VOV4.Êđê - Leh 1 thu\n mu\t nga\ brua\, truh kơ ara\ anei, kdra\p nga\ hra\ m’ar knu\k kna mko\ trực tuyến bi mguôp jing sa mbah điện tử mơ\ng ]ar Daklak ba w^t leh lu klei tu\ ja\k siam. Boh nik, ênoh nga\ hra\ m’ar dưi msir mghaih ti hnơ\ng 3, hnơ\ng 4 [rư\ hruê [rư\ lu mjing klei ja\k ga\l kơ êpul brua\, mnuih [uôn sang hla\m klei nga\ hra\ m’ar. Mơ\ng ana\n, mjing sa hdra\ nga\ brua\ mrâo, kla\ mnga] plah wah anôk brua\ knu\k kna ho\ng du\m êpul êya, mnuih, đru mđ^ hnơ\ng tu\ brua\ mkra mlih klei nga\ hra\ m’ar knu\k kna ti alu\ wa\l.

Êlâo dih nao kơ knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să ]ia\ng ngă du\m mta hră m’ar, bi ara\ anei, kno\ng ho\ng máy tính mko\ internet, ayo\ng Nguyễn Văn Đức ti să Êa Drơ\ng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak ăt ngă rue# ênu\m hră hưn hruê k’kiêng kơ anak aneh hluê hdră ba yua internet. Leh mâo boh tu\ dưn, ayo\ng Nguyễn Văn Đức dưi hưn mthâo hluê hdră nhắn tin hlăm đ^ng blu\ lehana\n `u kno\ng lui] 1 blư\ nao kơ Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să ]ia\ng tu\ mă hră m’ar. Hluê si ayo\ng Nguyễn Văn Đức, bruă ngă hră m’ar hluê internet, boh nik gơ\ ti hnơ\ng gưl tal 3, ênưih hluê ngă leh ana\n mâo klei găl h^n:

“Êlâo dih pô bi ks^ng mmiă, lu mnuih, du\m mta hră m’ar bi phôtô công chứng dleh dlan. Bi ara\ anei pô dôk ti sang kno\ng bi mu\t hră m’ar hluê internet. Mse\ si mrâo anei, kâo ngă hră hưn hruê k’kiêng kơ anak ênưih pưih. Pô kno\ng ]ih du\m klei hâo hưn leh ana\n m’^t hluê internet du\m hră hưn hruê k’kiêng ana\n, ngă hră bi dôk ung mo# pô kno\ng mă rup leh ana\n m’^t hră m’ar ăt pral mơh, hlăm wang 1 hruê gơ\ leh yơh”.

Ti adu\ bruă 1 [a\ng phă, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, dưi ba yua kdrăp internet hlăm klei ngă bruă mơ\ng thu\n 2015. Tal êlâo kno\ng ba yua ti hnơ\ng gưl tal 1, tal 2. Khă sơnăn, mơ\ng thu\n 2017, dưi mđ^ ti hnơ\ng gưl tal 3, gưl tal 4. Djăp hdră ngă hră m’ar mơ\ng êpul êya, mnuih [uôn sang dưi bi mlih ba yua kdrăp công nghệ thông tin leh ana\n phần mềm đru leh mnuih [uôn sang găl ênưih h^n hlăm bruă ksiêm duah dlăng klei hâo hưn, mb^t ho\ng klei bi k]ah m’mông hruê leh ana\n đru k]e\ hdră ngă hră m’ar yuôm bhăn kơ mnuih [uôn sang êlâo kơ nao ngă bruă ti adu\ bruă 1 [a\ng phă mhro\ [ia\ hruê m’mông êrô nao ba w^t boh tu\ dưn. Boh nik gơ\ tơdah ngă hră m’ar dưi djă yua lăn ala- hdră bhiăn, hộ tịch, hră dưi brei ru\ mdơ\ng, hră dưi brei ngă bruă mnia mblei.

Jing knuă druh tu\ mă leh ana\n ngă hră m’ar ti anôk bruă ngă hră m’ar dưi brei ngă bruă mnia mblei, ayo\ng Võ Quang Nam, knuă druh tu\ mă leh ana\n ba jao boh tu\ dưn ti adu\ bruă 1 [a\ng phă [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak brei thâo; grăp hruê, anôk bruă tu\ mă êbeh 1 êbâo gưl hră m’ar du\m mta. Mơ\ng bruă ba yua phân mềm đru leh phung knuă druh ngă bruă găl ênưih h^n, mhro\ hruê m’mông ngă hră m’ar mb^t ho\ng hnơ\ng nao ai mơ\ng mnuih [uôn sang ăt đ^ h^n: “Po\k ngă mơ\ng thu\n 2017, ho\ng phung knuă druh tu\ mă leh ana\n ngă hră m’ar kơ mnuih [uôn sang pral h^n, hdră ngă hră m’ar khuăt mluăt h^n, bi k]ah ]ih ngă du\m hruê, sơnăn ngă djo\ hruê ana\n, mnuih [uôn sang dul [ia\ klei êrô êbat. Êlâo dih lui] du\m hruê, [ia\dah ara\ anei ngă hră tu\ yap dưi ngă bruă mnia mblei kno\ng 3 hruê leh yơh. Mnuih [uôn sang dul [ia\ klei êrô w^t nao lu blư\”.

Hluê si Hoàng Mạnh Hùng, K’iăng khua Knơ\ng bruă ksiêm dlăng brua\ knua\ ]ar Dak Lak, ara\ anei ]ar Dak Lak mko\ leh djăp kdrăp yua kơ bruă k[^n bi trông hluê mbah điện tử ti 34 anôk bruă, mâo 19 knơ\ng, dhar kreh leh ana\n 15 knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk, [uôn pro\ng. Truh kơ ara\ anei, kdrăp mâo mko\ dưm leh ti 964 anôk bruă hră m’ar dưi ba yua ti hnơ\ng gưl tal 2 kơ êbeh 600 anôk bruă hră m’ar mâo mkăp tu\ mă leh ana\n msir mghaih ba yua ti hnơ\ng gưl tal 3 leh ana\n êbeh 100 mta hră m’ar dưi mkăp ba ti hnơ\ng gưl tal 4. Hdră k`ăm mơ\ng du\m knơ\ng, dhar bruă ]ar Dak Lak ana\p truh ana\n jing ba klei ư ai kơ du\m êpul êya leh ana\n mnuih [uôn sang đru mguôp mđ^ klei thâo klei bi lông ktưn ăt mse\ mơh jak iêu phung duh bi liê hriê duh bi liê kơ alu\ wa\l: “Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar mâo lu klei g^t gai mkra mlih bruă hră m’ar. Boh nik gơ\ hlăm thu\n giăm anei, Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar mâo leh du\m klei g^t gai klă s^t mâo ba w^t boh tu\ dưn. Tal 1, bi h’^t kjăp êpul bruă g^t gai mkra mlih bruă hră m’ar mdê ho\ng êlâo dih, akâo kơ khua du\m knơ\ng bruă, dhar bruă jing khua êmua êpul bruă g^t gai ]ia\ng kriê dlăng klei mkra mlih bruă hră m’ar leh ana\n boh nik gơ\ bi mđing hlak mblang du\m boh phu\n ana\p dưi ngă rue# ênu\m leh ana\n ktrâo la] klă hlei knơ\ng bruă đua klam kơ boh phu\n anei. Êngao kơnăn, ho\ng knơ\ng bruă đru k]e\ Knơ\ng bruă kia\ kriê brua\ knua\ đru k]e\ leh kơ Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar mkra mlih bruă hră m’ar mơ\ng du\m knơ\ng, dhar bruă hluê hdră klă s^t leh ana\n siă suôr ho\ng boh klei mâo s^t êdi mơ\ng alu\ wa\l”.

Ho\ng du\m bruă ngă klă s^t, hdră mkra mlih bruă hră m’ar mơ\ng ]ar Dak Lak mâo ba w^t leh du\m boh tu\ dưn năng ]ih pioh. Hluê si klei hâo hưn mơ\ng phu\n bruă ksiêm dlăng brua\ knua\, ênoh tu\ dưn mkra mlih bruă hră m’ar thu\n 2017 mơ\ng ]ar mâo êbeh 75% (đ^ 1,96 puăng mkă ho\ng thu\n 2016), dôk tal 43 hlăm ênoh 63 ]ar, [uôn pro\ng leh ana\n ba ana\p 5 ]ar lăn Dap kngư. Hruê mlan kơ ana\p, Dak Lak lo\  dơ\ng mguôp mb^t hdră mkra mlih bruă tuh tia ho\ng hdră mkra mlih bruă hră m’ar mơ\ng ana\n, mjing klei găl ênưih ]ia\ng mnuih [uôn sang, êpul êya, êpul bruă mnia mblei ba yua, ngă pral djăp mta hră m’ar. Ana\p truh anôk bruă hră m’ar ênuk mrâo mrang, ]o\ng thơ\ng mâo klei ư ai mơ\ng mnuih [uôn sang leh ana\n êpul bruă mnia mblei jing giê mkă kơ klei mđ^ kyar h’^t kjăp./.