VOV4.Êđê - Mơ\ng sa sa\ [un kr^ng mnuih djuê ana [ia\ hla\k kno\ng mâo 3 hnơ\ng ]ua\n mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, sa\ Glar, kdriêk Đa\k Đoa, ]ar Gialai ara\ anei mâo leh klei bi mlih kla\ s^t, hluê nga\ tu\ jing hdra\ brua\ anei. Sa\ Glar myun dưi mâo Khua knu\k kna mđup brei hra\ pah mni kơ boh tu\ êdah kdlưn hla\m 10 thu\n mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

Adiê mđiă ktang tuê êlan gu dro\ng nao kơ [uôn Dơk Rơng, să Glar. 2 nah êlan, ti ana\p sang pro\ng siam jing ta] sang pro\ng [hu bo\ boh kphê. Awa Wut, khua dhar bruă mặt trận alu\ Dơk Rong brei thâo; jih jang êlan klông ti anei dưi tuh gu dro\ng amâo dah [ê tông sơa^. Knu\k kna kno\ng đru mdul 1 kdrê], ênoh adôk jing mnuih [uôn sang đru mguôp lehana\n ba yua 800 êklăk prăk mơ\ng gru hmô pla kphê mko\ mjing keh prăk.

Awa Wut hưn ktưn, Dơk Rơng jing [uôn tal êlâo ti să Glar hluê ngă gru hmô pla kphê mko\ mjing keh prăk thu\n 2008, hlăm ênhă pro\ng giăm 2 ha. Hluê ho\ng ana\n alu\ kah mbha 10 êpul, grăp êpul mâo 15 go\ êsei hluê ngă bruă kriê dlăng 160 phu\n kphê. Prăk hrui w^t mơ\ng ]h^ kphê pioh mko\ mjing keh prăk mb^t mơ\ng [uôn, grăp thu\n hrui w^t hlăm brô 200 – 250 êklăk prăk. Keh prăk anei pioh ba yua ]ia\ng đru du\m go\ êsei dleh dlan, bi liê du\m mta bruă mb^t mơ\ng [uôn, boh nik gơ\ hlăm bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo:“ Wưng ana\n prăk duh bi liê knu\k kna amâo mâo djăp ôh ]ia\ng ngă mkra êlan klông, sơnăn hmei bi trông lehana\n jih jang go\ êsei bi tu\ ư đru mguôp tui hluê si klei mâo. Go\ êsei sah mdro\ng đru mguôp lu h^n, go\ êsei dleh dlan đru mguôp [ia\h^n lehana\n du\m go\ êsei [un h^n đru mguôp 200 êbâo prăk amâo dah kno\ng đru mguôp ai ngă bruă. Tal 2, hmei hrui w^t prăk mơ\ng đang kphê mb^t mơ\ng [uôn, mko\ mjing 10 êpul, grăp thu\n mâo êpul hrui w^t 20, 25 êklăk prăk, mâo êpul 18, 19 êklăk prăk lehana\n mâo êpul 15 êklăk prăk, mă prăk anei ]ia\ng duh bi liê ngă mkra êlan klông. Leh ana\n lu go\ êsei tu\ ư myơr lăn ]ia\ng ngă mkra êlan pro\ng h^n. Mơ\ng ana\n êlan dưi tuh gu dro\ng, mnuih [uôn sang găn êrô, du\ mdiăng mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma găl ênưih h^n, djăp mnuih bi hơ\k m’ak sơa^”.   

Mơ\ng hdră ngă bruă mâo ba w^t boh tu\ dưn mơ\ng [uôn Dơk Rơng, du\m boh [uôn mkăn ti Glar ăt pral kdal tui hriăm gru hmô pla kphê mko\ mjing keh pra\k. Mse\ si [uôn Dôr 1 grăp thu\n mjing keh hrui w^t mâo hlăm brô 100 êklăk prăk; [uôn Dôr 2 hrui w^t 150 êklăk prăk hlăm 1 thu\n; [uôn Tươi Ktu ho\ng ênhă pla 3 ha kphê grăp thu\n hrui w^t êbeh 300 êklăk prăk… Hdră ngă bruă anei mjing ai tiê pro\ng pr^n ]ia\ng jih jang 10 boh [uôn mơ\ng mnuih Bana ti să Glar hrăm mb^t mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo đ^ kyar êdah kdlưn.  Y Suôn, khua knơ\ng bruă Mặt trận ]ar kwar Việt Nam să Glar brei thâo; hlăm 10 thu\n bi lông ktưn hgu\m ai mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, ênoh prăk duh bi liê mta bruă nah gu\ ti Glar truh giăm 110 êklai prăk, sơnăn hlăm ana\n mnuih [uôn sang đru mguôp êbeh 2/3, bi knar ho\ng ênoh yuôm êbeh 75 êklăk prăk:“ Ara\ anei du\m alu\, [uôn dưi tu\ yap [uôn dhar kreh, să mâo gưl dlông, ]ar, kdriêk tu\ yap Glar jing să kr^ng [uôn sang mrâo. }ia\ng dưi ngă hdră k`ăm anei, tal 1 mâo klei đru hgu\m mơ\ng êpul bruă đảng, knu\k kna, êpul êya să k[^n ai tiê ksiêm dlăng, g^t gai lehana\n hluê ngă ksă êmă, mđrăm mb^t ti du\m alu\, [uôn. Tal 2 kyua mâo klei sa ai, nao ai, klei đru mguôp mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm bruă ngă mkra êlan ho\ng [êtông hlăm [uôn sang. Lu go\ êsei êngao kơ đru mguôp ngăn prăk, hruê ai ngă bruă, digơ\ lo\ myơr lăn. Kyua mâo klei hgu\m mguôp sa ai, amâo mâo jưh knang kơ klei đru mdul, hrăm mb^t ho\ng knu\k kna sơnăn êlan klông, sang k[^n [uôn... dưi ngă mkra pro\ng, siam”.

Hluê ngă tu\ jing hdră bruă kr^ng [uôn sang mrâo dưi dlăng jing knhuang bi mlih mơ\ng să Glar, hlăk thu\n 2011 să kno\ng ngă 3 hnơ\ng ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo. Ara\ anei ênoh go\ êsei [un ti să kno\ng adôk gu\ 5%, 1 ênoh mrô năng hdơr ho\ng alu\ wa\l lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê [ia\.

Mrâo anei, să Glar kdrưh k’ang mâo khua knu\k kna mđup brei bằng khen kyua mâo ba w^t boh tu\ dưn êdah kdlưn hlăm 10 thu\n mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo. Aduôn Giang H’Huom, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Glar, kdriêk Đăk Đoa, yăl dliê klei tu\ jing mơ\ng să ana\n jing djăp mta bruă ngă bi tui hluê si klei ]ang hmang djo\ kpă mơ\ng mnuih [uôn sang, mđ^ lar jăk h^n bruă ngă mơ\ng êpul êya, ksiêm dlăng ksă êmă mta bhiăn: “Mnuih [uôn sang thâo, mnuih [uôn sang bi trông, mnuih [uôn sang ngă, mnuih [uôn sang ksiêm dlăng lehana\n mnuih [uôn sang dưn yua”.“ Să Glar hmei hơ\k m’ak êdi mâo khua Knu\k kna mđup brei Bằng khen. Anei jing boh tu\ dưn mơ\ng klei g^r ktưn amâo thâo êmăn mơ\ng êpul bruă đảng, knu\k kna, êpul êya lehana\n mnuih [uôn sang să Glar hlăm klei hluê ngă Hdră bruă Ala ]ar kơ bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo. Truh kơ ara\ anei să ngă rue# ênu\m 19 hnơ\ng ]ua\n. Lehana\n hmei srăng g^r ktưn h^n dơ\ng ]ia\ng si be\ ngă amâo djo\ krơ\ng kjăp 19 hnơ\ng ]ua\n dưi ngă leh đui] ôh, [ia\ lo\ hluê ngă jăk h^n kơ thu\n êlâo”.

Dôk kbưi ho\ng wa\l krah kdriêk Đăk Đoa, êlan dơ\ng pro\ng mrô 19, êbeh 10 km, ho\ng lăn ala găl ênưih, să Glar mâo lu klei găl ]ia\ng po\k mlar du\m knhuang đ^ kyar mrâo. Ana\n jing ]ư\ dliê hngô – dliê rơ\k hrah: 1 anôk hiu ]hưn mrâo đ^ kyar mơ\ng ]ar Gia Lai lehana\n alu\ wa\l lăn Dap kngư. Ti kr^ng anei ]ar Gia Lai mko\ mjing leh hdră bruă ngă mkra ta] hlăp golf, alu\ mdei êđăp dliê mnga êa m’ak, alu\ wa\l dôk jăk siam... Hriê ti anei, leh du\m hdră bruă yuôm bhăn mơ\ng ]ar Gia Lai dưi duh bi liê hlăm alu\ wa\l, să Glar srăng lo\ dơ\ng bi mlih êdah kdlưn.

Mơ\ng thu\n 2020, lo\ dơ\ng mđ^ h^n hnơ\ng thâo du\m hnơ\ng ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo leh mâo ngă, să Glar ktưn kriê kjăp mđ^ kyar klei hd^p mda mnuih [uôn sang, ana\p truh mko\ mjing 1 kr^ng [uôn sang dhar kreh, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma sah mdro\ng, 1 “Kr^ng [uôn sang năng hd^p” ho\ng du\m gru hmô hiu ]hưn lo\ hma, homestay, hiu ]hưn dhar kreh,dliê mnga êa m’ak./.