VOV4.Êđê - Boh durian hing ang êdi ti čar Dak Lak dôk tlă anăp hŏng klei dleh dlan ka tuôm ƀuh ôh. Klei ruă Covid 19 mbĭt hŏng klei gun kpăk hlăm bruă dŭ mdiăng dôk bluh mâo hlăm lehanăn êngao čar, ngă kơ boh anei dleh dưi ba čhĭ ti lu anôk. Mrâo mŭt akŏ yan, ƀiădah mâo leh lu ƀĭng ngă lŏ hma ba čhĭ jih boh anei hŏng ênoh êlưih, bi yan phŭn mơ̆ng boh durian ti Dak Lak mphŭn kčưm mơ̆ng mlan 8, hŏng hnơ̆ng srăng mâo hlăm brô 70 êbâo ton. Čiăng rơ̆ng boh tŭ bruă duh mkra kơ mnuih ƀuôn sang, anôk bruă lŏ hma lehanăn bruă sang čư̆ êa čar dôk mjêč tui duah anôk hrui blei, msir mghaih klei mđing uêñ anei mơ̆ng ƀĭng ngă lŏ hma.

Mbĭt hŏng klei mă bruă hlăm anôk bruă knŭk kna ti ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, amai H'Nêč ÊÑuôl, dôk ti ƀuôn Alê B, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Dak Lak, ngă na nao bruă mđung čhĭ boh durian hlăm đang boh mơ̆ng gŏ sang pô ti mbah Facebook. Êgao hŏng anei mâo leh 3 hruê kăm, leh truh kơ yan boh durian luh, amai dưi ba čhĭ hŏng ênoh mơ̆ng 15.000 truh kơ 30.000 hlăm sa kg kơ dŭm mta boh mdê mdê. Leh kơ anăn, klei ruă tưp Covid-19 nao kơ dleh dưi ktuê dlăng, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt dưn yua hdră trŭn mrô 16, bruă ba čhĭ boh durian hriê kơ dleh hĭn êjai, amai knŏng thâo čhĭ êlưih kơ phung ghan mnia hŏng ênoh 7.000/kg. Amai H’Nêč brei thâo, dŭm klei blŭ mnuih ƀuôn sang ngă bruă lŏ hma bi kwưh kơ bruă dŭm tôn boh durian tuh kơ ŭn ƀơ̆ng jing mâo sĭt. Gŏ sang kmha amai H’Nêč ti kdriêk Čư̆ Kuiñ, jing sa alŭ wăl mkăn hlăm čar Dak Lak ngă klei bi kbưi yang ƀuôn tui si hdră mtrŭn mrô 16, dôk ti anăp klei hyưt srăng luič hơăi mang, khă thŭn anei boh durian mboh lu: “Ti kdriêk Čư̆ Kuiñ, jih đang boh durian dŭm ha hlăm gŏ sang kmha kâo amâo mâo mnuih blei ôh, kăn dưi ba čhĭ rei kyua ti năn dôk ngă klei čuăl krĭng, kyua anăn knŏng thâo tuh kơ ŭn yơh. Bi kơ asăr durian knŏng mă bhu krô čhĭ kơ pô pla mjing êđai boh. Kluôm ƀuôn Jŭng A, ƀuôn Jŭng B, să Ea K’tur, gŏ sang kmha kâo mâo 6 ha mkrah đang boh durian, jing kdriêk dôk čuăl krĭng amâo dưi nao mŭt, kăn dưi kƀiă rei, kyuanăn amâo thâo bĭt anôk čhĭ ôh, knŏng tuh kơ ŭn yơh.”

Čar Dak Lak ară anei mâo giăm 10 êbâo ha pla mjing ana durian, hnơ̆ng boh mnga thŭn dih mâo giăm 70 êbâo tôn. Klei hrui pĕ boh durian kreh kčưm mơ̆ng mlan 7 hŏng dŭm mta ana mjeh hđăp, mlan 8 tơdah boh durian Ri 6, knhal jih mlan 8 amâodah akŏ mlan 9 tơdah boh durian mjeh Dona lehanăn Monthon. Gưl bluh đĭ klei ruă tưp Covid 19 ară anei ngă truh leh lu klei dleh dlan prŏng kơ mnuih ƀuôn sang mâo ana durian mjeh hđăp kyua klei kpăk êgun hlăm bruă mnia mblei. Ƀiădah hŏng dŭm gŏ sang pla ana durian mjeh RI 6, Dona mâo ênoh čhĭ lu hĭn 2 blư̆ hŏng mjeh mphŭn ăt rŭng răng êdi kyua truh leh yan boh durian luh ƀiădah ka lŏ thâo klă ênoh ênil mơ̆ng anôk mnia mblei. Y Hrah Êban, jing sa čô pla durian ti să Ea Tu, ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt lač: “Yan boh durian thŭn anei jing dleh dlan êdi kyua truh kơ ară anei amâo mâo ƀuh mnuih nao êmuh blei ôh, anăn jing tal 1, tal 2 jing truh kơ ară anei ênoh čhĭ mnia hlăm anôk mnia blei ka thâo klă mơh.”

Tui si Nguyễn Hoài Dương, khua kiă kiă kriê knơ̆ng bruă lŏ hma lehanăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Lak, knơ̆ng bruă thâo klă leh klei kpăk gun ară anei, amâo dưi ba čhĭ ôh boh durian hlăm dŭm alŭ wăl ngă klei bi kbưi yang ƀuôn tui si hdră mtrŭn mrô 16 lehanăn knơ̆ng bruă mâo leh hră akâo kơ bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak srăng mgaih msir bruă anei. Tui hluê anăn, knơ̆ng bruă lŏ hma lehanăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang lač kơ bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak mtô kơ dŭm anôk bruă djŏ tuôm, ngă dŭm hdră êlan gang mkhư̆ klei ruă tưp Covid-19 hŏng klei kjăp, brei klei găl kơ bruă ba čhi boh durian lehanăn boh mnga bruă lŏ hma mkăn. Bi kơ dŭm mjeh durian mâo ênoh hĭn hlăm čar, kčưm kơ klei hrui pĕ mơ̆ng akŏ hruê kăm kơ anăp, čar Dak Lak čiăng mâo klei bi mguôp mơ̆ng lu phŭn, dhar bruă, alŭ wăl mkăn hlăm ala čar. Nguyễn Hoài Dương brei thâo: “Hmei mâo leh hră akâo mơĭt kơ bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak, čiăng kơ bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak bi mguôp hŏng phŭn bruă tuh tia, phŭn bruă klei mrâo lehanăn hâo hưn mâo mbah mnia blei điện tử lehanăn dŭm alŭ wăl mkăn, hâo hưn kơ hnơ̆ng boh mnga lehanăn hruê mmông hrui pĕ mơ̆ng dŭm alŭ wăl, čiăng dưi ba bi mguôp hŏng dŭm anôk mnia blei.”

Dŭm thŭn giăm anei, boh durian lehanăn dŭm mta ana ƀơ̆ng boh mkăn mâo klei đĭ msĕ hŏng kmeh gơ̆ng mrâo kơ bruă lŏ hma ti čar Dak Lak, êngao kơ ana kphê lehanăn ana tiu, đru kơ mnuih ƀuôn sang hlăm čar dưi tlaih mơ̆ng klei knap mñai, ƀun ƀin truh kơ klei mdrŏng sah. Khădah hŏng klei bluh đĭ mơ̆ng klei ruă tưp Covid-19 lehanăn dŭm klei kăm ghă hlăm bruă dŭ mdiăng, boh kroh ti čar Dak Lak mâo lu klei hmăi kjham prŏng. Hlăk yan boh soai ti mlan 5 leh êgao, mâo mmông truh kơ ti agŭ 5.000 prăk/kg. Mâo lu gŏ sang tuh hwiê hĕ kyua amâo mâo anôk čhĭ. Ară anei, lŏ čuê msĕ hŏng anăn jing boh durian lehanăn boh ƀơr. Hlăm wưng klei ruă tưp msĕ hŏng ară anei, mnuih ngă bruă lŏ hma čar Dak Lak ăt dôk ktuê dlăng bruă ngă klei gĭt gai mơ̆ng knŭk kna lehanăn mâo klei hmăng hmưi hră mtrŭn mrô 1015/TTg-CN mơ̆ng k’iăng khua knŭk kna Lê Văn Thành mrâo bi klă hruê 25/7 srăng dưi ngă hrăm mbĭt hlăm grăp alŭ wăl, mjing klei găl kơ bruă mkăp brei, dŭ mdiăng dŭm mnơ̆ng yua mjêč hlăm anăn mâo wăt boh kroh bruă lŏ hma. Tui si anăn dưi ruh mgaih dŭm klei kpăk êgun ară anei, bi hrŏ truh kơ hnơ̆ng điêt hĭn dŭm klei hmăi kơ dŭm alŭ wăl ngă bruă lŏ hma, boh kroh hlăm čar.