VOV4.Êđê - }il Ha Kròng, djuê ana K'Ho ti să kr^ng taih kbưi Liêng Srô`, kdriêk Dam Rông, ]ar Lâm Đồng jing khua mduôn êdah kdlưn. ~u jing pô tal êlao mkra mjing đang lo\ mơ\ng lăn trăp, ăt jing mnuih tal êlâo pla kphê hlăm pưk hma ti alu\ wa\l. Mnuih [uôn sang hlăm alu\, să khăp ]ia\ng, mpu\ kơ khua mduôn }il Ha Kròng, kyua `u jih ai tiê đru kơ grăp ]ô mnuih ngă bruă duh [ơ\ng mđ^ kyar bruă duh mkra, đru mguôp ai tiê mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

Am^ kkiêng lehana\n đ^ hriê kơ pro\ng ti sa\ Da\ Dơ\ng, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng, thu\n 1986, }^l Ha Kròng dôk mo# lehana\n w^t hd^p mda ti thôn 3, sa\ Liêng Srô`, kdriêk Dam Rông, ]ar Lâm Đồng. Jing sa ]ô kreh kria\ng ma\ brua\ knua\, amâo uê` sua^ êma\n wa\t hla\m brua\ pô, brua\ thôn, kyua ana\n `u dưi ruah nga\ khua thôn lehana\n nao hgu\m hla\m Anôk g^t gai Êpul brua\ lo\ hma sa\. Thu\n 2012 `u dưi ruah nga\ Khua mduôn thôn 3 truh kơ ara\ anei.

Hla\k mrâo dôk mo# nao hd^p mda ti sa\ Liêng Srô`, kdriêk Dam Rông, }^l Ha Kròng [uh mnuih [uôn sang hla\m [uôn kno\ng thâo nga\ brua\ pưk hma, hnư hrui w^t [ia\, amâo dja\p mnơ\ng [ơ\ng hua. ~u mphu\n nao ru\ mkra kr^ng la\n tra\p, kr^ng lăn huâng ba pla mdiê kuê. {uh `u nga\ sna\n, mnuih [uôn sang hla\m [uôn hluê `u mơh. Mơ\ng leh thâo nga\ pưk hma pla mdiê kuê, mnuih [uôn sang ti thôn 3 anei amâo lo\ ư êpa ôh êlâo kơ yan puôt wia\. Leh mâo dja\p mnơ\ng [ơ\ng hua\, }^l Ha Kròng duh m^n kơ brua\ pla kphê. ~u bi m^n nanao si sra\ng ngá\ ]ia\ng kơ ana kphê đ& jing pral, mâo boh mnga lu. ~u iêu mtru\t mnuih [uôn sang hla\m [uôn, bi hgu\m mguôp 3,4 go\ êsei mko\ mjing sa êpul bi đru hla\m brua\ duh mkra pla mjing, tui ksiêm hria\m hdra\ mnê] pla. Truh ara\ anei, go\ sang }^l Ha Kròng mâo leh 10 ha la\n pla kphê:

“ Êlâo adih, go\ sang kâo pla kphê ka thâo ba yua kdra\p mrâo ôh. Êdei tinei, kâo g^r tui ksiêm êmuh lehana\n dla\ng hra\ m’ar dưi hria\m leh kơ hdra\ ba yua kdra\p mrâo hla\m brua\ dla\ng kriê wiê êna\k kphê. Kơ hdra\ klei [a\ng pla kphê brei nga\ djo\ hdra\ mơh, pro\ng 60, êlam 60 gam mơh. Kơ hdra\ krih êa, pruê hbâo kơ kphê, gra\p thu\n pô pruê 3 blư\. La\n ala, hbâo pruê kr^ng anei djo\ guôp ho\ng hbâo lân, ka li lehana\n urê lehana\n drei lu\k mb^t mbla. Kno\ng hbâo NPK tơdah drei hbei djo\ ana\n gơ\ ja\k mơh, kha\sna\n ara\ anei mâo lu hbâo NPK amâo kla\ phu\n agha, kyua ana\n brei drei mđing ra\ng, hu^ ta\m blei djo\ hbâo mgưt.

Ho\ng 10ha la\n pla kphê, hla\m ana\n kphê hrui pe\ mâo 6ha, gra\p thu\n go\ sang }^l Ha Kròng hrui w^t êbeh 25 ton. Mb^t ho\ng hnư hrui w^t mơ\ng brua\ rông mnơ\ng, pla mjing, gra\p thu\n go\ sang `u mâo hrui w^t truh gia\m 1 êklai pra\k. Kah knar gra\p thu\n go\ sang `u mâo 3 ton braih, amâo djo\ kno\ng dja\p hua\ [ơ\ng, [ia\dah `u lo\ mbha kơ du\m go\ sang mka\n. Pra\k ]h^ kphê, go\ sang }^l Ha Kròng a\t brei kơ du\m go\ sang k[ah hla\m [uôn ma\ ]an duh kơ brua\ pla mjing amâo t^ng pra\k mnga ôh.

“Go\ sang kâo brei kơ go\ sang mka\n hla\m [uôn ]an pra\k amâo ma\ pra\k mnga ôh ]ia\ng kơ digơ\ mâo pra\k duh kơ brua\ pla mjing, blei mpra\p ma^ mo\k. Mnuih [uôn sang ]an lu digơ\ blei ma^ pom êa, ]an [ia\ le\ blei hbâo pruê duh bi liê dla\ng kriê wiê êna\k kphê, mdiê kuê. Tơdah go\ sang kâo mâo, hmei brei digơ\ ma` s’a^”.

}^l Ha Kròng lo\ s^t êm^t nao hgu\m hla\m hdra\ brua\ yang [uôn, mâo mnuih [uôn sang đa\o knang ruah nga\ khua thôn lehana\n nao hgu\m hla\m Anôk g^t gai Êpul brua\ lo\ hma sa\ Liêng Srô`, kdriêk Dam Rông, ]ar Lâm Đồng lehana\n ara\ anei jing Khua mduôn thôn 3. Krăjan Ha Blah, Khua thôn 3, sa\ Liêng Srô`, kdriêk Dam Rông, ]ar Lâm Đồng brei thâo: Ara\ anei mâo 170 go\ êsei, hla\m ana\n go\ êsei mnuih djuê ana K’ho truh 130 boh go\, pa\t ]ia\ng jih mâo klei hd^p đ^ kyar leh, kno\ng dôk 10 go\ sang [un. Brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang dưi rơ\ng kja\p, amâo mâo du\m klei truh jhat hla\m yang [uôn, mnuih [uôn sang bi hgu\m mguôp, bi đru mđ^ kyar klei hd^p. Krăjan Ha Blah m`a\ kla\ boh tu\ anei, mâo leh klei đru mguôp pro\ng pr^n mơ\ng khua mduôn }^l Ha Kròng:

“~u jing sa ]ô khua mduôn mâo mnuih [uôn sang hla\m thôn đa\o knang êdi. ~u hd^p mha] ]ha] ho\ng [uôn sang, mjing klei bi hgu\m mguôp hla\m go\ sang, ga\p djuê, ba ako\ jing gru mnga] hla\m dja\p mta ra brua\, a\t mse\ mơh đru ]ung ba đru kơ mnuih [uôn sang hla\m [uôn lehana\n wa\t hla\m sa\ Liêng Srô`. ~u jing sa ]ô mbrua\ brua\ duh mkra hing ang, mâo k’hưm êdi mơ\ng sa\. Amâo djo\ kno\ng jing Khua mduôn mâo k’hưm [ia\dah `u lo\ jing pô mâo k’hưm êdi êdi hka\m êpul hgu\m phung khua mduôn hla\m [uôn, gra\p brua\ mâo hla\m thôn, [uôn, mơ\ng brua\ msir mghaih klei bi ta\ng mga\l, kuan mmia\ truh kơ brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang hla\m thôn, [uôn `u nga\ s’a^”

Trần Văn Nguyên, K’ia\ng khua Adu\ brua\ Djuê ana kdriêk Dam Rông, ]ar Lâm Đồng ya\l dliê kơ Khua mduôn }^l Ha Kròng snei:

“Khua mduôn }^l Ha Kròng jing pô mâo boh tu\ êdah kdlưn hla\m brua\ duh mkra, ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang, đru kơ mnuih [uôn sang hla\m thôn, [uôn nga\ brua\ duh mkra. Kơ du\m brua\ yang [uôn, ho\ng k’hưm jing Khua êpul bi hgu\m mguôp lehana\n bi mgra\ng djuê ana k`a\m mjing klei bi hgu\m mguôp, bi kha\p ]ia\ng, thâo bi đru hla\m mnuih [uôn sang, bi kja\p klei bi hgu\m mguôp du\m djuê ana. Hla\m brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang kr^ng mnuih djuê [ia\, khua mduôn }^l Ha Kroòng jing pô kreh mtru\t mjhar mnuih [uôn sang nao hgu\m hla\m brua\ kriê kja\p klei êđa\p ênang kr^ng mnuih djuê [ia\. Ana\n yơh jing knhuah ja\k siam, êdah kdlưn êdi mâo leh pô kriê dla\ng hdra\ brua\ djuê ana kr^ng mnuih djuê [ia\ mơ\ng kdriêk [uh ti khua mduôn }^l Ha Kròng anei”.