VOV4.Êđê - Sang ma^ kđa\l [a\ng bha\, lui he\ du\m êtuh ha kbâo djiê bru\ hla\m đang, du\m êklai pra\k duh bi liê, êbeh 1 thu\n tuh êa ho\ hang, ai tiê nga\ brua\ mơ\ng mnuih [uôn sang, hla\k lui] ti mang… Ana\n jing boh klei mâo ti 2 kdriêk Êa Sup lehana\n {uôn Đon, ]ar Daklak. Klei ]ang hma\ng bi mko\ hgu\m plah wah anôk brua\ duh mkra mnia mblei ho\ng mnuih [uôn sang sra\ng đru mguôp bi h’^t brua\ duh mkra, mtru\t mđ^ hdra\ brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, mrâo mphu\n bi mko\ hu\i sra\ng kruh rai.

Truh kơ kdriêk Êa Sup lehana\n [uôn Đon, ]ar Daklak hlăk yan kbâo dơ\ng khua man koh. Mb^t ho\ng du\m ]uê đang kbâo mrâo mda mtah siam, snăn mâo leh lu đang kbâo hlăk khua êbuh ring. Amai Đinh Thị Hằng, thôn 11, sa\ Ia Tơmôt, kdriêk Êa Sup brei thâo, kbâo pla hlăk thu\n 2017. Hlăk ana\n, pla kbâo yơh la]dah ênưih mâo [ơ\ng h^n, kyuadah mâo leh knơ\ng brua\ kbâo [ê` hra Daklak duh bi liê sa ênoh prăk pro\ng lehana\n kăp hrui blei kbâo. {ia\dah truh kơ thu\n anei, kbâo jing he\ mnơ\ng lui êruh ti hơăi mung mang. Yan kp^ kbâo 2018 jih leh mơh êgao sa mlan [ia\dah ăt adôk kơ ana\n mding lu đang kbâo ka koh ôh, kno\ng lui khua ram hlăm đang đu]. Kha\dah mnuih pla mjing lehana\n sang mkra mjing kbâo mâo leh klei kuôl ka\ kăp hrui blei, [ia\dah tui si amai Hằng, klei kuôl ka\ ngă ma\ myâo, kno\ng mnuih pla mjing yơh tu\ klei lu] liê pro\ng pr^n:

“ Sang kâo adôk truh 1 ha ka koh ôh kbâo. Yan hjan truh snăn djăp mta kkuih hriê [ơ\ng bi rai. Tơ truh jih thu\n anei ]ia\ng lo\ koh snăn amâo mâo do\ lo\ tu\ ôh… {ia\dah di`u ăt la] truh jih thu\n ti mlan 11 srăng hrui blei, lehana\n srăng đru kơ grăp boh sang 3 êklăk prăk, jing ka knar mơh ho\ng ênoh pô duh bi liê kơ sa sao. Ăt mâo mơh sang, hlăm lam adih, koh leh hlo\ng lui hơăi amâo mâo dưi du\ ôh kyua hjan hriê kdlu\t êlan. Ara\ anei, leh sa thu\n ma\ brua\ amâo mâo ba w^t sa prăk kăk mtam, lehana\n lo\ đuôm nư sang mkra jing kyua kprăk ]an mơ\ng ana hlo\ng kơ êđei…”

Je\ ho\ng Êa Sup jing kdriêk {uôn Đon, kr^ng pla kbâo tal dua mơ\ng knơ\ng brua\ kbâo [ê` hra Daklak. Ti anei, boh klei amâo mâo jăk myun mdan ôh, lu go\ êsei mnuih pla mjing nao k]u\t kơ sang sa\ kyua knơ\ng brua\ amâo lo\ hrui blei ôh kbâo, lui kbâo djiê ram khua êgao hruê. Buôn Săn Viêng, ti [uôn Jơ\ng Lăn, sa\ krông Ana, kdriêk {uôn Đon brei thâo, `u ka mâo [ơ\ng sa [e\ ôh kbâo hlăm 2 ha `u pla, snăn knơ\ng brua\ bi đua klam ma\ yơh sa kdrê] klei lu] liê:

“ Sang kâo mâo 2 ha kbâo, truh ara\ anei kbâo leh êbuh joh, lehana\n k[iêng lo\ pluh măng ai Lehana\n sang mkra mjing amâo lo\ blei ôh. Sang mkra mjing kđăl [a\ng leh, êgao yan leh amâo lo\ hrui blei kbâo ôh. Kâo mâo klei kuôl ka\ s^t êm^t ho\ng knơ\ng brua\. Tui si hlăm klei kuôl ka\ srăng dơ\ng koh kbâo mơ\ng mlan 11 hlo\ng truh kơ mlan 5 mdei yơh. {ia\dah ara\ anei êgao 2 mlan leh, snăn mnuih pla mjing kbâo nao êmuh kơ sa\ ya ngă knơ\ng brua\ amâo hrui blei kbâo mnuih [uôn sang”.

A|t tu\ klei lu] mse\ ho\ng aê Buôn Săn Viêng, adfuôn H’So#i Êban, ti [uôn Drê] A, sa\ krông Ana brei thâo, klei sang mkra mjing kbâo kđăl [a\ng, amâo lo\ hrui blei kbâo mnuih pla mjing jing ngă soh ho\ng klei kuôl ka\. Leh bi mnga] brua\ klam mơ\ng knơ\ng brua\, go\ sang `u lăn lui klei kuôl ka\ bi rai kbâo, pioh pla mnơ\ng mkăn:

“ Sang kâo mâo jih jang êbeh 2 ha kbâo, tơdah ara\ anei knơ\ng brua\ amâo mâo hrui blei ôh, snăn bi ba kđi. Tơdah klei ba kđi amâo mâo lu ôh kyuadah blu\t leh. 1 ha ba kđi 10 êklăk prăk, lehana\n lăm jih klei kuôl ka\, mơ\ng ana\n koh lui he\ kbâo pioh pla mnơ\ng mkăn”.

Tui si Nguyễn Ngọc Phú, Khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk Êa Sup, klei knơ\ng brua\ kbâo [ê` hra amâo lo\ truh hrui blei kbâo mnuih [uôn sang, êjai ka truh yan koh kbâo kđăl he\ yơh [a\ng bha\, yan kbâo êgao leh, hlăk ngă kơ lu mnuih pla kbâo ăl ]ô`. Mâo ma\ lu hra\ mnuih [uôn sang k]u\t kơ klei anei, brua\ sang ]ư\ êa dơ\ng nao ksiêm:

“ Sa\ }ư\ Mlê` mâo leh hra\ iêu, ]ia\ng êmuh knơ\ng brua\, dlăng lăng si knơ\ng brua\ w^t la] kơ du\m ênha kbâo knơ\ng brua\ amâo lo\ hrui blei ôh. Dưi amâodah hơăi snăn knơ\ng brua\ sang w^t la] bi kla\ mnga]”.

Yan kbâo thu\n 2017 – 2018, knơ\ng brua\ kbâo [ê` hra Daklak pla mjing mâo êbeh 5 êbâo ha kbâo ti dua kdriêk Êa Sup lehana\n {uôn Đon, lehana\n ăt jing yan tal êlâo mơh, sang mkra mjing kbâo mâo ru\ mdơ\ng ti kdriêk Êa Sup dưi ngă brua\ leh. {ia\dah amâo mâo thâo ya mta klei adôk gun kpăk hlăm brua\ bi êran, thâodah kyua ênoh kbâo tru\n, ngă kơ klei kuôl ka\ brua\ sang mkra mjing ho\ng mnuih pla kbâo kruh mơ\ng ako\ yan mtam. Êlâo kơ sang mkra mjing kbâo kđăl [a\ng, lui du\m êtuh ha kbâo hlăm đang adôk ka koh, [ia\dah hlăk ako\ yan, knơ\ng brua\ kbâo [ê` hra ăt êmưt mơh hlăm brua\ hrui blei kbâo mnuih pla mjing, ngă leh kơ du\m êtuh ha kbâo đ^ nao kơ khua, hnơ\ng [ê` hra hro\, lehana\n le\ hlăm klei pui [ơ\ng, ngă kơ mnuih pla mjing lu] h’ăi mung mang. Klei ]ia\ng la] kơ anei jing, ho\ng du\m klei amâo mâo tu\ dưn brua\ knua\ mơ\ng ako\ yan mtam, truh ara\ anei, lu mnuih pla mjing le\ hlăm klei êdu ai, t^ng kơ brua\ ru\ jih đang kbâo mlih pla mnơ\ng mkăn. Dhar brua\ kbâo Daklak srăng tuôm ho\ng klei dleh dlan pro\ng êjai klei tu\ dưn kơ mnuih pla mjing amâo mâo bi s^t, ngă lu] klei jưh knang.