VOV4.Êđê - }ư\ pui }ư\ Da\ng Ya ti [uôn Ia Gri, sa\ ]ư\ Da\ng Ya, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai dôk mdei du\m êtuh thu\n ho\ng anei mjing leh sa kr^ng la\n pro\ng, la\n ala ]a\t jing mnơ\ng pla ho\ng lia\ lia mnga ph^ k`^ hưr hla\m knhal jih yan hla luh. Mb^t ho\ng ana\n jing êpul êya mnuih djuê ana Jarai hd^p mda, nga\ brua\ duh mkra pla mjing ho\ng klei hd^p mda, ai tiê klei m^n ja\k j^n. Klei ja\k siam mơ\ng la\n mnga êa m’ak lehana\n anak mnuih tinei mjing leh sa anôk hiu ]hưn ênguê jăk êdi ti ]ar Gialai. Lehana\n kr^ng la\n ju\m }ư\ pui Da\ng Ya dôk mâo alu\ wa\l k`ăm duh bi liê ]ia\ng mjing anôk hiu ]hưn ênguê ja\k j^n êdi hla\m êdei ana\p. Klei ]ih “Bi kru\ w^t ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya”, sra\ng ]ih la] kơ klei ga\l hla\m brua\ hiu ]hưn ênguê ti nei

Lu thu\n ho\ng anei, mb^t ho\ng bruă ngă lo\ hma leh ana\n bruă đoàn, ayo\ng Pyưi, khua g^t gai chi đoàn êdam êra [uôn Gri, să }ư\ Da\ng Ya, kdriêk }ư\ Păh, hlo\ng ngă pô ktrâo ata\t bruă hiu ]hưn ênguê. Grăp blư\ mâo phung tuê mơ\ng kbưi hriê ]hưn dlăng mnga ph^, ayo\ng Pyưi ]o\ng ata\t tuê hiu ]hưn đ^ ]ư\ amâo mưn prăk ôh, hâo hưn kơ phung tuê hiu ]hưn kơ ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya. Leh tuê tru\n ]ư\, ayo\ng Pyưi lo\ iêu digơ\ weh ]hưn [uôn Ia Gri pô siam ê[a\t. Mb^t ho\ng ayo\ng Pyưi, mnuih [uôn sang hlăm [uôn hâo hưn thiăm lu mta mnơ\ng [ơ\ng pô mkra mjing mse\ si mtei juê, k’kuaih amâo dah du\m mta mnơ\ng [ơ\ng djuê ana Jarai hluê si klei ]ia\ng mơ\ng phung tuê. Ayo\ng Pyưi brei thâo:

              Mnga ph^ ti ]ư\ pui }ư Dăng Ya 

“Kâo jing 1 ]ô hlăk ai hlăm [uôn, s^t mâo tuê hriê ]hưn kơ }ư\ Da\ng Ya sơnăn kâo ata\t digơ\ nao ]hưn dlăng pin êa, sang msat, sang aê diê đưm. Kâo hlak mblang hluê si klei thâo pô kơ du\m alu\ wa\l ana\n ]ia\ng digơ\ thâo săng h[uê ênuk mko\ mjing, knhuah bhiăn hd^p mda mơ\ng mnuih Jarai ti ]o\ng ]ư\ }ư\ Dang Ya”.

}ư\ Da\ng Ya kdriêk }ư\ Păh kdrăm k’ah. 1 kr^ng lăn jăk siam 4 yan mtah mda ana boh kroh. Ti anei truh jih yan hla êluh, mnga ph^ ]uh blang k`^ ahưr, jăk siam leh ana\n mnga dliê mơ\ng ]o\ng ]ư\ mơ\ng dlông ]ư\ tru\n nao kơ du\m ping ]ư\ leh ana\n tuê du\m kdrê] êlan êbat. Ya mta yan mâo mta mnơ\ng ana\n, mnuih [uôn sang bi kmlah buh pla mdiê kuê, pla djam, k’kuaih. Kluôm kr^ng ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya dưi bi mbha lu mbuôn ho\ng lu mta mnơ\ng mjing klei jăk siam, êđăp ênang krơ\ng jơ\ng phung tuê hiu ]hưn taih kbưi. Aduôn Tôn Nữ Thanh Nga, tuê hiu ]hưn hriê mơ\ng Kon Tum nao ]hưn dlăng ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya brei thâo:

“ Kâo hmư\ hlăm hdră mđung asa\p, dlăng hlăm hla po\k web, hlăm hră klei mrâo kơ knăm m’ak mnga ph^, sơnăn kâo hriê ti anei. Mnga ph^ ti anei siam êdei, ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya năng hdơr êdi ho\ng kâo, kâo [uh `u siam êdi, kdrăp k’ah. Klei kdrăm k’ah mơ\ng ]ư\ pui leh ana\n ]ư\ mga ph^ siam mse\ sơnei kâo srăng hâo hưn kơ [^ng găp, djuê găp kâo ]ia\ng thâo kơ anôk anei”.

   Mnga ph^ ti ]ư\ pui }ư Dăng Ya hlăm du\m hruê [hư rư h^n

Knhal jih thu\n 2018, kdriêk }ư\ Păh mko\ mjing knăm m’ak mnga ph^ - ]ư\ pui }ư\ Dang Ya gưl tal 2, nao kơ anôk knăm m’ak mâo 145 êbâo gưl ]ô mnuih. Klei mdê êdi, pô phu\n mơ\ng knăm m’ak ana\n jing mnuih Jarai alu\ wa\l. Digơ\ jing pô phu\n mơ\ng du\m knăm m’ak, jing pô phu\n du\m anôk ]h^ mnia mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, jing pô ktrâo ata\t tuê hiu ]hưn, jing pô tu\k du\m mta djam mtam mâo mă hjăn păn djuê ana Jarai. Ayo\ng An Gran, khua [uôn [uôn Ia Gri, să }ư\ Da\ng Ya brei thâo; mnuih [uôn sang alu\ wa\l hơ\k m’ak êdi leh mâo drông tuê hiu ]hưn mơ\ng kbưi hriê kơ [uôn sang pô:

“Hlăk êlâo dih ka mâo ôh knăm m’ak mnga ph^, sơnăn mnuih [uôn sang ti anei kno\ng ngă pưk sang yơh. Dleh dlan êdi. Êdei kơnăn digơ\ thâo kơ ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya leh ana\n tui duah, sơnăn mnuih [uôn sang mphu\n bi mlih, hluê ngă knăm m’ak leh ana\n mđ^ ênoh hrui w^t. Du\m thu\n ho\ng anei, [uh mdê h^n mkă ho\ng du\m thu\n êlâo dih, kâo hơ\k m’ak êdi kyua knăm m’ak jak iêu lu tuê hiu ]hưn”.

Ăt hlăm thu\n 2018, knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk }ư\ Păh, ]ar Gia Lai duh bi liê giăm du\m pluh êklai prăk tuh gu dro\ng leh ana\n pla thiăm êbeh 400 phu\n kyâo 2 nah êlan mlir să nao kơ nao ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya. Mguôp ai mb^t ho\ng knu\k kna alu\ wa\l, du\m pluh go\ êsei mnuih [uôn sang du\m boh [uôn Kó, [uôn Ia Gri, să }ư\ Dang Ya myơr leh lăn ngă mkra êlan. {uh klă [uôn pô [rư\ hruê [rư\ siam ê[a\t h^n, khua mduôn Djya hơ\k m’ak:

“Kâo ]ang hma\ng knu\k kna lo\ dơ\ng duh bi liê lu h^n kơ [uôn hmei. Asei mlei mnuih [uôn sang ăt srăng g^r ktưn hriăm tông ]ing ]har ]ia\ng jăk siam. Phung mniê hriăm kdo\ xoang bi siam. Mơ\ng ana\n, hmei hluê ngă bruă hâo hưn kơ tuê hiu ]hưn du\m knhuah dhar kreh mâo mă hjăn păn leh ana\n mnơ\ng [ơ\ng huă mơ\ng mnuih Jarai hmei”.

Tuê hiu ]hưn nao kơ ]ư pui }ư\ Dăng Ya ]ia\ng nao kơ knăm rang mdah mnga ph^

Ara\ anei, ]ar Gia Lai hlăk mko\ mjing hdră bruă “{uôn hiu ]hưn Jarai hluê hdră kluôm” hlăm ping ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya mtam, ho\ng ênhă pro\ng 5 ha, ênoh prăk duh bi liê hlăm brô 1 êklăk đôlar. Hluê ho\ng ana\n, [uôn hiu ]hưn ênguê kluôm mâo du\m pluh boh sang krum đưm. Hlăm lam mâo kpur pui, anôk kă ]eh kpiê, lo\ tui ngă klei hd^p mda, bruă mă grăp hruê mơ\ng mnuih Jarai. Mb^t ho\ng ana\n, [uôn hiu ]hưn ênguê dja\ pioh pin êa, sang msat, anôk duh mkra, rông phưi êmô kbao, u\n mnu\. Gru hmô anei ana\p nao truh hdră hiu ]hưn êpul êya, đru phung tuê dưi huă [ơ\ng mb^t, dôk mb^t, ngă bruă mb^t, duh mkra mb^t ]ia\ng thâo [uh klă knhuah siam ê[a\t hlăm klei hd^p mda mnuih [uôn sang alu\ wa\l. Aduôn Trần Thị Kim Tuyến, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk }ư\ Păh, ]ar Gia Lai brei thâo:

“Bi mklă brei knơ\ng bruă đảng, brua\ sang ]ư\ êa să, mặt trận du\m êpul êya, boh nik gơ\ iêu mthưr klei đru mguôp mơ\ng mnuih [uôn sang hluê ngă. Klei ana\n đru mguôp duah bruă mă, mđ^ hnư hrui w^t, mđ^ kyar klei hd^p mda mnuih [uôn sang”.

Ho\ng klei g^r ktưn mơ\ng ]ar Gia Lai mb^t ho\ng klei sa ai, đru hgu\m mơ\ng mnuih [uôn sang alu\ wa\l, ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya hlăk [rư\ [rư\ mtluk mtlak, jing anôk hiu ]hưn dhar kreh, êpul êya jăk j^n leh ana\n jak iêu hiu ]hưn ti Gia Lai.

                        H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk