VOV4.Êđê- Knhal jih hruê ka\m êgao, ti [uôn pro\ng Đà Nẵng, Khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc ma\ brua\ leh ho\ng phung khua kia\ kriê knơ\ng du\m ]ar, [uôn pro\ng kr^ng brua\ duh mkra phu\n ti kwar Krah lehana\n kr^ng La\n dap kngư kơ hdra\ mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn, boh nik jing brua\ kah ma\ nga\n pra\k duh bi luê mơ\ng knu\k kna. Nao ti anôk ma\ brua\ mâo K’ia\ng khua knu\k kna Trương Hòa Bình, K’ia\ng khua knu\k kna Phạm Bình Minh, phung khua kia\ kriê du\m phu\n, knơ\ng brua\; phung khua kia\ kriê 12 alu\ wa\l mơ\ng du\m kr^ng brua\ duh mkra, phung duh bi liê p’pro\ng. Blu\ hra\m g^t gai Klei bi k[^n, Khua knu\k kna mta\ kơ phung khua kia\ kriê du\m alu\ wa\l mpra\p kơ Klei bi k[^n brua\ Đảng êjai mb^t ana\n a\t mđing kơ hdra\ mđ^ kyar lehana\n mđing kriê dla\ng klei hd^p mnuih [uôn sang, kja\p ph^t hla\m klei g^t gai, kriê dla\ng amâo mâo hu^ bi êdu ai tiê ôh ti anôk bi k[^n.

Klei hâo mdah ti anôk bi k[^n brei [uh, hlăm 6 mlan ako\ thu\n anei, klei đ^ kyar brua\ duh mkra hlăm kr^ng Lăn Dap kngư đ^ 2,72%. Thu\n anei kr^ng Lăn Dap Kngư mâo jao truh 14 êbâo 200 êklai prăk duh bi liê kơ brua\ kluôm, [ia\dah truh jih mlan 6, ênoh prăk leh brei ]an mâo 31,5% hdra\ k]ah, jing kgu\ h^n 35,5% ênoh kah knar hlăm kluôm ala.

Ho\ng kr^ng duh mkra phu\n kơ kwar Krah, 6 mlan ako\ thu\n mâo klei đ^ kyar kah knar jing kgu\ 3,22%, anei yơh jing kr^ng mâo klei đ^ kyar kgu\ h^n êdi. Hlăm ana\n ]ar Khánh Hoà mâo hnơ\ng đ^ kyar kgu\ 12%, Quảng Nam kgu\ 11,5%. Bi prăk duh bi liê mâo jao jing 38 êbâo êklai prăk, [ia\dah ara\ anei kno\ng mrâo mâo ma\ 34%.

Leh du\m phu\n dhar brua\ mâo klei blu\ hrăm, klah ]u\n klei bi k[^n khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc m`a\, ho\ng klei dôk bi mlih nanao klei bhiăn ma\ brua\ ]ia\ng bi djo\, snăn klei g^r mơ\ng Êpul kia\ kriê brua\ Đảng, Phung khua kia\ kriê du\m alu\ wa\l jing pô phu\n kơ klei mđ^ kyar. Hlăm ana\n, khua knu\k kna m`a\ kơ dua klei bhiăn yuôm bhăn, tal êlâo jing amâo mâo dưi ngă lui] liê ôh ngăn do\ knu\k kna, tal dua, amâo mâo lui ôh klei [ơ\ng ngăn mâo nanao hlăm klei ngă brua\.

Boh nik, hlăm wưng ara\ anei, Khua knu\k kna mta\ kơ phung khua kia\ kriê du\m ]ar kr^ng duh mkra phu\n ti kwar Krah lehana\n Lăn Dap Kngư êjai duh kơ klei bi k[^n pro\ng, snăn lo\ dơ\ng duh m^n nanao kơ hdra\ mđ^ kyar klei hd^p mda mnuih [uôn sang:

“Sa kr^ng lăn phung jho\ng ktang djiê êngia\ lu h^n hlăm klei bi blah, snăn ara\ anei brei mâo klei bi pral h^n, lo\ dơ\ng hgu\m mb^t mđ^ kyar. Boh nik lo\ kru\ w^t jih jang du\m boh [uôn pro\ng duh mkra, ho\ng djăp hdra\ duh mkra mnia mblei. Brua\ sang ]ư\ êa bi hrăm mb^t sai ai, k`ưm ]ia\ng dưi mghaih msir jih jang djăp mta brua\, mjing hdra\ êlan ngă brua\ mrâo, klei duah [ơ\ng mrâo, mjing klei bi đăo knang, ]ia\ng hrăm mb^t bi mđ^ kyar êjai lăn ]ar pô lehana\n tar ro\ng lăn hlăk dôk le\ hlăm klei dleh dlan. Drei dưi leh ho\ng phung roh, snăn êjai hlăm klei dleh dlan brua\ duh mkra ara\ anei, kwar Krah brei mâo klei ktang h^n, g^t jih ai tiê h^n, amâo dôk nanao hlăm klei êmưt ôh mse\ si du\m boh ]ar dôk găn ara\ anei”.

Ti ana\p klei kwar Krah lehana\n Lăn Dap Kngư, mâo ênoh bi liê [ia\ snăn, khua knu\k kna bi êdah hdra\ lo\ mghaih msir:

“Ya mta klei diih mđing, tơdah mâo prăk lo\ brei ba bi liê he\ anôk mkăn? Khua knu\k kna mâo leh klei mkla\ mklơ\ng, Quốc hội jao leh klei dưi kơ khua knu\k kna mghaih msir du\m brua\ adôk ka dưi ngă. Kwar Krah năng lo\ ngă jăk h^n. Diih [uh klei anei ya ngă amâo mâo g^t gai lehana\n kia\ kriê ôh brua\ anei? Hruê anei Khua brua\ Đảng, Khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa, 5 anôk yuôm bhăn hlăm du\m ]ar kơ anei sơăi, diih bi jao kơ hdơ\ng găp, ngă klei bi dleh, dôk ruah nanao [ia\dah amâo mâo ngă. Ya ngă ]ar Bình Định, sa boh ]ar mse\ ho\ng pô mơh, [ia\dah ngă jăk brua\ bi liê ngă prăk, [ia\dah ya ngă du\m boh ]ar mkăn bi liê ma\ mơ\ng 15 – 20%. Klei êmuh kơ anei jing Khua kia\ kriê du\m knơ\ng dhar brua\, êpul khua kia\ kriê, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa si srăng ngă brei mghaih msir he\ bi jih klei adôk awa\t ara\ anei”.

Khua knu\k kna m`a\ anôk yuôm bhăn hlăm klei duh mkra ti kwar Krah, lehana\n Lăn Dap Kngư mâo 12 boh ]ar, amâo mâo djo\ kno\ng jing giê ênông krơ\ng kơ lăn ]ar mâo klei bi kna, [ia\dah brei mâo klei ktưn h^n, ]ia\ng kơ alu\ wa\l jing anôk đ^ kyar pral kơ lăn ]ar. Kha\dah 6 mlan ako\ thu\n hlăm đa boh ]ar mâo klei đ^ kyar êmưt snăk, [ia\dah khua knu\k kna mta\ du\m boh ]ar mâo klei đ^ kyar, ktưn bi mâo hnơ\ng đ^ kyar kah knar grăp kr^ng amâo mâo kgu\ h^n ôh ho\ng hnơ\ng kah knar hlăm kluôm ala:

“}ar Quảng Nam jing sa hlăm 3 boh ]ar mâo klei đ^ kyar êmưt hla\m 6 mlan ako\ thu\n, snăn brei mâo klei [ua\n mđ^ kyar truh kơ ênoh kdlưn h^n kơ 3% hla\m knhal jih thu\n. Đăm lui ôh du\m boh ]ar kwah Krah, Lăn Dap Kngư le\ nanao hlăm klei đ^ kyar êmưt. Du\m boh ]ar mâo leh klei đ^ kyar jăk mse\ si ara\ anei, lo\ ba hdra\ pô ma\ brua\ ana\n bi kdlưn h^n. Kluôm ala ktưn bi mâo mơ\ng 4- 5%, snăn ]ang hmăng kơ diih bi mguôp pro\ng h^n. Tal dua, jing rơ\ng bi mâo prăk duh bi liê bi ênu\m mse\ si Bình Định ngă leh. Prăk ODA du\m ]ar ăt [ua\n bi liê mơ\ng 70 – 80%. Tal tlâo, g^r mjing anôk duh mkra, ]ia\ng iêu jak lu phung hriê duh bi liê mrâo, ho\ng ai êwa mrâo, hlăm klei g^r mrâo ]ia\ng kơ kwar Krah, Lăn Dap Kngư dưi mâo klei hing ang jăk hlăm klei bi k[^n hruê anei”.

Hluê ana\n, êngao kơ brua\ mđ^ h^n klei bi liê prăk duh kơ brua\, snăn klei dưn yua jih klei găl hlăm kr^ng mse\ si anôk mâo 9 ta] êdeh phiơr, 14 b^t kdru\n ks^, 9 alu\ wa\l duh mkra, lu anôk tuh tia mâo brua\ nah gu\ ho\ng klei jăk, mâo lu boh mnga mnơ\ng pla mjing yuôm bhăn, mâo klei găl kơ brua\ hiu ]hưn ênguê ho\ng kdrăn hang ks^ dlông. }ia\ng dưi dưn yua jih klei găl anei, bi mguôp hlăm kr^ng, mđ^ hnơ\ng thâo ngă brua\, lehana\n phung knua\ druh mâo brua\ uê` klam. Ho\ng brua\ gia\m anei dua boh ]ar Thừa Thiên Huế lehana\n Quảng Nam mâo leh klei bi mguôp hlăm brua\ hiu ]hưn ênguê, khua knu\k kna ]ang hmăng 7 ]ar brei mâo klei bi mguôp ho\ng kr^ng Lăn Dap Kngư h^n, ata\t ba tuê hiu ]hưn kơ Lăn Dap Kngư, lehana\n hrui blei boh mnga pô mâo hlăm jih dua kr^ng anei.

Kha\dah dôk hlăm klei dleh dlan, [ia\dah khua knu\k kna đăo knang anei jing wưng “Klei lông ]uh bi doh mah, ho\ng klei dleh bi ktang ai tiê”, lehana\n bi êdah klei đăo knang kơ phung khua kia\ kriê, lehana\n mnuih [uôn sang alu\ wa\l dua kr^ng mâo klei ]o\ng kpưn đ^, đăm nga\ ôh kơ Gưl dlông, kơ knu\k kna lui] klei ]ang hmăng kơ klei đ^ kyar êdu êmưt amâodah lu klei dleh hlăm brua\ mđ^ kyar. Khua knu\k kna mta\ kơ brua\ Đảng ]ar, Hội đồng nhân dân djăp alu\ wa\l bi mâo hdra\ mtru\n lo\ bi kru\ brua\ duh mkra, lehana\n mâo hdra\ êlan duh bi liê nga\n prăk ho\ng klei djo\, jao brua\ nga\ kơ du\m gưl, dhar brua\ bi ktưn ma\ brua\, amâo mâo djo\ kno\ng dôk guôn nga\n pra\k duh bi liê mơ\ng knu\k kna mâo 50 – 70% leh, [ia\dah lo\ tu\ hdui prăk ana\n bi liê kơ thu\n êdei, êjai ana\n prăk ma\ brua\ amâo mâo k`ăm pioh mđ^ kyar, mghaih msir brua\ knua\ ma\.

Mb^t ho\ng bi liê ngăn prăk duh kơ brua\ kluôm, Khua knu\k kna mta\ kơ du\m alu\ wa\l mđ^ h^n klei brua\ duh mkra êngao knu\k kna, klei duh bi liê mơ\ng ala ta] êngao, mđ^ mlih hdra\ nga\ hra\ mơar, mjing hdra\ êlan duh bi liê mnga] ta] găl ênưih ho\ng phung duh mkra, mprăp djăp klei găl pioh mđ^ kyar klei duh mkra, lehana\n duah nanao êlan iêu jak klei duh bi liê mơ\ng ala ta] êngao. Khua knu\k kna bi mni kơ ]ar Gialai mâo leh hdra\ iêu jak truh 50 phung duh bi liê mâo klei hing ang hriê duh mkra brua\ lo\ hma pla mjing hlăm ]ar.

Lo\ m`a\, Đảng, Knu\k kna thâo kla\ kơ klei dleh dlan hlăm du\m kr^ng duh mkra phu\n ti kwar Krah, Lăn Dap Kngư, Khua knu\k kna la], knu\k kna, khua knu\k kna ăt hrăm mb^t ho\ng du\m ]ar hlăm dua kr^ng hgao klei dleh dlan. Mơ\ng ana\n srăng lo\ dơ\ng krơ\ng kjăp anôk duh mkra hơ^t, mtru\t mđ^, mlih mrâo, thiăm mbo\ jih jang klei bhiăn ngă brua\. Khua knu\k kna mta\ kơ jih jang phung khua phu\n brua\ bi mghaih msir ya mta klei alu\ wa\l akâo, đăm ôh lui boh klei nao ]ua\ alu\ wa\l snăn mâo, [ia\dah nao ma\ brua\ ho\ng alu\ wa\l amâo mâo ôh.

Ho\ng phung duh mkra lehana\n duh bi liê, Khua knu\k kna mta\ lo\ dơ\ng mđ^ h^n klei duh mkra mnia mblei, dưn yua jih klei m^n knhăk, hgao djăp klei dleh dlan, klei lông dlăng ]ia\ng hrăm mb^t mđ^ kyar./.

Y-Khem Niê mblang