VOV4.Êđê- Dơ\ng mơ\ng [uôn pro\ng Kontum đue\ nao pha\ ana\p Yu\ Dưr hlăm brô 70 70km truh yơh kơ kdriêk Tu Mơ Rong. Ktuê êlan dơ\ng ]ar mko\ Tu Mroong ho\ng êlan Hồ Chí Minh ara\ anei lo\ mâo mkra mđ^ leh jing êlan dơ\ng dơ\ng pro\ng mrô 40B snăn klei êrô hiu jăk găl h^n. Amâo mâo djo\ kno\ng du\m ana\n, êlan klông mơ\ng kdriêk nao kơ 11 sa\, da truh kơ du\m boh [uôn, lehana\n truh hlăm êlan hma ăt mâo mkra betong.

Ayo\ng A Sáng ( nah điâo ti êngao) ho\ng ma^ kwuă braih mơ\ng go\ sang

Sang ung mo# A Sáng, ti [uôn Tu Bung, sa\ Ngo\k Lei, ti ping ]ư\. ~u yăl dliê du\m thu\n êlâo hlăm yăn hjan nao pưk hma suăi êmăn snăk. {ia\dah ara\ anei êdeh êdâo dưi truh kơ gah sang. Êlâo h^n, A Sáng lo\ mưn êdeh ôtô mdiăng mnơ\ng mdiăng brei êsu\ng kwa mdiê ktro\ du\m tôn blei ba mơ\ng kdriêk Đăk Tô ba w^t mko\ dưm djiêu êlan [uôn pioh kwa mdiê mnuih [uôn sang. Klei trei mđao mơ\ng go\ sang A Sáng lehana\n 32 go\ êsei [uôn Tu Bung truh leh ho\ng klei hd^p mda digơ\ hlăm grăp hruê. A Sáng la] mse\ snei:

“Êlâo dih go\ sang pô ăt mse\ ho\ng jih jang du\m go\ sang mkăn ti [uôn Tu Bung dôk hlăm klei knap m`ai sơăi. Mâo brua\ sang ]ư\ êa du\m gưl duh bi liê mkra brei êlan klông, đru mjeh mnơ\ng pla, mnơ\ng rông, đru k]e\ hdră ma\ brua\ snăn jih jang du\m go\ sang g^r duh [ơ\ng. Go\ sang pô ktưn lo\ ]an prăk blei dua drei kbao, ara\ anei lar truh leh 10 drei. Pô tui hriăm êmuh bi pla mjing ana êa drao, mse\ si sâm hrue\, sâm Ngọc Linh. Pla kphê kr^ng êa\t, pla hbei [lang, ngă lo\.. Klei hd^p mda [rư\ hruê mâo klei đ^ kyar leh, ung mo# hmei mâo ru\ mdơ\ng leh sa boh sang kjăp, thu\n anei drông tết mơak h^n, jăk h^n ho\ng du\m thu\n êlâo. Kâo plei leh loa đ^ng mui` jăk pioh mơak hruê tết”.

{uôn mnuih Sêdang ti Tu  Mơ Rông

Mâo êlan klông, klei bi mnia mblei mâo klei găl ênưih, êbeh 25 êbâo ]ô mnuih Sedang hlăm 90 boh [uôn ti kdriêk Tu Bung lo\ mâo h^n leh ai g^r kt^r hlăm brua\ knua\. Mnuih [uôn sang lu bi pla mdiê lo\, ngă hma hang pla ktơr hbei ]ia\ng mâo djăp êsei hua\, snăn ara\ anei thâo pla leh lu mta ana mnơ\ng pioh ]h^ mse\ si kphê, ksu… boh nik pla ana êa drao ]h^ mâo ênoh yuôm.

5 thu\n êlâo, kluôm kdriêk Tu Mroong mâo êbeh 4 êbâo go\ êsei [un, truh giăm 73%, snăn ara\ anei tru\n hro\ adôk hlăm brô 2.700 go\ êsei, hnơ\ng ênoh 43%. Hnơ\ng hrui w^t kah knar grăp ]ô mnuih thu\n 2019 đ^ leh êbeh dua blư\ mka\ ho\ng thu\n 2015, đ^ truh 27 êklăk 500 êbâo prăk. A Rinka, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Tu Mroong brei thâo, alu\ wa\l dưn yua jăk djăp klei găl pioh mđ^ kyar klei hd^p mda ala [uôn:

“Truh kơ ara\ anei ênha\ mnơ\ng pla ana [ia\ hruê lehana\n sui thu\n, lehana\n ana êa drao jing hlăm brô 12 êbâo ha. Kdriêk ăt mâo leh mơh du\m sa\ djăp ênoh ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo, mse\ si 3 sa\ djăp 8 ênoh ]ua\n, 5 sa\ 9 ênoh ]ua\n, lehana\n 3 sa\ djăp leh 10 ênoh ]ua\n. Boh s^t brei [uh, mơ\ng du\m hdră brua\ 135; 30a, hdră brua\ đru mđ^ kyar pla mjing kphê kr^ng êa\t. Hdră brua\ pla mjing ana êa drao hmăi leh jăk kơ klei hd^p mda mnơ\ng dhơ\ng lehana\n ai tiê mnuih [uôn sang”.

Mnuih Sêdang ti kdriêk Tu Mơ Rông mơak mâo yan boh mnga

Mb^t ho\ng klei mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng hua\, klei êđăp ênang yang [uôn hơ^t ênang, Đảng bộ, brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n mnuih [uôn sang Tu Mroong lo\ kru\ w^t leh klei găl pô mơ\ng kr^ng lăn taih kbưi [un [in knap m`ai h^n Kontum anei.

Mâo he\ mnơ\ng yang brei jing sâm Ngọc Linh, dôk hla\m alu\ wa\l adiê êđăp djo\ guôp ho\ng lu mta ana êa drao, lo\ dông hlăm klei knu\k kna ]ua\l mka\ kluôm pioh mđ^ kyar ana êa drao thu\n anei, lehana\n ta\ êlan ma\ brua\ truh kơ thu\n 2030, Tu Mroong hlăk hlăm êlan mâo klei đ^ kyar pral mơ\ng brua\ pla ana êa drao. Truh kơ ara\ anei kdriêk mâo pla leh 726 ha ana êa drao. Hlăm ana\n mâo klei tu\ dưn êdi jing ho\ng êbeh 500 ha ana sâm Ngọc Linh, ara\ anei ]h^ ho\ng ênoh hlăm brô 100 êkla\k prăk/kg hbei mtah. Ana sâm hrue\ êbeh 170ha, tơdah pla mjing jăk mâo ba w^t hlăm brô  êbeh 1 êklai prăk/ha. Ti du\m sa\, mse\ si Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lei, ênoh phung đ^ mdro\ng mơng brua\ pla sâm Ngọc Linh amâodah mdro\ng mơ\ng brua\ pla sâm hrue\ jing mnuih Sedang [rư\ hruê lu leh.

Mnuih Sêdang pla sâm Ngọc Linh ho\ng anôk bruă mnia blei mâo prăk hrui w^t hơ^t kjăp

Klei yuôm bhăn h^n hlăm kr^ng lăn dlen dlan Tu Mroong jing mnuih [uôn sang, lu jing mnuih djuê ana Sedang, dơ\ng lăm lui leh klei m^n kno\ng jưh knang kơ klei knu\k kna đru. A Thể, ti [uôn Đăk Kin, sa\ Ngọc Lei, mơak yăl dliê: Amâo mâo djo\ kno\ng go\ sang `u ôh, [ia\dah jih [uôn thâo leh sơăi ngă lo\, mâo djăp êsei hua\, thâo pla hbei [lang, thâo pla kphê mâo prăk ba w^t:

“Êlâo dih pô ka thâo pla kphê ôh. Kyua mâo knu\k kna đru mjua\t bi hriăm hdra ma\ brua\ mơ\ng ana\n ara\ anei thâo leh, pla lu leh. Lehana\n nao hlăm du\m anôk mjua\t bi hriăm, snăn ti anôk jing lăn guôp pla kphê, ti anôk lăn guôp pla hbei [lang. Thâo kơ hdră dlăng kriê wiê ênăk, snăn kơh mnơ\ng pô pla mjing ]a\t đ^ ba w^t boh mngă lu. Hlăm [uôn mâo 34 go\ êsei, thu\n 2019 hro\ 8 go\ êsei [un, adôk ma\ 12 go\ êsei đui] hlăm klei dleh dlan”.

Dơ\ng mơ\ng sa boh kdriêk ]ư\ ]hia\ng dleh dlan, ara\ anei Tu Mroong jing leh anôk truh jăk kơ du\m êpul hiu ]hưn ênguê. Alu\ wa\l ăt iêu jak du\m pluh phung duh mkra hriê ksiêm dlăng duah klei găl duh bi liê, boh nik hlăm brua\ hrui blei mkra mjing ana êa drao. Võ Trung Mạnh, k’ia\ng khua brua\ Đảng kdriêk Tu Mrong, yăl dliê, kdriêk bi kla\ leh 3 mta brua\ srăng k`ăm h^n hlăm wưng kơ ana\p:

“Tal êlâo jing iêu jak jih klei găl pioh duh bi liê kơ brua\ nah gu\, k`ăm mđ^ h^n brua\ hưn mthâo, iêu jak klei duh bi liê pral mâo mjing alu\ wa\l phu\n kơ wa\l krah. Tal dua, bi kla\ klei duh bi liê hlăm 3 alu\ wa\l mjing knơ\ng kơ klei mđ^ kyar kơ du\m sa\ adôk. T^ng nah Yu\ mâo sa\ Đăk Rơ Ông, ti wa\l krah mâo sa\ Đăk Hà, lehana\n nah Ngo\ mâo sa\ măng Ri. Tal tlâo jing, bi leh brua\ ]ua\l mka\, ksiêm dlăng jih klei ]ua\l mka\ pioh mpla mjing ana êa drao hlăm alu\ wa\l, pioh kơ brua\ dơ\ng hưn mthâo iêu jak phung duh mkra hriê bi mguôp ho\ng mnuih [uôn sang mđ^ kyar brua\ pla mjing ana êa drao”.

Ho\ng klei g^r ]ia\ng găn jih klei [un [in ư\ êpa, mâo klei bi mlih hlăm klei m^n mơ\ng mnuih [uôn sang, lehana\n mâo hdră êlan brua\ sang ]ư\ êa duh bi liê ho\ng klei djo\, kdriêk Tu Mroong, ]ar Kontum ]huak hlăm thu\n mrâo Canh Tý 2020 ho\ng klei đăo knang s^t klei duh mkra ala [uôn lo\ dơ\ng ]huang đ^ hlăm sa boh ê`an mrâo. Yan mnga hlăk truh lo\ nba hriê lu klei bi knăl jăk kơ mnuih Sedang hlăm kr^ng lăn dleh dlan Tu Mrong./.

Y-Khem Niê mblang