Ƀri gưl anei, Măng Đen mkŏ mjing lu hdră dhar kreh – hiu čhưn ênguê lu jơr kñăm hưn mthâo pŏk rup lehanăn mtrŭt mđĭ bruă hiu čhưn ênguê alŭ wăl. Klei êdi êdi mơ̆ng hdră kdŏ mmuñ “Măng Đen – Klei čang hmăng kpưn đĭ” mkŏ mjing mmăt hruê 30/4 ti Wăl tač prŏng, bi mguôp hŏng klei mnah phao briêng hlăm 10h mmăt hlăm hruê.

Mbĭt hŏng anăn, knăm mơak ktuê êlan dưi mkŏ mjing hlăm hruê 25/4, 30/4 lehanăn 1/5 ti Ktuê êlan mrô 24 hŏng dŭm hdră trŭn ruê̆, mdah klei tông čing, kdŏ čhuang lehanăn mjĕ mjuk kdŏ mmuñ. Mơ̆ng hruê 25/4 truh kơ hruê 2/5, knăm mơak čhĭ mnơ̆ng lŏ hma lehanăn ana mkra mjing êa drao Măng Đen hưn mthâo dŭm mta mnơ̆ng jăk, mâo djam mtam, boh kroh, ana mkra êa drao, mnơ̆ng OCOP, mguôp čhĭ klă anăp lehanăn livestream hlăm hla pŏk ala ƀuôn.

Hruê 2/5, Hruê mơak mnơ̆ng ƀơ̆ng Sang mnia Măng Đen ba lu mta mnơ̆ng jăk mkăp kơ tuê hiu čhưn. Êngao anăn, tuê hiu čhưn dưi tui ksiêm kơ kphê krĭng ê’ăt ti Wăl anôk jăk siam Măng Đen, ƀơ̆ng dŭm mta mnơ̆ng jiă mnâo mnañ čư̆ dliê ti anôk hiu čhưn drai êa Pa Sỹ amâo dah nao hlăm hdră čih kač, mă rup hŏng akŏ “Măng Đen hlăm ală mta drei”…

Dŭm hruê giăm anei, yan adiê ti Măng Đen êđăp drư, jăk găl kơ tuê hiu čhưn ênguê hriê mdei săn. Amai Nguyễn Thị Phương, ti ƀuôn prŏng Hải Phòng truh ti Măng Đen brei thâo:

Wăl hdĭp mda tinei jăk êdi, yan adiê êđăp, êlan klông siam, doh ơh. Ti Măng Đen kâo ƀuh ngă hdră hiu čhưn ênguê jăk êdi, jih ai tiê ktrâo lač kơ tuê hiu čhưn, anôk dôk jăk mơh. Ana kyâo mtâo lehanăn wăl anôk tinei ba kơ kâo lu klei jăk. Kâo pô srăng lŏ hriê tinei gưl 2, gưl 3”.

Ară anei, 90% anôk dôk ti Măng Đen bŏ leh mnuih hlăm wưng mdei knăm mơak hruê 30/4 lehanăn 1/5. Lu anôk dôk, đih đăm, homestay dôk mkra adŭ dôk, thiăm mnuih mă bruă lehanăn pŏk dŭm hdră đru mdul ênoh. Hdră răng mgang, bi mdoh wăl hdĭp mda, klei doh êƀăt mnơ̆ng dhơ̆ng lehanăn gang mkhư̆ klei pui ƀơ̆ng mâo mđing dlăng. Amai Nguyễn Thị Thùy Trang, pô Sóc’s House brei thâo, anôk đih đăm ñu dôk mkra mđĭ siam čiăng drông tuê hlăm wưng knăm mơak ti anăp:

“Anôk kâo mâo leh klei kuôl kă mưn adŭ dôk sui hŏng anei 1 mlan lehanăn wưng mdei knăm mơak ti anăp, 17 adŭ dôk bŏ leh. Anôk đih đăm kâo tinei mprăp wăt klei huă ƀơ̆ng, hiu tui ksiêm kơ phung tuê hiu čhưn.

Amâo djŏ knŏng ti Măng Đen, ti să Kon Plông, čar Quảng Ngãi (kdriêk Kon PLông, čar Kon Tum hđăp), sa wăl anôk dhar kreh – mnơ̆ng ƀơ̆ng huă dưi ngă leh, ƀuăn srăng jing anôk truh jăk mơạ. Wăl dhar kreh, mnơ̆ng ƀơ̆ng huă Ngŏ Trường Sơn dôk hlăm djiêu wăl dliê ktuê êlan dơ̆ng prŏng mrô 24, kbưi Măng Đen êbeh 20 km, hŏng ênhă 2,7 héc ta.

Wăl anôk anei dưi tă hdră êlan mđĭ kyar mguôp hŏng knhuah dhar kreh mơ̆ng mnuih ƀuôn sang djuê ana ƀiă, mguôp hŏng klei ƀơ̆ng mnơ̆ng jăk čiăng mkăp kơ tuê hiu čhưn. Ară anei, mkŏ dăp leh 12 anôk rang mdah mnơ̆ng lŏ hma, mnơ̆ng ƀơ̆ng lehanăn mnơ̆ng pơ̆k mñam, tač hlăp ti êngao mkăp kơ hdră kdŏ mmuñ, hiu čhưn.

Đặng Đình Toán, Kơiăng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Kon Plŏng, brei thâo: Ti anăp klei čiăng mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê mguôp hŏng dhar kreh alŭ wăl, bruă knŭk kna să Kon Plŏng pral čih mkra hdră kčah, ƀrư̆ mkŏ mjing dŭm hdră hiu čhưn ênguê êpul êya. Hluê si ñu, mta phŭn klă klơ̆ng srăng dưi pŏk ngă hlăm knăm mơak thŭn anei:

“Hlăm wưng knăm mơak 30/4 lehanăn 1/5 anei, hmei čih mkra leh hdră kčah mkŏ mjing ƀuôn hiu čhưn ênguê êpul êya lehanăn dŭm anôk hiu čhưn lăn mnga êa mơak. Hlăm anăn, hmei mđing ngă 3 mta bruă tal êlâo, mâo: Hưn mthâo ƀuôn hiu čhưn ênguê alŭ Kon Plŏng, tal 2 srăng hưn mthâo Wăl anôk dhar kreh lehanăn mnơ̆ng ƀơ̆ng huă Ngŏ Trường Sơn. Tal 3 srăng hưn mthâo anôk hiu čhưn ênguê lăn êa mơ̆ng Êpul hgŭm bruă čê doh Ngŏ Trường Sơn”.

Hluê si Knơ̆ng bruă Dhar kreh, Mjuăt ktang asei mlei lehanăn hiu čhưn ênguê čar Quảng Ngãi, hlăm 3 mlan akŏ thŭn 2026, alŭ wăl drông êbeh 1,74 êklăk čô tuê, đĭ 41% mkă hŏng wưng anei thŭn êlâo; ênoh tuê ala tač êngao mâo hlăm brô 28.200 čô, đĭ 51%. Ênoh hrui wĭt mơ̆ng bruă hiu čhưn ênguê mâo 1.570 êklai prăk, bi knar 38% hdră kčah thŭn.

Hlăm pŏk rup kluôm, Măng Đen jing leh gru mngač tơdah mkŏ mjing lu hdră bruă hŏng hnơ̆ng prŏng mơ̆ng akŏ thŭn, msĕ si Hruê kăm Dhar kreh – Hiu čhưn ênguê Măng Đen lehanăn Yan mnga anh đào 2026, jak iêu lu tuê hiu čhưn ênguê. Bruă bi mguôp hdră hiu čhưn ênguê “Dliê – êa ksĭ” plah wah Măng Đen hŏng dŭm anôk ti Lý Sơn, Sa Huỳnh ƀrư̆ mđĭ leh boh tŭ dưn.

Nguyễn Hoàng Giang, Khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Quảng Ngãi brei thâo, brei mâo klei bi hgŭm kjăp, pral, bi leh klei bhiăn, hdră mtrŭn kñăm mđĭ kyar jăk hĭn bruă hiu čhưn ênguê ti Măng Đen:

Dŭm să Măng Đen, Kon PLông čar Quảng Ngãi (kdriêk Kon Plông, čar Kon Tum hđăp) jing sa hlăm dŭm alŭ wăl mâo anôk bruă dhar kreh mjuăt ktang asei mlei bi mklă mâo lu tuê hiu čhưn ênguê. Alŭ wăl anei mâo 95% jing mnuih djuê ƀiă siă suôr hŏng dhar kreh djuê ana ƀiă tinei mtam. Hdră hiu čhưn ênguê tinei đĭ kyar mguôp hŏng klei tuê hriê lu, hdră mnia mblei ăt đĭ hluê mơh. Kâo mtă kơ jih jang brei bi hgŭm kjăp hĭn, mơ̆ng bruă ksiêm dlăng klei bhiăn truh kơ hdră mtrŭn klei ngă hră mơar. Tơdah drei dôk mbĭt, bi trông mbĭt, mprăp ênŭm mnuih mă. Čiăng kơ drei dưi mâo sa hdră kčah gă bruă klă klơ̆ng, brei drei mđing kơ klei anei”./.