VOV4.Êđê- Sui hŏng anei 60 thŭn, Kon Tum jing čar tal êlâo mâo kahan Mi tuh drao ruă dioxin. Klei bi blah mjưh ruĕ sui leh ƀiădah ti dŭm krĭng lăn anei, ară anei mâo hlăm brô 8 êbâo čô mnuih hmăi djŏ mơ̆ng êa drao ruă dioxin. Hlăm anăn, giăm 900 čô mnuih dôk dưn dŭm hdră đru kơ mnuih djŏ drao ruă dioxin, giăm 550 čô mnuih jing ênuk gưl tal 2, tal 3 hmăi djŏ lehanăn mâo klei truh amâo jăk hlăm asei mlei dưi đru hlăm grăp mlan. Hlăm dŭm thŭn êgao, čiăng đru bi hrŏ klei ruă êka kơ mnuih ƀuôn sang ti krĭng djŏ drao ruă dioxin, Đảng, knŭk kna, bruă sang čư̆ êa, dŭm Êpul êya bruă, phung mâo ai tiê kmah mâo leh lu bruă ngă klă sĭt đru wăt kơ mnơ̆ng dhơ̆ng lehanăn ai tiê klei mĭn čiăng kơ phung djŏ drao ruă dioxin gĭr ktưn kpưn đĭ hlăm klei hdĭp.

Ti krah adiê hjan prŏng, hlăm sa boh sang bi đru ti wăl krah Sa Thầy, kdriêk Sa Thầy, kdriêk Sa Thầy, car Kontum, kahan hđăp Y-Blĭ 71 thŭn, jing mnuih tuôm ƀuh leh êdeh phiơr kahan Mi tuh êa drao ruă, brei thâo: Leh lu blư̆ tuh êa drao ruă, jih jang dŭm duôr čư̆ prŏng, ktuê êlan dơ̆ng prŏng mrô 14, lehanăn truh hlăm dŭm să Rơkơi; Sa Nhơn; Hơ Moong... ana kyâo jih luh hla. Asei ñu pô hlăk anăn kăn lŏ hmao đuĕ dăp, djŏ êa drao ruă kô̆ msĕ si êa braih msah jih boh kŏ, mơ̆ng anăn klei ruă tui tiŏ nanao bă kơ ară anei hlăm dŭm pluh thŭn leh. Ung ñu jing pô êngia asei, bi pô mâo klei dju djuam duam ruă kbiă hriê mơ̆ng ênuk bi blah, klei ngă leh kơ ñu mâo ai tiê ktang anăn jing mâo klei Đảng, knŭk kna, bruă sang čư̆ êa, dŭm êpul êya mơ̆ng kdriêk hlŏng kơ čar mđing uêñ. Ară anei grăp mlan ñu mâo đru ba 2 êklăk prăk. Lehanăn mâo mdơ̆ng brei leh sa boh sang bi đru, čiăng kơ klei hdĭp hơĭt hĭn. Dôk hlăm sa boh sang h'’h mđao kahan hđăp Y Blĭ lač:

"Lač jăk kơ Đảng, kơ knŭk kna. Tơdah amâo mâo Đảng, amâo mâo knŭk kna năng ai kâo djiê mơ̆ng sui leh. Kdriêk ăt mâo kle imđing uêñ lu mơh. Khua bruă Đảng, k’iăng khua, khua kiă kriê kdriêk hriê bi čuă kâo jêñ jêñ. Phung ƀuôn sang hlăm ƀuôn, lehanăn dŭm boh ƀuôn mkăn ăt dleh dlan, bi pô mâo knŭk kna mđing đru msĕ snei, snăn kâo ƀuh amâo mâo guôn lŏ duah kwưh ôh mta anei klei adih”.

Kahan hđăp Y-Blỷ hgao dleh dlan kyua klei rưa đioxin

Kdriêk Sa Thầy, čar kontum ară anei mâo 31čô mnuih djŏ êa drao ruă diosin, hlăk dôk dưn klei đru ba mơ̆ng knŭk kna. Hlăm anăn, 17 čô jing phung tuôm nao hlăm klei bi blah, djŏ êa drao ruă diosin, dŭm adôk 14 čô jing anak aneh digơ̆. Lê Văn Phúc, k’iăng khua Adŭ bruă mnuih ngă bruă, phung knap mñai kdriêk brei thâo, mbĭt hŏng klei hluê ngă djăp ênŭm, lehanăn pral, jih jang hdră êlan đru ba mnuih djŏ êa drao ruă diosin, êpul êya ăt lŏ mâo lu hdră đru kơ dŭm gŏ êsei mđĭ kyar klei hdĭp mda:

“Adŭ bruă kčĕ leh kơ knơ̆ng bruă sang čư̆ êa kdriêk, ngă jih jang djăp hdră êlan, boh nik brei čan prăk mơ̆ng knơ̆ng prăk đru ba yang ƀuôn pioh bi hrŏ klei dleh dlan hlăm klei duah ƀơ̆ng. Boh sĭt, mơ̆ng hdră êlan brei čan prăk, mbĭt anăn ngă djăp klei đru mkăn msĕ si mdơ̆ng sang dôk, klei mdrao mgŭn, snăn truh kơ ară anei hlăm 17 čô phung djŏ êa drao ruă diosin anăn mâo leh klei hdĭp hơĭt, mâo sang kjăp, amâo lŏ mâo ôh mnuih dôk hlăm sang hlang mtih kđuh, sô tĭ”.

Kahan hđăp Nguyễn Thanh Bình, sang ti alŭ mrô 2, wăl krah Sa Thầy, kdriêk Sa Thầy lač, mâo Đảng, knŭk kna, dŭm êpul êya bruă mđing uêñ, đru brei leh kơ phung djŏ êa drao ruă diosin msĕ hŏng ñu anăn jing klei dluih bi êđăp brei leh ai tiê ruă êka, čiăng dưi kpưn đĭ hlăm klei hdĭp:

“Hdră êlan mơ̆ng knŭk kna đru kơ mnuih mâo bruă tŭ dưn, kahan êka êkeh, kahan ruă duam, mnuih djŏ êa drao ruă diosin jing lu snăk. Đru kơ klei mjuăt bi hriăm, mbha lăn dôk, đru kơ klei hdĭp, lehanăn sang dôk. Đru kơ bảo hiêmr mdrao mgŭn, lehanăn prăk đru mdul hlăm grăp mlan, hŏng lu hdră êlan bi đru mkăn jing tŭ dưn. Kâo mâo 3 čô anak snăn ară anei digơ̆ nao sang hră mơar mâo knŭk kna đru, truh kơ nao mŭt hriăm Gưl prŏng amâo mâo liê prăk kăk ôh, mâo klei đru prŏng êdi kơ phung hđeh đĭ jing”.

Êmuh hrăm, mđĭ ai gŏ sang phung djŏ êa drao ruă đioxin ti ƀuôn prŏng Kon Tum

Hŏng lu hdră mă bruă klă, mâo klei tŭ dưn, hlăm dŭm thŭn êgao, Keh kyua mnuih djŏ êa drao ruă diosin čar kontum mâo leh êbeh 2.500 čô mnuih, êpul êya bi đru hŏng ênoh prăk jih jang êbeh 9 êklai prăk. Mơ̆ng ênoh prăk anei, Êpul hgŭm phung djŏ êa drao ruă diosin dŭm gưl car Kontum pral mâo čuă êmuh, mđĭ ai phung mâo klei ruă lehanăn gŏ êsei digơ̆. Aduôn Nguyễn Thị Bình, k’iăng khua Êpul hgŭm phung djŏ êa drao ruă diosin čar kontum brei thâo:

“Hmei lŏ jing kdrông mkŏ plah wah dŭm anôk bruă, phung duh mkra, phung thâo bi đru truh hŏng phung djŏ êa drao ruă diosin, hŏng djăp mta bruă ngă msĕ si, nao čuă êmuh, mđĭ ai digơ̆. Êngao kơ dŭm bruă bi đru, msĕ si mdơ̆ng brei sang dôk hŏng phung djŏ êa drao ruă dleh dlan klei kơ sang dôk. Đru prăk brei čan amâo mâo tĭng mnga ôh pioh digơ̆ mđĭ kyar klei hdĭp mda. Anăn yơh jing jih jang bruă hmei ngă mâo đru leh kơ phung djŏ êa drao ruă diosin”.

Klei mơak kahan hđăp djŏ êa drao đioxin Lê Hồng Chấm ti kdriêk Đăk Tô hŏng đang boh kroh ti sang

Ti čar Kontum, knư̆ hrue knư̆ lŏ mâo lu gŏ sang phung djŏ êa drao ruă diosin dưi kpưn đĭ hlăm klei hdĭp thâo duh ƀơ̆ng, dưi hŏng klei ruă, dưi hŏng klei ư̆ êpa klei ƀun ƀin. Msĕ si gŏ sang Lê Hồng Chấm, ti să Diên Bình, kdriêk Đăk Tô; aduôn Trần Thị Cảnh, ti să Sa Nghiã, kdriêk Sa Thầy, A Dầng, ti să Đăk Tơ Lung, kdriêk Kon Braih; Lý Quang Sận, Trịnh Quang Thạo, ti să Đăk Bla, ƀuôn prŏng Kontum... Hrue 10/8 thŭn anei, ƀri bi hdơr 60 thŭn Hrue kyua phung djŏ êa drao ruă diosin Việt Nam, 41 čô mnuih lehanăn gŏ êsei puhng djŏ êa drao ruă diosin ti čar Kontum mâo leh knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar mđup brei klei pah mni kyua thâo gĭr hgao klei dleh dlan, kpưn đĭ hlăm klei hdĭp. Anei jing sa klei năng čih pioh, mđĭ ai phung djŏ êa drao ruă lehanăn găp djuê digơ̆ dưi găn klei dleh dlan./.

Pô mblang: Y-Khem Niê