VOV4.Êđê - Thu\n 2017 dưi dlăng jing thu\n yuôm bhăn hlăm klei bi mje\ ho\ng ala ta] êngao mơ\ng Việt Nam mơ\ng ara\ anei truh kơ thu\n 2025, leh Việt Nam ngă Khua g^t gai klei K[^n bi hgu\m bruă duh mkra châu Á – Thái Bình Dwong ( APEC) leh ana\n mko\ mjing klei bi K[^n gưl dlông APEC gưl tal 25. Anei jing klei bi k[^n pro\ng, mâo klei tu\ dưn amâo djo\ kno\ng ho\ng Việt Nam đui] ôh, [ia\dah wa\t ho\ng alu\ wa\l châu Á – Thái Bình Dương pral kdal, mb^t ana\n mâo klei yuôm bhăn hma^ djo\\ kơ klei bi hgu\m alu\ wa\l leh ana\n dlông ro\ng lăn. Thu\n 2017 ăt jing thu\n kruăk knăl 19 thu\n Việt Nam `u\ kma hlăm APEC ho\ng du\m klei đru mguôp yuôm bhăn hlăm hdră mko\ alu\ wa\l leh ana\n bruă mnia mblei êngiê kluôm boh lăn. Bruă Việt Nam tu\ đua klam bruă ngă jing pô sang Thu\n APEC 2017 bi êdah klei đăo knang h^n mơ\ng êpul êya quốc tế. Ho\ng ana\n pia “ Mjing klei mđ^ ai mrâo, hrăm mb^t mbu\ mđ^ bruă ngă êdei ana\p” Việt Nam ]ia\ng đru mguôp jăk siam hlăm hdră bruă APEC, đru mguôp ba châu Á – Thái Bình Dương [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar, sah mdro\ng./.

Leh ênoh brei ]an 30.000 êklai pra\k đru kơ brua\ la\n ala, sang dôk, Khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc bi mkla\ brei ênoh brei ]an mâo 50.000 êklai pra\k kơ hdra\ mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma hluê si hdra\ kdra\p mrâo mrang. Mơ\ng thu\n 2017, ho\ng klei bhia\n dưi ma\ ]an pra\k ga\l êlưih, du\m êpul êya duh mkra pla mjing mnơ\ng dhơ\ng doh sra\ng dưi ]an ho\ng ênoh pra\k mnga hdjul kno\ng mơ\ng 0,5% - 1,5%. Mb^t ho\ng ênoh brei ]an anei, sra\ng mko\ mjing leh ana\n mđ^ kyar du\m keh ra\ng mgang brua\ nga\ lo\ hma, keh đru kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, anôk brua\ duh mkra mnia mblei brua\ lo\ hma./.

Thu\n anei, Bảo hiểm xã hội Việt Nam klă s^t ba yua Hdră “ 1 [a\ng bhă điện tử klin sa anôk”. Hdră anei đru hluê ktuê dlăng bruă tu\ mă hră m’ar leh ana\n jao w^t boh tu\ dưn hră m’ar mơ\ng knơ\ng bruă Bảo hiểm xã hội hlăm kluôm ala. Hdră anei ăt mkăp mnơ\ng yua ktuê dlăng êlan nao mơ\ng hră m’ar, dưi ksiêm dlăng hnơ\ng msir mghaih hră m’ar mơ\ng du\m adu\ bruă hlăm knơ\ng bruă Bảo hiểm xã hội ]ar leh ana\n du\m kdriêk. Mơ\ng ana\n, rơ\ng kjăp bruă ngă hră m’ar dưi hưn mthâo klă, kpă ênuah. Mb^t ana\n, đru mđ^ pral hnơ\ng msir mghaih hră m’ar leh ana\n bruă ngă hră m’ar, hrut [ia\ hruê mlan, mjing klei găl kơ mnuih ngă bruă leh ana\n du\m anôk ba yua mnuih ngă bruă tơdah bi mje\ mgiăm ho\ng knơ\ng bruă Bảo hiểm xã hội.

Mơ\ng hruê 8 – 10/3, ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột, ]ar Daklak sra\ng mko\ mjing Kna\m m’ak Kphê {uôn Ama Thuột tal 6 leh ana\n Klei bi lông Dhar kreh ]ing ]har Dap kngư. Ho\ng ana\n: “ Bi m[^n boh ja\k siam – Mđ^ lar knhuah dhar kreh – Bi hgu\m mđ^ kyar, kna\m m’ak”, du\m hdra\ brua\ mơ\ng kna\m m’ak đa\o knang sra\ng ba kơ phung tuê hiu ]hưn dla\ng leh ana\n mnuih [uôn sang du\m djuê ana ti kr^ng Dap kngư klei bi m^n [uh ja\k siam êdi kơ kphê {uôn Ama Thuột, kơ knhuah ja\k siam mơ\ng wa\l anôk dhar kreh ]ing ]har ho\ng klei nao hgu\m mơ\ng du\m Êpul thâo mbrua\ kơ ]ing ]har mơ\ng du\m ]ar kr^ng Dap kngư leh ana\n lu Êpul hriê mơ\ng ala c\ar Lào, Campuchia… Kna\m m’ak tal anei lo\ mâo klei yuôm bha\n k`a\m bi hdơr 42 thu\n hruê mblah tu\ dưi {uôn Ama Thuôt.

Thu\n 2017, mâo ]ar Gia Lai ruah mă jing thu\n mkra mlih bruă hră m’ar leh ana\n mđ^ ktang mta bhiăn mtru\n. }ia\ng hluê ngă hdră k`ăm anei, ]ar Gia Lai g^t gai leh du\m knơ\ng bruă, du\m anôk bruă, brua\ knu\k kna du\m gưl hlăm ]ar hlăm thu\n 2017 bi hluê ngă klă s^t boh phu\n mkra mlih bruă hră m’ar leh ana\n mđ^ ktang mta bhiăn mtru\n. Mb^t ana\n, du\m knơ\ng bruă, du\m gưl hlăm ]ar ăt ksiêm dlăng tliêr kjăp bruă duh mkra mnia mblei ]ia\ng dê] đue# kơ du\m klei soh ]huai, ngă hma^ djo\ pro\ng kơ wa\l hd^p mda, yang [uôn, rơ\ng kjăp klei đ^ kyar h’^t kjăp. Thu\n 2017, ]ar Gia Lai ăt k]ah mtru\n hnơ\ng đ^ kyar mnơ\ng dhơ\ng mâo ( GRDP) hlăm thu\n mrâo truh 7.5%, hnưn hrui w^t yap mdu\m hlăm 1 ]ô mnuih mâo 41 êklăk 500 êbâo prăk. Ho\ng hdră bruă k`ăm ala ]ar mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, ]ar k]ah mtru\n hdră k`ăm mâo 20 să djăp hnơ\ng ]ua\n hlăm thu\n 2017, mđ^ ênoh să djăp hnơ\ng ]ua\n hlăm alu\ wa\l truh 50 să.

}ar Daklak lo\ dơ\ng mđ^ ktang wa\l anôk duh bi liê brua\ duh mkra mnia mblei. Anei jing klei g^t gai mơ\ng Khua kia\ kriê ]ar leh ana\n sra\ng dưi hluê nga\ tliêr kja\p hla\m thu\n anei. }ia\ng dưi iêu m[^n phung nga\ brua\ duh bi liê, lu hdra\ msir mâo ]ar ba mdah, hla\m ana\n mđing dla\ng kơ brua\ mđ^ ktang hdra\ mkra mlih brua\ hra\ m’ar, po\k nga\ lu anôk brua\ knu\k kna điện tử, rơ\ng klei dưi nga\ brua\ duh mkra mnia mblei, klei mta\p mđơr dưi bi mje\ ho\ng phu\n, mnuih ma\ brua\ leh ana\n klei ga\l brua\ duh mkra mnia mblei mơ\ng anôk brua\ duh mkra mnia mblei … Ho\ng hdra\ k`a\m g^r ktưn truh kơ thu\n 2020, kluôm ]ar mâo 10.000 – 12.000 anôk brua\ duh mkra mnia mblei ma\ brua\, đru mguôp mơ\ng 30 – 35% ênoh mnơ\ng dhơ\ng kluôm yang [uôn, truh 80% ênoh duh bi liê kluôm yang [uôn, nao đru hgu\m mơ\ng 50- 55% ênoh hrui nga\n pra\k mơ\ng ]ar./.

Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Daknông hlăk ngă du\m mta hră m’ar ]ia\ng mko\ mjing 5 boh [uôn ti 2 să Quảng Trực leh ana\n Dak Ngo, kdriêk Tuy Đức k`ăm bi h’^t kjăp alu\ mnuih [uôn sang dôk ti kr^ng knông lăn. Hluê si t^ng bruă anei po\k ngă mtam hlăm du\m mlan ako\ thu\n anei. Quảng Trực leh ana\n Dak Ngo jing 2 să knông lăn hlăm kdriêk Tuy Đức, ]ar Daknông. Alu\ wa\l anei ara\ anei mâo giăm 1 êbâo 600 go\ êsei mnuih [uôn sang, ho\ng hlăm brô 5 êbâo ]ô mnuih ( lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê [ia\), hlăk ks^ng mhiă soh ho\ng hdră bhiăn hlăm brô 3 êbâo 800 ha lăn. Kyua alu\ wa\l pro\ng, êlan klông bi kah mbha, sơnăn bruă kriê dlăng dleh dlan êdi. Anei ăt jing alu\ wa\l khăng mâo klei bi ngă kbiă mơ\ng klei bi mhiă lăn ala. }ar srăng duh bi liê 6 êklai prăk ]ia\ng mko\ mjing mta bruă nah gu\ mse\ si pui kmlă leh ana\n êa doh, mb^t ana\n kriê dlăng tliêr kjăp ênoh mnuih [uôn sang dưi dăp dưm./.

Hla\m 4 thu\n ti ana\p, Lâm Đồng sra\ng lo\ pla mrâo 27.600 ha kphê mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga kah knar mơ\ng 3ton2 – 3 ton mkrah/ha. Kno\ng hja\n thu\n 2017, du\m alu\ wa\l hluê nga\ hdra\ lo\ pla mrâo, grep hla\m brô 2.800 ha kphê leh khua mduôn, hnơ\ng mâo boh mnga [ia\. }ia\ng nga\ rue# hdra\ k`a\m anei, ]ar akâo ho\ng Phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang leh ana\n Knơ\ng pra\k Knu\k kna mđ^ ênoh brei ]an gra\p ha đang kphê grep mkra mlih leh ana\n lo\ pla mrâo truh 210 – 260 êkla\k pra\k, pra\k mnga brei ]an amâo êgao 7%/thu\n. Mb^t ana\n, lo\ thia\m du\m ]ô mnuih dưi ]an jing du\m anôk brua\ mka\p mjeh kphê lo\ pla mrâo. Knơ\ng brua\ pla mjing leh ana\n ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing Lâm Đồng a\t mđ^ hdra\ ksiêm dla\ng phu\n mka\p mjeh dja\p hnơ\ng ]ua\n, rơ\ng hnơ\ng tu\ leh ana\n ênoh ana mjeh ]ia\ng mka\p hluê si klei ]ia\ng mơ\ng mnuih nga\ brua\ pla mjing./.

Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Daknông brei thâo: thu\n anei, ]ar anei srăng ngă rue# riêng bruă mkăp hră tu\ yap dưi djă yua kơ êbeh 63 êbâo ha lăn mâo phu\n agha plah mhiă mơ\ng lăn dliê, hrui mă mơ\ng du\m đang Lo\ hma – Đang dliê ba jao kơ alu\ wa\l kriê dlăng leh ana\n mbha ba yua ( pia klah ]u\n jing hdră k]ah 437). }ia\ng mđ^ pral hnơ\ng po\k ngă brua\ mkăp hră dưi djă yua lăn ala, du\m alu\ wa\l hlăk k[^n kơ bruă mtô mblang mnuih [uôn sang, phat mkra bi leh ho\ng phung ba yua lăn amâo hưn mthâo ngă hră m’ar hluê djo\ si mta mtru\n mơ\ng hdră bhiăn knu\k kna.

Thu\n 2017, Brua\ Mnuih ma\ brua\ - Kahan êka êkeh leh ana\n Yang [uôn ]ar Kontum g^r ktưn: Msir mghaih brua\ ma\ kơ hla\m brô 1.600 ]ô mnuih ma\ brua\, bi hria\m brua\ kơ 3.600 ]ô; go\ êsei mâo brua\ tu\ dưn ho\ng Cách mạng mâo hnơ\ng hd^p bi knar amâo dah kdlưn h^n hnơ\ng hd^p kah knar mơ\ng go\ êsei kr^ng digơ\ hd^p, ênoh go\ êsei [un hro\ mơ\ng 3 – 4%/thu\n… Mb^t ho\ng ana\n, anôk brua\ g^r ktưn rơ\ng mđing dla\ng kơ du\m go\ êsei adôk k[ah, boh nik jing dôk dleh dlan dưi tu\ [ơ\ng du\m klei đru brei mơ\ng yang [uôn leh ana\n dưi tu\ [ơ\ng du\m hdra\ mtru\n, klei bhia\n mtru\n djo\ tuôm, kriê leh ana\n mđ^ lar mâo klei tu\ du\m gru hmô, hnơ\ng ]ua\n dưi mâo ti du\m brua\ gang, kdơ\ng ho\ng klei ju\ jhat hla\m yang [uôn, ho\ng phung hđeh leh ana\n klei mta\p mđơr êkei mniê…

                                                    H’Nê] – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.