VOV4.Êđê - Kpiê ]eh jing êa hlao mhao amâo dưi k[ah ôh hla\m wưng tết, hla\m du\m mmông hua\ mna\m drông tuê mơ\ng du\m djuê ana kr^ng la\n Dap Kngư. }ia\ng dưi mâo du\m ]eh kpiê ja\k j^n, [âo mngưi kơ go\ êsei, kơ [^ng ga\p lehana\n ga\p djuê mna\m hla\m hruê tết Nguyên đán Kỷ Hợi, du\m mlan êgao, lu go\ êsei mnuih djuê ana Êđê ti [uôn Êa Tiêu, sa\ Êa Tiêu, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak mphu\n hdra\ tu\k kna\ kpiê. Ti gu\ anei, alum kơ [^ng ga\p drei hra\m mb^t ho\ng pô ]ih klei mrâo Hương Lý, nao ]hưn kơ [uôn Êa Tiêu, sa\ Êa Tiêu, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak, tui ksiêm kơ hdra\ tu\k kna\ kpiê ]eh ja\k j^n, [âo mngưi a\t mse\ mơh klei bhia\n mna\m kpiê ]eh mơ\ng mnuih djuê ana Êđê

Mrâo mjưh rue# yan hrui pe\ boh kphê, amai H’Nương {uôn Yă ti [uôn Êa Tiêu, să Êa Tiêu, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Dak Lak mphu\n k]ưm prăp êmiêt du\m mta mnơ\ng knă kpiê ]eh. Plê] braih knă êsei êjai, iêu adei êkei `u klam ]eh kpiê pro\ng, ]eh kpiê điêt rao mdoh he\, brei adei mniê pô ksiêm dlăng kpei, kam, hla mtei… Amai H’Nương brei thâo; thu\n anei, sang `u knă 8 boh ]eh kpiê pro\ng, điêt djăp mta ]ia\ng go\ sang, djuê găp hrăm mb^t mnăm hlăm wưng tit Nguyên đán. }ia\ng mâo 1 ]eh kpiê jăk [âo mngưi bi prăp êmiêt mơ\ng mnơ\ng mkra mjing truh kơ hdră knă, t^ng yap hruê mlan djo\ guôp, si be\ ngă ]ia\ng hmao ba mnăm leh ana\n kpiê mnăm jăk h^n. Grăp go\ êsei srăng mâo du\m hdră knă kpiê mdê mdê ]ia\ng mjing mnâo mna` mâo mă hjăn păn. Mnơ\ng knă kpiê phu\n ăt jing braih knă ksă lui ê-ăt amâo dah hlơr [ơ [ia\ (tui hluê si yan adiê) bi lu\k ho\ng kpei leh ana\n kam doh, êdei kơnăn trôk hlăm ]eh mă hla guôm he\ bi s^r leh ana\n ba dưm ti anôk êđăp. Amai H’Nương brei thâo, hdră knă kpiê mjing mnâo mâo mă hjăn păn jing tui hluê si kpei leh ana\n hdră lu\k kpei – mta kpei dưi mkra mjing mơ\ng du\m agha kyâo mă hlăm dliê. Bruă mkra kpei knă kpiê dưi kriê kjăp, amâo hưn mthâo ho\ng hlei pô ôh, kno\ng ho\ng anak ]ô hlăm sang: 

                      Lu\k êsei êba

“ Kpei knă kpiê đưm ]o\ng mkra mjing mă sơnăn gơ\ doh, mkra mjing mơ\ng du\m hmôk kyâo hlăm dliê. Tal 2 hdră lu\k kpei mơ\ng mdê mnuih, 2 mta ana\n mâo klei hma^ djo\ mb^t. Boh nik gơ\ bi mâo du\m boh ]eh kpiê đưm, sơnăn mnâo mna` kpiê srăng jăk h^n”.

Bi ho\ng Ama Pam ( Y Bơng Êban), thu\n anei 55 thu\n, mâo giăm 40 thu\n siă suôr ho\ng bruă knă kpiê ]eh. Mơ\ng hlăk điêt, `u juăt mưng ho\ng hdră knă kpiê ]eh mơ\ng ama pô – 1 hlăm du\m ]ô mnuih knă kpiê jăk h^n êdi hlăm [uôn. Đ^ pro\ng, ho\ng klei thâo knă kpiê mơ\ng ama mtô bi hriăm, amâo djo\ kno\ng  knă kpiê pioh mnăm hlăm go\ sang đui] ôh, ama Pam lo\ knă kpiê pioh ba ]h^ kơ mnuih [uôn sang hlăm [uôn du\m gưl dơr djiê, bi kuôl ung mo# , tit. Khă gơ\ hnơ\ng tuê hưn mthâo ]ia\ng blei [rư\ hruê [rư\ lu, ]ia\dah klei ama Pam dôk bi m^n êdi, ana\n jing si be\ ngă ]ia\ng dưi kriê pioh bruă đưm êjai ara\ anei mâo lu go\ êsei hlăm [uôn amâo lo\ hluê ôh hdră knă kpiê đưm, [ia\dah ba yua hdră knă ênuk mrâo mrang:

           }eh kpiê leh jiêk êba

“ Sang kâo thơ\ng knă kpiê ]eh, êdei ana\p kâo srăng lo\ mtô kơ phung hđeh du\m klei thâo knă kpiê ]eh ]ia\ng kriê kjăp bruă đưm mơ\ng djuê ana Êđê, amâo ngă lui] ram bruă đưm anei”.

Hluê si Ama Đa ( Y Biol Knul ti [uôn Êa Tiêu, să Êa Tiêu, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Dak Lak: djuê ana Êđê ăt mse\ mơh du\m djuê ana ti Trường Sơn, lăn Dap kngư mâo klei bi m^n: kpiê ]eh jing êa mnăm mơ\ng yang adiê… ba klei hơ\k m’ak, klei jăk yâo, sơnăn hlăm du\m knăm m’ak, tit, du\m bruă yuôm bhăn mơ\ng [uôn sang, go\ êsei amâo dưi k[ah ôh kpiê ]eh. Grăp boh kpiê ]eh jing klei mko\ mduê mdê asei mnuih ho\ng êpul êya, đru jih jang tư\ je\ giăm h^n, hgu\m mguôp đru hdăng hlăm bruă duh mkra, klei hd^p mda. Boh nik gơ\, mnăm kpiê ]eh lo\ bi êdah klei mguôp mb^t, bi đru dlăng ba plah wah du\m ]ô mnuih hlăm go\ sang, boh nik gơ\ hlăm ako\ yan mnga thu\n mrâo:

Mnăm kpiê ]eh, 1 knhuah dhar kreh jăk siam hlăm klei hd^p mda mơ\ng du\m djuê ana lăn Dap kngư   

“ Mnuih Êđê s^t truh yan mnga mrâo, tui hluê si klei thâo mâo mdê bi sang, hlei sang mâo mnu\ ]uh mnu\, knă kpiê ]eh ]ia\ng drông tit, drông yan mnga pioh drông tuê. Mphu\n k]ưm mơ\ng hruê anei dôk ti sang knă bi leh 3 boh ]eh kpiê. Hruê anei lo\ dơ\ng knă ]ia\ng prăp êmiêt drông thu\n mrâo. Drông mnuih [uôn sang kuh ku\m ênu\m ênap ayo\ng adei duh [ơ\ng ti kbưi thu\n mrâo dưi w^t ]ia\ng bi mtuôm ho\ng go\ sang digơ\ huă [ơ\ng, digơ\ h’ê] hmưi kơ klei suaih pral duh [ơ\ng đ^ kyar”.

Mnăm kpiê ]eh jing knhuah dhar kreh siam ê[a\t hlăm klei hd^p mda mơ\ng du\m djuê ana lăn Dap kngư mơ\ng đă đưm. Êngao kơ bruă ]ua\n ho\ng yang adiê, gơ\ lo\ bi êdah ênu\m ênap klei hgu\m mguôp mơ\ng êpul êya mnuih [uôn sang, ai tuê khăp ]ia\ng kơ tuê mơ\ng pô sang. Hruê yan mnga pô sang – tuê dôk kwa\l jơ\ng djă đ^ng mnăm kpiê jih ai êwa hlai mb^t ho\ng ênai ]ing tăp năng ktang, tăp năng êdu, du\m ênhiang kdo\ xoang êdu ê-un. Kpiê ]eh ba anak mnuih tư\ je\ giăm h^n.

                                    H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk