VOV4.Êđê - Ho\ng ênha\ pro\ng êbeh 56.000ha, mb^t ho\ng lu mta ana kyâo mtâo rơ\k ktơ\k, Wa\l dliê knu\k kna mkuôm }ư\ Ama\ng M’rai ti ]ar Kontum mâo êbeh 600 mta hlô mnơ\ng, hla\m ana\n mâo 15 mta hlô mnơ\ng mâo ma\ hja\n pa\n ti Đông Dương. }ia\ng dưi ra\ng mgang klei lu jơr du\m mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p anei, năng djo\ ho\ng ana\n kna\l jing nga\n ]uê pioh mnơ\ng dhơ\ng ASEAN, du\m thu\n êgao Anôk kia\ kriê Wa\l dliê knu\k kna mkuôm }ư\ Ama\ng M’rai a\t mse\ mơh brua\ knu\k kna alu\ wa\l mâo leh lu klei g^r ktưn hla\m brua\ bi mkhư\ klei tle\ hiu mnah ma\ ]ia\ng ra\ng mgang hlô mnơ\ng dliê. Kha\ sna\n, boh s^t brei [uh: Hlô mnơ\ng hd^p ti Đang dliê anei ka tuôm mâo ôh wưng hlô mnơ\ng dliê  hla\m wa\l dliê anei dôk êđa\p ênang leh ana\n klei lu jơr mnơ\ng dhơ\ng hd^p  ti nei hla\k [rư\ hruê [rư\  tru\n hro\.

Sa c\ô hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdra\ bhia\n mâo ma\ kơ\ng. leh.

Kno\ng hlăm êbeh 3 mlan mrâo êgao, phung knuă druh Anôk bruă ksiêm dlăng Đang dliê mkuôm ala c\ar }ư\ Ama\ng Mrai hrui mă ruh mtlaih leh êbeh 2 êbâo boh gr^p djăp mta. Nao hlăm kmrơ\ng dliê, [uh klă ti ana\p gr^p [ê] kơ hlô mnơ\ng ho\ng klei hgăm srăng ngă kp^ jơ\ng, hyuă k’kuê mơ\ng hlô mnơ\ng p’pro\ng mâo k]uôp truh kơ prôk, pai mja… snăn kơh [uh klă bruă răng mgang hlô mnơ\ng dliê ti đang dliê anei dleh dlan êdi. Tui hluê du\m boh gr^p [ê] kơ hlô mnơ\ng dlông truh du\m km mơ\ng phung tle\ lua mnah hlô mnơ\ng mrâo dưm [ê], Rơ Mah Tý, knuă druh Anôk bruă Đăk Tao, Anôk bruă ksiêm dlăng đang dliê mkuôm Ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai hlak mblang snei: “ Di`u bư\ sir amâo mâo êlan kơ hlô mnơ\ng gơ\ nao, tơ nao djo\ gr^p yơh. Bư\ sir hlô gơ\ amâo dưi nao ôh. {uh anôk huơ\ng gơ\ `u\ mur hlo\ng djo\ gr^p yơh. Ayo\ng adei ăt khăng nao hlăm dliê ]ia\ng ksiêm dlăng ruh mă gr^p, [rư\ hruê ara\ng nga\ [êc\ [rư\ lu grip, pô ruh mtlaih he\ c\ia\ng gơ\ [ia\ [ia\, leh ana\n amâo lo\ nao [êc\ ôh.

Hrui ma\ gr^p [êc\ mơ\ng phung hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdra\ bhia\n.

Phung hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdră bhiăn ti đang dliê }ư\ Ama\ng Mrai mâo 2 êpul, sa jing phung thơ\ng kơ brua\ hiu lua mnah leh ana\n 2 jing mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l ana\n, mơ\ng đưm dlăng kơ bruă hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê mse\ si 1 kdrê] hla\m klei hd^p. Đào Xuân Thuỷ, K’iăng khua Anôk bruă ksiêm dlăng Đang dliê Ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai brei thâo: bruă hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê giăm anei hlăk ngă hro\ tru\n pral êdi mnơ\ng hd^p mơ\ng đang dliê. }ia\ng mkhư\ du\m mta hlô mnơ\ng dliê jing mnơ\ng ]h^ mnia, jing mnơ\ng [ơ\ng hlăm klei huă mnăm, anôk bruă k[^n ai tiê nao hiu suang, ksiêm dlăng ]ang hmang bi mhro\ tui] hnơ\ng ênoh hlô mnơ\ng djo\ gr^p: “ Hmei jao bruă ngă phu\n kơ êpul ksiêm dlăng dliê kyâo du\m Anôk bruă ksiêm dlăng hlăm alu\ wa\l. Grăp hruê, grăp mlan nao dôk hlăm dliê hiu suang ksiêm dlăng leh ana\n [uh du\m êlan [ê] gr^p snăn bi ruh mă he\ ]ia\ng si be\ ngă mhro\ tui] hnơ\ng du\m mta hlô mnơ\ng djo\ gr^p. Mta tal 2, ana\n jing hmei mđ^ ktang bruă nao ksiêm dlăng c\ia\ng hmao [uh klei ngă soh pioh ba phat mkra leh ana\n hmei mko\ mjing du\m gưl nao mtô mblang hlăm du\m êpul êya mnuih [uôn sang ]ia\ng mđ^ h^n klei thâo [uh săng kơ êpul êya mnuih [uôn sang ]ia\ng bi răng mgang dliê kyâo la] kluôm, hlăm ana\n mâo bruă răng mgang du\m mta hlô mnơ\ng dliê”.

Du\m boh gr^p [êc\ kơ hlô mnơ\ng dliê.

Khă gơ\ mko\ mjing leh du\m pluh êbâo gưl nao hiu suang dlăng, duah kih mdoh, ngă mkra anôk dôk gak dlăng ti du\m anôk hlơr mơr mâo lu phung mu\t kma hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê, mse\ si ti alu\ wa\l kdrăn rơ\k ti kr^ng tlung Ya Book, ktuê êlan dơ\ng pro\ng mrô 14C, du\m kdrê] êlan dơ\ng pro\ng ]ar giăm ho\ng đang dliê leh ana\n nao găn kơ đang dliê, [ia\dah klei lua mnah hlô mnơ\ng dliê ti đang dliê Ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai amâo djo\ kno\ng amâo mâo hro\ tru\n đui] ôh, [ia\dah [rư\ hruê [rư\ hlơr mơr h^n. Tơdah mse\ si hlăm êbeh 2 thu\n, mơ\ng thu\n 2014 truh jih mlan 5 thu\n 2016, phung nga\ brua\ ti anei hrui mă truh êbeh 1 êbâo 800 boh gr^p, snăn kno\ng hlăm brô 4 mlan mrâo êgao, ênoh anei đ^ truh êbeh 2 êbâo boh gr^p [ê] kơ hlô mnơ\ng dliê djăp mta.

Du\m boh gr^p [êc\ kơ hlô mnơ\ng dliê.

Kyua ana\n, mb^t ho\ng du\m hdră mkhư\ bruă hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê ti ana\n, Anôk bruă ksiêm dlăng Đang dliê Ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai leh ana\n brua\ knu\k kna du\m kdriêk: Sa Thầy, Ngọc Hồi, Ia H’Drai mơ\ng ]ar Kontum c\ia\ng bi hgu\m mkhư\ mơ\ng kbưi. Đào Văn Mạnh, K’iăng khua Anôk bruă kriê dlăng dliê kyâo kdriêk Sa Thầy brei thâo: “ Anôk bruă mâo leh hdră msir mse\ si g^t gai phung ksiêm dlăng dliê kyâo alu\ wa\l ti du\m să mâo kr^ng bi knông ho\ng wa\l dliê mơ\ng Đang dliê ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai mđ^ ktang bruă mtô mblang, iêu la] mnuih [uôn sang amâo dưi hiu a mnah ôh hlô mnơ\ng dliê. Khă gơ\ mko\ mjing leh klei si`ê bi kuôl kă ho\ng jih jang du\m sang ]h^ mnơ\ng [ơ\ng huă hlăm wa\l krah Sa Thầy jing amâo mâo dưi ]h^ mnia, [ơ\ng kđeh hlô dliê. Mđ^ bruă hiu suang dlăng, duah kih mdoh, bohnik gơ\ mđing hlăm du\m hruê mdei leh ana\n hlăm mlam”.

Hluê si klei ksiêm hria\m mơ\ng phung ngă bruă knhâo knhăk, Đang dliê mkuôm Ala ]ar }ư\ Ama\ng Mrai ti ]ar Kontum dôk ti êlan ktlah mtlâo Đông Dương. T^ng Yu\ Dưr bi knông ho\ng Wa\l dliê mkuôm Đông An Pha mơ\ng ala ]ar Lào. T^ng kơ Yu\ bi knông ho\ng Wa\l dliê mkuôm ala ]ar Vinachay mơ\ng Ala mtao Campuchia. Anôk anei k[^n mb^t ho\ng hlô mnơ\ng dliê kyao mtâo rơ\k ktơ\k lu jơr leh mâo mjing leh kơ }ư\ Ama\ng Mrai mâo klei găl pro\ng kơ djăp mta, ]ia\ng mjing sa kr^ng wa\l răng kriê pioh la\n ala êa juôr dliê kmrơ\ng,  hlô mnơ\ng dliê mâo hnơ\ng pro\ng quốc tế ho\ng la\n ala êa juôr dliê kmrơ\ng mnơ\ng hd^p êdah kdlưn hlăm kr^ng wa\l Ngo\ Dhu\ng C|âu Á. Snăn [ia\dah, tơ amâo mâo dưi bi mkhư\ jih ôh klei hiu lua mnah hlô mnơ\ng dliê soh ho\ng hdră bhiăn mse\ si ara\ anei, sna\n s^t nik hlăm mgi dih ngăn do\ yang adiê hrih mjing mơ\ng }ư\ Ama\ng mrai srăng lui] rai kjham êdi.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k.