VOV4.Êđê - Hlăm du\m thu\n êgao, kyua ksiêm hriăm hluê ngă jăk prue# blu\ “ Kđông khan jing sang, knông lăn jing [uôn, mnuih [uôn sang du\m djuê ana jing ayo\ng adei sa thung k’u\t” leh ana\n “ Hmư\ mnuih [uôn sang blu\, blu\ mnuih [uôn sang thâo săng, ngă bruă mnuih [uôn sang đăo knang”, êpul Khan kriê mgang knông lăn ]ar Kontum khăng je\ giăm nnao ho\ng mnuih [uôn sang, siă suôr ho\ng mnuih [uôn sang, iêo lac\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang lăm lui du\m klei bhiăn amâo lo\ djo\ guôp, đru mguôp kriê pioh leh ana\n mđ^ lar du\m boh tu\ dưn knhuah dhar kreh đưm jăk siam mơ\ng mnuih [uôn sang du\m djuê [ia\ hlăm 2 kr^ng knông lăn ho\ng ala ]ar mah jia\ng Lào leh ana\n Campuchia.

}ar Kontum mâo knông lăn dlông êbeh 280km knông mko\ ho\ng ala ]ar Campuchia lehana\n Lao. Hlăm alu\ wa\l ktuê knông lăn ana\n mâo truh 101 boh [uôn hla\m 13 sa\, mơ\ng 4 kdriêk ho\ng 21 djuê ana ayo\ng adei hd^p mda, hlăm ana\n mnuih djuê [ia\ êbeh 90%. Hlăm wưng thu\n 1991, hlăk ]ar Kontum mrâo mko\ mjing leh bi ktlah mơ\ng ]ar Gialai – Kontum, hlăm kr^ng mnuih djuê [ia\ hd^p ktuê knông lăn adôk dja\ pioh lu klei bhiăn hđăp, ngă bi kpăk klei mđ^ kyar mơ\ng grăp ]ô mnuih lehana\n yang [uôn mse\ si mnuih leh djiê ba k[a\k ti dlông kyâo mơ\ng mnuih djuê ana Jeh Triêng ti sa\ Đăk Long, kdriêk Đăk Glei, amâodah [uôn mâo mnuih djiê snăn kăm mtam 10 hruê amâo mâo dưi nao mu\t hlăm dliê ôh, amâo mâo dưi hiu duah [ơ\ng kbưi ôh… Kbia\ hriê mơ\ng klei kthu\l mluk ana\n, mâo leh lu phung knua\ druh l^ng kahan tru\n bi nao đru mnuih [uôn sang lăm lui he\ klei bhiăn amâo lo\ djo\ ana\n, ba klei mnga] mơ\ng Hdră mtru\n gưl dlông 5, gưl 8 mơ\ng Đảng mko\ mjing lehana\n mđ^ kyar dhar kreh Việt Nam tu\ jing, jia\ knhuah djuê ana mơ\ng grăp boh [uôn. Thượng tá Nguyễn Bá Hưng, k’ia\ng khua brua\ kđi ]ar, hlăm knơ\ng brua\ kahan răng mgang knông lăn ]ar Kontum brei thâo:

“ Hmei ngă jăk brua\ mtru\t mjhar mtô mblang kơ mnuih [uôn sang kriê pioh knhuah gru jăk siam mơ\ng djuê ana, lehana\n lăm lui he\ jih đơ klei bhiăn kthu\l mluk amâo lo\ djo\. Hmei [uh klei hâo hưn mtô mblang mnuih [uôn sang, dja\ pioh knhuah gru jăk siam, ru\ mdơ\ng [uôn sang ktuê knông lăn jing gru mnga] ktuê knông lăn, hgu\m bi kriê mgang kjăp klei dưi êngiê knông lăn pô”.

Hlăm hdră “Mđing hmư\ klei mnuih [uôn sang blu\, mblang kơ mnuih [uôn sang thâo săng, ngă brua\ ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang knang”, du\m gưl brua\ knua\ druh, kahan răng mgang knông lăn Kontum leh hruê ai pro\ng pr^n hlăm brua\ lăm lui jih jang klei bhiăn kthu\l mluk, mse\ am^ mrâo kkiêng djiê hlo\ng dơr mb^t ho\ng anak ^, truh hruê đih pui mniê ba tian đue# nao kkiêng hjăn hlăm dliê, lăm lui he\ klei bhiăn tu\ klei tăm pah amâo mâo dưi rông êmô mơ\ng djuê ana Rmâm, ti [uôn Le, sa\ Mang Mrai, kdriêk Sa Thầy, lăm lui he\ klei bhiăn hiu duah [ơ\ng amâo mâo h’^t sa anôk mơ\ng mnuih djuê ana Brâu ti [uôn Đăk Me#, sa\ Bơ Y, kdriêk Ngo\k Hồi…

Lo\ w^t bi hdơr hlăm wưng leh êgao, trung tá Lê Hữu Thiên, jing khua kia\ kriê kđông răng mgang knông lăn Đăk Long êlâo dih brei thâo, sa hlăm du\m brua\ yuôm bhăn mâo ngă mơ\ng êpul l^ng kahan knua\ druh mơ\ng kđông jing đru leh mnuih djuê ana Jeh triêng ti sa\ knông lăn Đăk Long, kdriêk Đăk Glei lăm lui klei bhiăn mnuih djiê ba k[a\k hlăm dlông kyâo. Klei bhiăn anei amâo mâo djo\ kno\ng lu] liê prăk kăk, [ia\dah jing ba klei ]ho\ djhan kơ wa\l hd^p mda. Mơ\ng klei ana\n, kahan răng mgang knông lăn kđông Đăk Long hgu\m ho\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa, alu\ wa\l kut kat lăm lui bi jih klei bhiăn amâo mâo djo\ anei. Trung tá Lê Hữu Thiên la]:“ Mơ\ng du\m gưl phung knua\ druh, l^ng kahan kđông răng mgang knông lăn Đăk Long hâo hưn mtô mblang, gha du\m go\ êsei mnuih [uôn sang mâo mnuih djiê amâo mâo lo\ ba k[a\k hla\m dlông kyâo ôh. Leh klei hâo hưn mse\ snăn, di`u thâo săng. Mơ\ng wưng thu\n 1990 kơ anei hla\m sa\ Đăk Long mnuih [uôn sang mâo mnuih djiê ba dơr yơh”.

Mb^t ho\ng brua\ hâo hưn mtô mblang mnuih [uôn sang lăm lui du\m klei bhiăn kthu\l mluk, knua\ druh l^ng kahan kđông răng mgang knông lăn Kontum hgu\m ho\ng du\m dhar brua\ alu\ wa\l đru ta\ brei êlan kơ brua\ sang ]ư\ êa, êpul êya nah gu\ lehana\n mnuih [uôn sang bi hrăm mb^t kriê pioh, răng mgang du\m klei bhiăn jing jăk siam mơ\ng djuê ana pô, mse\ si knăm hua\ êsei mrâo, knăm sang roong mrâo, knăm tông ]ing ]har, kdo\ suang… kar ma\ he\ êa êkăl, bi mâo êa êngeh ho\ng du\m klei bhiăn jăk siam [ia\dah le\ amâo mâo djo\ ôh ho\ng klei bhiăn knu\k kna, knua\ druh l^ng kahan ăt tui duah hdră ba yua bi djo\. Mse\ si piêt djuh đ^ êmuh ung mo# mơ\ng mniê Jeh Triêng.

Giăm truh thu\n êra hđeh mniê ]ia\ng dôk ung, snăn digơ\ nao hlăm dliê blah djuh mơ\ng 100 – 200 bu\ng ba kơ sang êkei ]ia\ng bi êdah kơ klei kriăng, klei mbrua\ mơ\ng pô. Anei jing sa knhuah siam mơ\ng dhar kreh, [ia\dah dlăng ti brua\ kia\ kriê dliê snăn anei jing brua\ soh ho\ng klei bhiăn răng mgang dliê. Mơ\ng klei amâo mâo djo\ anei, kahan răng mgang knông lăn ]ar Kontum mb^t ho\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n djăp êpul êya mtru\t mjhar ]oh ]ua\n ma\ kno\ng sa ênoh [ia\ đu] djuh lehana\n amâo lo\ nao ma\ djuh hlăm dliê ôh, [ia\dah blah djuh mơ\ng ana kđu] pô pla. {uh kahan răng mgang knông lăn mblang jing djo\, mnuih [uôn sang tu\ ư lehana\n ngă mse\ snăn. Mơ\ng ana\n klei bi kuôl ung mo# mnuih Jeh Triêng ara\ anei, phung mniê êra ăt gui djuh mơh ba kơ sang êkei, [ia\dah amâo lo\ ma\ djuh dliê ôh. Hlăm hruê mơak h^n kơ klei hd^p pô mniê dôk ung jing Y Vy, sang ti sa\ Đăk Du\k, kdriêk Ngo\k Hồi yăl dliê:“ Mphu\n dô amai kâo, am^ kâo, aduôn kâo suăi êmăn snăk, nao hla\m dliê blah djuh pioh ba kơ sang êkei. {ia\dah mơ\ng leh mâo l^ng kahan hriê mtô mblang kno\ng blah djuh ana kđu] pioh ba kơ sang êkei, [ia\dah ăt adôk dja\ pioh klei bhiăn pô, lehana\n ăt dưi răng mgang mơh dliê. Phung amai adei mniê mơak snăk, lehana\n sa ai ho\ng klei anei”.

Găn leh lu thu\n êngu\n mlan, kla\ s^t “dlăng Kđông khan jing sang, knông lăn jing [uôn, mnuih djuê [ia\ jing ayo\ng adei sa thung k’u\t”, lehana\n “mđing hmư\ klei mnuih [uôn sang blu\, mblang kơ mnuih [uôn sang thâo săng, ngă kơ mnuih [uôn knang”, du\m gưl phung knua\ druh, l^ng kahan răng mgang knông lăn Kontum mb^t ho\ng brua\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang djăp djuê ana hlăm knông lăn lăm lui leh du\m klei bhiăn kthu\l mluk amâo mâo lo\ djo\, lehana\n hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang bi kriê pioh du\m êtuh r^ng ]ing kdrăp pe\ tông, mtru\t mjhar mnuih [uôn sang po\k adu\ mtô bi hriăm tông ]ing, kdo\ suang, mkra kdrăp pe\ tông, đru hlăm brua\ ru\ mdơ\ng 30 boh [uôn dhar kreh, 20 alu\ wa\l mnuih [uôn sang dôk đ^ kyar, lehana\n giăm 5 êbâo go\ êsei dhar kreh, mjing leh ai êwa ktang hla\m knông lăn hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang bi răng mgang.

                        H’Nga pô ]ih hlo\ng răk