VOV4. Êđê - Mâo brua\ klam kriê dla\ng du\m anôk brua\, wa\l anôk tuh tia mkra mjing, thu\n 2018 Anôk brua\ kriê dla\ng Wa\l tuh tia mkra mjing ]ar Kontum lo\ dơ\ng ruah brua\ mkra mlih klei nga\ hra\ m’ar jing brua\ phu\n hla\m hdra\ iêu jak klei duh bi liê. Boh tu\ brei [uh, kyua klei nga\ hra\ m’ar ga\l ênưih, dưi mko\ mjing wa\l anôk duh bi liê ja\k ga\l lehana\n mâo klei đua klam, sna\n lu phung duh bi liê ruah leh Kontum jing anôk jưh jơ\ng kha\dah alu\ wa\l anei a\t dôk lu klei dleh dlan mka\ ho\ng du\m ]ar mka\n ti kr^ng La\n Dap kngư.

Mơ\ng krah mlan 12/2018, 20 phung duh mkra mơ\ng Hàn Quốc hriê duah klei găl ]ia\ng duh bi liê hla\m alu\ wa\l tuh tia, lehana\n alu\ wa\l duh mkra [a\ng jang knông lăn Bờ Y hlăm ]ar Kontum. Hlăm ênoh phung duh mkra ana\n, mâo mnuih tuôm duh bi liê leh hlăm du\m ]ar Bình Dương, Đồng Nai, đa đa mnuih hriê mơ\ng [uôn pro\ng Iksan, ]ar Jeonllabukdo, ala ]ar Hàn Quốc. Klei năng mđing jing pô mâo brua\ mguôp phung duh mkra Hàn Quốc ho\ng Anôk brua\ kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra Kontum jing Lee Han Su, Khua knơ\ng brua\ ktăk hngô SJ, tuôm jing leh khua kia\ kriê [uôn pro\ng Iksan. Lee Han Su brei thâo, leh lu blư\ truh kơ ]ar Kontum, `u mâo klei mkla\ mklơ\ng duh bi liê ru\ mdơ\ng sa boh sang mkra mjing ktăk hngô hlăm ênha\ 12 êbâo m<sup>2</sup> ti alu\ wa\l duh mkra Hoà Bình. Ya ngă `u jing he\ pô hur har bi mguôp phung duh mkra Hàn Quốc ho\ng Êpul kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum, Lee Han Su la]:

“Ho\ng knơ\ng brua\ hmei, êjai duh bi liê kơ anei tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Hla\m klei ana\n hmei mâo klei đru lu mơ\ng Êpul kia\ kriê brua\ duh mkra, jing sa êpul brua\ yuôm bhăn hlăm klei đru phung duh mkra hriê duh bi liê. Klei đru anei ngă leh kơ hmei mgei ai tiê, lehana\n [uh jing êgao h^n kơ ai tiê klei khăp hla\m găp djuê. Kyua mơ\ng klei ana\n, hmei ktuh êyuh duh bi liê kơ anei”.

Hlăm klei dleh dlan dôk găn, amâo mâo jăk myun mse\ ho\ng lu ]ar mkăn ôh hlăm alu\ wa\l Lăn Dap kngư, hlăm du\m thu\n giăm anei, Êpul kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum bi kla\ ]ia\ng mâo klei iêu jak jăk klei duh bi liê ana\n jing mđ^ mlih brua\ ngă hra\ mơar. Ara\ anei, ]ia\ng mâo duh bi liê kơ du\m alu\ wa\l tuh tia, lehana\n alu\ wa\l duh mkra [ăng jang knông lăn Bờ Y ]ar Kontum, phung duh mkra kno\ng nao kơ sa anôk jing Êpul brua\ kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar anei. Jih jang djăp mta hra\ mơar srăng dưi ngă kơ anei, djo\ ho\ng klei bhiăn sa [a\ng bha\ hlăm djăp mta. }ia\ng mâo đru phung duh bi liê, Êpul kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum mâo mko\ mjing leh mơh hdră ngă brua\ lehana\n mâo klei ktrâo ata\t ênu\m ênap. Jih jang klei ngă hra\ mơar Êpul kia\ kriê alu\ wa\l brua\ duh mkra ]ar Kontum [ua\n mghaih msir amâo mâo êgao ôh 2/3 wưng k]ah. Ho\ng du\m hra\ mơar amâo mâo guôn lo\ găn du\m anôk brua\ mkăn ôh, [ia\dah hlo\ng ngă leh hlăm hruê. Nguyễn Văn Hải, Khua knơ\ng brua\ Chiến Thắng 1, sang mkra mjing betong duh bi liê mơ\ng hlăk thu\n 2016 ho\ng ênoh prăk jih jang 50 êklai prăk, ti alu\ wa\l duh mkra Hoà Bình brei thâo, knơ\ng brua\ hlăk prăp êmiêt duh bi liê ru\ mkra sang mkra mjing [r^k amâo mâo ]uh, lehana\n sang kăp hưn mdah mnơ\ng pô leh mkra mjing, mb^t ho\ng adu\ ngă brua\ hlăm brô 110 êklai prăk hlăm alu\ wa\l duh mkra anei. Lehana\n anei jing sa hlăm du\m klei yuôm bhăn ngă kơ anôk brua\ duh mkra `u sia\ suôr sui ho\ng ]ar Kontum:

“Truh ti wưng anei kâo mâo duh bi liê leh hlăm lu ]ar. Hriê kơ kontum brua\ ngă hra\ mơar duh bi liê, wưng tal êlâo hlăm klei mphu\n ru\ mdơ\ng, lehana\n ba bi êran sang mkra mjing, snăn hmei tuôm ho\ng djăp mta klei jăk găl, dơ\ng mơ\ng klei ngă hra\ mơar, lehana\n êpul kia\ kriê klei duh mkra ăt ktrâo ata\t djăp ênu\m kơ hdră êlan duh bi liê bo\ ho\ng klei pral. Wưng ngă hra\ mơar pral mka\ ho\ng lu anôk mkăn kâo tuôm ngă leh”.

Mb^t ho\ng brua\ mđ^ mlih hdră ngă hra\ mơar mjing djăp klei đăo knang mơ\ng phu\n tal êlâo ho\ng phung duh bi liê, Êpul brua\ kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum mâo mko\ mjing leh sa alu\ wa\l duh mkra êđăp ênang. Klei êđăp ênang yang [uôn mâo hyua\ kjăp, djăp dhar brua\ djo\ tuôm hlăm ]ar kno\ng ngă brua\ ksiêm dlăng du\m anôk duh mkra mâo klei bi knăl ngă soh. Grăp anôk duh mkra mâo klei ksiêm dlăng amâo êgao ôh sa blư\. Kha\dah alu\ wa\l duh mkra adôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, [ia\dah ]ia\ng dưi iêu jak klei duh bi liê, ]ar Kontum mâo leh du\m hdră êlan jăk mơ\ng brua\ ruh mghaih anôk ala mjing leh anôk jăk găl kơ phung duh bi liê hriê ngă brua\. Vũ Mạnh Hải, k’ia\ng khua kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum la], Êpul kia\ kriê ngă nanao brua\ hrăm mb^t ]ia\ng mjing djăp klei găl kơ phung duh mkra ngă brua\:

“Ruah hdră êlan hrăm mb^t ho\ng phung duh mkra, grăp hdră brua\ mâo klei duh bi liê hlăm alu\ wa\l duh mkra snăn êpul kia\ kriê tio\ nao mtam knua\ druh mâo klei thâo, lehana\n hur har hrăm mb^t ho\ng phung duh bi liê ngă djăp mta hra\ mơar. Ktrâo ata\t djăp ênu\m, lehana\n mb^t ho\ng phung duh mkra ngă djăp mta hra\ mơar. Tal dua, du\m hdră brua\ duh bi liê mâo Êpul kia\ kriê hưn brei lehana\n ktrâo ata\t kơ ya mta brua\ ngă êlâo lehana\n êdei, lehana\n mâo klei đru djo\ ho\ng hdră mtru\n. Phung duh mkra hro\ng ruah anôk pô ]ia\ng bi djo\ guôp ho\ng brua\ pô duh mkra, amâo mâo klei mgo# ôh kơ anôk ngă brua\”.

Hro\ng ruah klei bi mlih hdră ngă hra\ mơar jing hdră êlan jăk, truh mlan 12/2018, Êpul kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra Kontum mâo iêu jak leh truh 99 hdră brua\ mơ\ng 88 phung duh bi liê, ho\ng ênoh prăk jih jang hla\m hra\ mơar êbeh 2 êbâo êklai prăk. Hlăm ana\n, alu\ wa\l duh mkra [a\ng jang knông lăn Bờ Y ba ako\ truh 62 hdră brua\, Alu\ wa\l duh mkra Hoà Bình dưi mbo\ leh ho\ng 33 hdră brua\. Tui si Êpul kia\ kriê brua\ duh mkra Kontum brei thâo, jih jang brua\ duh mkra hla\m alu\ wa\l tuh tia, alu\ wa\l duh mkra [a\ng jang knông lăn Bờ Y ara\ anei amâo mâo lo\ mâo ôh klei phung duh bi liê hriê [ia\dah amâo mâo truh kơ klei ngă brua\, amâodah ngă brua\ êmưt, thâo dah lui kơ ana\n ]ia\ng kuan lăn mse\ si êlâo.

                                Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk