Ti đang kphê mrâo wĭt pla, ayŏng Nguyễn Văn Việt, ti alŭ 6, să Ea Ô, čar Dak Lak dok hrŏng pĕ dŭm asăr kphê ksă hnưm. Dua thŭn êlâo, gŏ sang ayŏng čan 300 êklăk prăk čiăng lŏ wĭt pla mrâo êbeh 1ha kphê ana leh khua. Thŭn anei, ênhă kphê mrâo pla kčưm mâo pĕ hrŏng. Hŏng gưl hrui pĕ tal êlâo, gŏ sang mĭn tĭng hrui wĭt 600kg kphê asăr. Ênoh hrui wĭt anei ka dưi bi mbŏ ôh ênoh duh bi liê, ƀiădah jing phŭn kčưm brei gŏ sang ƀrư̆ ƀrư̆ đŭ kyar bruă mkra mjing. Ayŏng Việt brei thâo, hŏ sang gŏ sang ngă lŏ hma, bruă duh bi liê dŭm êtuh êklăk prăk čiăng rŭ hĕ đang kphê hđăp, pla mrâo leh anăn dlăng kriê wiê ênăk hlăm dŭm thŭn ka mâo prăk hrui wĭt jing klei kpĭ prŏng êdi.

“Tơdah amâo mâo čan prăk knơ̆ng prăk, gŏ sang ăt dleh dlan. Duh bi liê msĕ sơnei, rŭ hĕ đang pla mjing hđăp ăt luč lu prăk kăk. Prăk čan mnga hdjul, găl guôp hŏng ƀĭng ngă lŏ hma, ayŏng adei ƀuh jăk êdi, kyuanăn pŏk mlar kơ mnuih ƀuôn sang lu krĭng mkăn čăng lŏ wĭt pla mrâo kphê brei boh tŭ dưn lu snăk”.

Mơ̆ng boh sĭt brei ƀuh, klei dleh dlan prŏng hĭn mơ̆ng phung pla kphê amâo djŏ knŏng ênoh duh bi liê phŭn čưm, ƀiădah lŏ jing ênoh prăk rơ̆ ng kơ bruă mkra mjing hlăm wưng dôk mkŏ mjing. Mjeh, hbâo pruê, kdrăp mnơ̆ng yua leh anăn ai ktiê dlăng čiăng dưi duh bi liê jêñ jêñ.

Ti hnơ̆ng knơ̆ng bruă, boh klei lŏ nao mbĭt hŏng ai mkra wĭt ênhă prŏng leh anăn rơ̆ng kơ klei ngă bruă hlăm wưng sui. Ti knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei Kphê 52, bruă wĭt pla mrâo dưi ngă mơ̆ng thŭn 2016. Hlăm kluôm ênhă hlăm brô 500ha, knơ̆ng bruă lŏ wĭt pla mrâo 230 ha.

Đỗ Đức Vinh, Khua kiă kriê knơ̆ng bruă duh mkra mjia mblei kphê 52 brei thâo, wưng hluê ngă hdră, knơ̆ng bruă tuôm hŏng lu klei dleh dlan kyua ênoh kphê bi mlih nanao, êjai anăn ênoh prăk yua lŏ wĭt pla mrâo lu leh anăn wưng lŏ hrui wĭt prăk jing sui. Ênoh prăk čan hmao đru brei knơ̆ng bruă ngă klei wĭt pla mrâo.

“Hlăm wưng ênoh kphê mâo sa wưng amâo mâo hơĭt, knơ̆ng bruă 52 jhŏng rŭ hĕ dŭm ênhă kphê hđăp, amâo mâo boh. Knơ̆ng bruă lŏ wĭt pla mrâo 230 ha. Hŏng ênoh prăk yua lŏ wĭt pla mrâo jing 50 êklai prăk, hlăm anăn knơ̆ng prăk đru êbeh 30 êklai prăk. Lač jăk kơ knơ̆ng prăk bruă lŏ hma đru leh kơ knơ̆ng bruă 52 hlăm wưng dleh dlan.”

Boh tŭ dưn bruă duh mkra mơ̆ng bruă lŏ wĭt pla mrâo dưi bi êdah hŏng klei mlih kơ hnơ̆ng boh mnga. Êlâo kơ wĭt pla mrâo, hnơ̆ng kah knar mâo hlăm brô 8 tôn kphê mtah/ha, leh wĭt pla mrâo đĭ dua blư̆, hŏng hlăm brô 15 tôn/ha. Knơ̆ng bruă bi mguôp hŏng anôk bruă kreh knhâo hdră mnêč Bruă lŏ hma dliê mkrơ̆ng Lăn Dap Kngư ruah dŭm mta mjeh mrâo, găl guôp hĭn hŏng klei bi mlih yan adiê.

Ƀiădah, hnơ̆ng đĭ ka djŏ ôh hŏng klei prăk mnga đĭ bi knar, kyuadah boh tŭ dưn lŏ jưh knang kơ ênoh duh bi liê, kdrăp mnơ̆ng yua, prăk mưn mnuih mă bruă leh anăn anôk ba čhĭ. Kyuanăn, lŏ wĭt pla mrâo čiăng nao mbĭt hŏng klei ruah mjeh, hdră pla mjing leh anăn mâo hdră êlan ngăn prăk găl guôp, amâo djŏ knŏng mdei hlăm bruă pla hrô kơ dŭm ênhă ana khua.

Hdră tă anei jing djŏ guôp hŏng Hdră mtrŭn 19-NQ/TW hruê 16/6/2022 mơ̆ng Êpul khua bruă Đảng gưl dlông gưl 13 leh anăn hdră êlan mđĭ kyar bruă lŏ hma, krĭng ƀuôn sang hơĭt kjăp hluê si klei bi klă mrô 150/QĐ -TTg hruê 28/1/2022 mơ̆ng Khua Knŭk kna. Bi klă hdră êlan anei, dŭm hdră êlan lŏ wĭt pla mrâo kphê mơ̆ng phŭn bruă lŏ hma leh anăn wăl hdĭp mda mđing truh bi mlih jih ênhă amâo mâo tŭ dưn, mđĭ hnơ̆ng mâo boh, hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn hnư hrui wĭt kơ phung pla mjing.

Hŏng wưng wĭt pla mơ̆ng 3 - 4 thŭn, kphê čiăng mâo ênoh prăk duh bi liê djŏ guôp hŏng wưng ka hrui pĕ leh anăn ai dưi lŏ hrui wĭt prăk. Võ Tiến Nam, k’iăng khua knơ̆ng bruă Agribank Dak Lak, anôk bruă brei čan duh ênoh prăk wưng man dưi, wưng sui, ksiêm dlăng wưng tla prăk phŭn hlăm wưng kphê ka mâo boh, dlăng kơ hdră êlan mkra mjing leh anăn ai dưi tla nư mơ̆ng phung lĭng čan.

 “Anôk bruă krơ̆ng  klei ngă bruă mơ̆ng 266 êpul lĭng čan, bi mguôp hŏng dŭm êpul bruă ba ênoh prăk truh hŏng grăp gŏ sang, mbĭt anăn bi mguôp hŏng dhar bruă lŏ hma, mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma  alŭ wăl tă hdră kơ mnuih ƀuôn sang ba yua mkiêt mkiêm. Mta kñăm jing brei ênoh prăk čan dưi mkŏ mjing boh tŭ klă sĭt, bi hrŏ ênoh duh bi liê, krih êa, pruê hbâo leh anăn mưn mnuih mă bruă, mđĭ hnơ̆ng boh mnga, hnơ̆ng tŭ jăk asăr kphê”.

Hlăm wưng pla mjing kphê dôk ti anăp klei čiăng mđĭ hnơ̆ng tŭ kăl, mâo boh lu leh anăn mâo ai bi ktưn, lŏ wĭt pla mrâo amâo djŏ knŏng pla hrua dŭm phŭn mduôn. Anei jing hdră duh bi liê wưng sui, čiăng mâo klei tĭng mkă kjăp plah wah ênoh prăk, hdră pla mjing leh anăn anôk ba čhĭ. Êjai ênoh prăk dưi dăp djŏ guôp hŏng wưng pla mjing, nao djŏ êlan ba yua tŭ dưn ngăn prăk, phung pla kphê mrâo mâo klei mđĭ hĭn boh tŭ dưn hlăm 1 ênhă lăn leh anăn mđĭ kyar bruă mkra mjing hluê êlan hơĭt kjăp.