Drei lo\ ktuê hmư\ klei ]ih tal 1 hluê êlan link anei:
VOV4.Êđê - Hlăm klei ]ih êlâo, hmei la] leh kơ bruă lu mnuih [uôn sang lo\ hma pla lu tiêu ti Lăn Dap Kngư hlăk lui] liê kjham, khă gơ\ mâo leh hnơ\ng boh mnga lu h^n ti dlông ro\ng lăn. Mnuih ngă lo\ hma leh ana\n anôk bruă mnia blei kphê ti kr^ng wa\l ăt hlăk tlă ana\p ho\ng lu klei dleh dlan kyua bruă duh mkra mnia blei amâo mâo prăk mnga. Mta phu\n dưi bi mklă leh, ana\n jing bruă duh mkra tui tio\ ênoh lu, hgao hnơ\ng k]ah du\m pluh êbâo ha. Klei êmuh mâo jing, ya ngă klei kruh hdră k]ah mâo na nao ti kr^ng Lăn Dap Kngư hlăm bo\ 20 thu\n anei, [ia\ dah ăt ka mâo êlan msir mgaih.
Kno\ng mrâo êbeh 2 thu\n ênoh tiêu tru\n, klei hd^p mda ti lu [uôn, să hlăm ]ar Dak Lak mtu\k mtu\l kyua bruă duh mkra du\m go\ êsei păt dah huơ\ng kduơ\ng. Klei amâo mâo tu\ dưn anei nga\ kơ knơ\ng bruă lo\ hma alu\ wa\l mâo lu klei êmuh kơ klei đua klam hlăm bruă ]ua\l mkă lehana\n hluê ngă bruă ]ua\l mkă mnơ\ng pla mjing. Hluê si Nguyễn Hắc Hiển, k’iăng khua Anôk bruă pla mjing lehana\n Răng mgang mnơ\ng pla mjing Dak Lak, ]ar mko\ mjing hdră k]ah bruă pla tiêu kno\ng 16 êbâo ha truh kơ thu\n 2020, [ia\dah truh kơ thu\n 2017, ênhă anei đ^ êbeh 42 êbâo ha. Nguyễn Hắc Hiển la] sơnei; bruă Knu\k kna kno\ng mko\ mjing hdră ]ua\l mkă kơ bruă lo\ hma amâo mâo ôh hdră mkhư\ gang ]ia\ng hluê ngă hdră ]ua\l mkă, jing klei ka djo\ ngă truh klei kruh rai: “Brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l ăt tă ]ua hdră k]ah, [ia\dah mnuih [uôn sang kyua [uh boh tu\ dưn mơ\ng tiêu đ^ h^n mkă ho\ng mnơ\ng pla mkăn, sơnăn mnuih [uôn sang ruah pla ana tiêu. Ara\ anei hdră ]ua\l mkă ăt ka mâo klei mkhư\ gang mơh, sơnăn mnuih [uôn sang ăt pla tiêu”.
Go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ăt gơk gơk ngă tui si klei pô ]ia\ng lehana\n klei đ^ kyar pral mơ\ng bruă lo\ hma lăn Dap kngư, [ia\dah ăt mâo mơh mta mklăk đ^ kyar pral đei, amâo mâo anôk mjưh. Anei jing klei s^t êdi dưi [uh klă ti lăn Dap kngư mơ\ng êbeh 20 thu\n êgao. Du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma amâo mâo t^ng knăl ôh kơ êdei ana\p mse\ si êpul bruă mnia mblei. Digơ\ êlưih le\ hluê ênoh ênil hlăm klei bi mnia blei, ruăt kuăt pla mjing, ruăt kuăt koh druôm.
Khă sơnăn, klă s^t brei [uh 1 mta phu\n mkăn, w^r w^r koh druôm, pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lo\ mâo du\m klei ka djo\ hlăm hdră ]ua\l mkă mơ\ng Knu\k kna. Thu\n 2003, Dak Lak ba leh du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ hlăm hdră ]ua\l mkă pla k`u\l lehana\n mnuih [uôn sang hluê ngă pla du\m pluh êbâo ha, [ia\dah êdei kơna\n lăm lui he\ kyua yan adiê ti anei ngă kơ k`u\l dleh bi adiê. Truh kơ thu\n 2017, Dak Lak ]ua\l mkă Êa Sup jing kr^ng thơ\ng pla kbâo, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ăt hluê ngă pla êbeh 4 êbâo ha. {ia\dah, bruă ]ua\l mkă amâo mâo djo\, bruă hrui blei, mkra mjing êdu awa\t ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, ngê` ai tiê. Êdei 2 yan tal êlâo, ]ia\ng mhro\ klei lui] liê kjham, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma Êa Sup bi kluh bu] hwiê kbâo ]ia\ng ba pla hbei [lang, ngă kruh rai hdră ]ua\l mkă ho\ng 2 mta mnơ\ng pla anei. Ayo\ng Nguyễn Đình Hiền, ti wa\l krah Êa Sup, hâo hưn kơ du\m klei ka djo\:“Êlâo dih kbâo amâo tuôm lui 2 thu\n ôh? Kyua dah si be\ di`u t^ng knăl sơnăn gơ\ lo\ lui he\. Kyua ana\n thu\n tal êlâo lui mang. Thu\n tal 2 kơh mâo hrui w^t. T^ng yap jih 2 yan amâo mâo hrui w^t prăk mnga ôh”.
Bi ayo\ng Lê Phi Công Thành, ti să }ư\ Mla` brei thâo klă h^n: “Thu\n tal êlâo hrui w^t mâo hlăm brô 25 - 27 êklăk prăk hlăm 1 ha, hlăk êjai ana\n ênoh duh bi liê truh 45 êklăk prăk hlăm 1 ha. {ia\dah pla êbeh 20 ha, lui] liê hlăm brô 500 êklăk prăk. Truh kơ thu\n anei, hnơ\ng mâo kno\ng 1/3 đui] mkă ho\ng thu\n dih, grăp ha hrui w^t mâo hlăm brô 25 ton. Mưn ai koh đ^ mơh. Ênoh ]h^ 760, tla he\ prăk mưn ai koh 350 êbâo prăk. Prăk hrui w^t amâo mâo djăp tla prăk blei hbâo pruê”.
H[lo\k đei kyua pla hluê hdră ]ua\l mkă ăt mâo ti knơ\ng bruă ksu mơ\ng du\m ]ar Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông, Lâm Đồng. Mơ\ng thu\n 2008 truh kơ thu\n 2012, mâo klei đru mơ\ng Phu\n bruă Lo\ hma – Mđ^ kyar [uôn sang, du\m ]ar anei bi kluh bi mlih 100 êbâo ha dliê ba pla ksu, ktu\ng ba bruă duh bi liê ksu go\ êsei đ^ lar hlăm djăp anôk. Boh tu\ dưn ana\n jing du\m pluh êbâo ha ksu amâo dưi hd^p ôh amâo dah hnơ\ng mâo ktăk [ia\ đui], amâo mâo hrui w^t boh tu\ dưn. Kno\ng ti Gia Lai, ênoh ksu le\ hlăm klei mse\ djuê anei hlăm brô 12 êbâo ha. Kpă Thuyên, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Gia Lai brei thâo; si hdră phat mkra klei soh ]huai anei jing dleh dlan êdi. Tơdah kriê kjăp klei anei, sơnăn lăn ala lui ti mang. Tơdah bi mlih ksu ba pla ana mkăn lui] liê lu prăk kăk. Kno\ng prăk pla dliê bi mlih kơ ênhă anei truh êbeh 700 êklai prăk:“Du\m êpul bruă duh mkra bi mko\ mjing du\m hdră bruă bi mlih mnơ\ng pla mjing, [ia\dah bi hluê ngă hdră bruă pla dliê bi hrô. Bi mlih 1 ha sơnăn lo\ pla 1 ha mơh. Amâo dưi pla ba jao prăk kơ Keh prăk Răng mgang Mđ^ kyar dliê ]ia\ng ba jao kơ du\m anôk bruă mâo klei ]ia\ng pla dliê hluê si hdră k]ah. Hluê si t^ng dlăng mơ\ng ]ar Gia Lai, 1 ha pla dliê 3 thu\n kriê dlăng hlăm brô 64 êklăk prăk”.
Phung ngă lo\ hma tui tio\ ênoh ênil hlăm klei bi mnia mblei, Knu\k kna ]ua\l mkă amâo mâo djo\ ho\ng klei mâo klă s^t, hlăk ngă kơ bruă lo\ hma lăn Dap kngư lo\ dơ\ng le\ hlăm klei w^r w^r koh – pla, pla koh ka thâo ôh hbil be\ mjưh rue#. Hluê si Huỳnh Văn Thòn, khua Êpul hgu\m Kriê dlăng Knơ\ng bruă Cổ phần êpul bruă Lộc Trời, bruă pla - koh w^r w^r anei, jing klei đua klam mơ\ng phung ngă lo\ hma lehana\n Êpul bruă duh mkra. {ia\dah ]ia\ng dưi ngă bruă ana\n, Knu\k kna bi ngă jăk bruă phu\n, mâo klei m^n djo\:“Kno\ng êpul bruă duh mkra srăng dưi mko\ bruă duh mkra ho\ng klei bi mnia mblei, sơnăn kơh dưi kuôl kă bruă hrui blei mnơ\ng mâo ho\ng mnơ\ng [uôn sang ngă lo\ hma. Kyua ana\n, hlăm klei mguôp 4 êpul bruă, sơnăn Bruă lo\ hma, êpul bruă mnia mblei, bruă Knhâo knhăk jing 3 êpul phu\n knơ\ng, dôk ti knhal 3 kiêng. Bi knu\k kna ti krah 3 kiêng ana\n, mâo bruă ngă kăp k]e\ mse\ si knu\k kna khăng la], jing bruă mjing klei bhiăn hlăp, bruă ngă mơ\ng pô kăp gai lehana\n bruă mkhư\ gang”.
Ba êpul bruă duh mkra jing knơ\ng phu\n ktrâo ata\t, bruă lo\ hma lăn Dap kngư srăng mâo du\m klei đ^ kyar. Ana\n jing klei dưi bi mklă leh ho\ng klei klă s^t mơ\ng alu\ wa\l. Mơ\ng leh hruê mtlaih êngiê, Đảng, Knu\k kna dưi mko\ mjing leh ti anei du\m êtuh đang kphê, đang ksu. Du\m anôk bruă anei pral po\k phai klei găl lăn ala lehana\n mđ^ hnơ\ng trah dlăng kơ phung ngă lo\ hma lăn Dap kngư, ba lăn Dap kngư mơ\ng kr^ng lăn kthul mluk jing anôk phu\n bruă lo\ hma ala ]ar. Khă sơnăn, gru hmô kriê dlăng ti du\m anôk bruă anei amâo dưi tio\ hmao mta bhiăn ]ua\n mơ\ng klei bi mnia mblei hlăk mâo bi ktưn ho\ng quốc tế lehana\n jing leh klei gun kpăk kơ klei đ^ kyar.
Leh du\m êpul bruă duh mkra Knu\k kna lui] bruă ktrâo ata\t hlăm bruă lo\ hma – mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, mơ\ng thu\n 2008 truh kơ ara\ anei, lăn Dap kngư jak iêu bruă duh bi liê êngao knu\k kna pral êdi. Amâo dưi hngah ôh 1 kdrê] hlăm ênoh anei mâo ba w^t leh du\m klei bi mlih jăk siam. Khă sơnăn, lu êdi lo\ ba kơ lăn Dap kngư du\m klei truh tơl pro\ng pr^n kyua duh bi liê amâo mâo djo\. Klă s^t êdi anei bi mă klei hriăm ksă êmă ]ia\ng mđ^ lar ai tiê mơ\ng êpul bruă duh mkra êngao knu\k kna kơ hdră mđ^ kyar bruă lo\ hma êjai, lehana\n amâo mâo ngă klei truh tơl kơ alu\ wa\l ôh./.
Viết bình luận