VOV4.Êđê – Bi mko\ mjing leh ana\n mâo ma\ klei tu\ dưi hla\m wưng bhiâo, Klei kru\ kdơ\ng mlan 8 thu\n 1945 ba leh lu klei hria\m tu\ yuôm kơ Đảng leh ana\n mnuih [uôn sang drei, hla\m ana\n mâo klei hria\m kơ klei bi hgu\m mguôp, ma\ mnuih [uôn sang jing phu\n gơ\ng. Klei hria\m anei lo\ dơ\ng dưi ba yua hla\m klei kru\ kdơ\ng mblah Pra\ng, mblah Mi leh ana\n mko\ mdơ\ng la\n c\ar hla\m ênuk gưl bi mlih mrâo leh ana\n `u\ kma.

Lo\ bi hdơr hlăm du\m hruê ana\n, Hoàng Ngọc, thu\n anei êgao 80 thu\n leh, ti sa\ Tân Trào, kdriêk Sơn Dương, ]ar Tuyên Quang yăl dliê: Mâo ho\ng anei 72 thu\n, Awa Hô mơ\ng Cao Bằng truh kơ Tuyên Quang ]ia\ng g^t gai brua\ cách mạng kluôm ala. Hruê ana\n, awa knang kơ mnuih [uôn sang, hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă cách mạng. Hlăk ana\n, knua\ druh nao kơ klei bi k[^n pro\ng dôk kơ sang `u lehana\n sang riêng gah đa. Hruê ana\n, jih jang mnuih [uôn sang sa ai ho\ng cách mạng. Phung mduôn khua mjua\t bi hriăm ]ô anak pô nao ngă cách mạng, phung hđeh êdam nao mu\t êpul ]o\ng răng mgang hrah, phung mniê êra nao tăp mdiê, kna\ êsei kơ bộ đội, asei Hoàng Ngọc pô hlăk ana\n mrâo 10 thu\n ngă brua\ nao răng mbao, lehana\n kăp dlăng tơdah [uh mnuih amâo mâo thâo kral ôh mu\t hlăm [uôn snăn nao hưn mtam ho\ng bộ đội thâo. Lo\ w^t hdơr ai êwa cách mạng hlăk ana\n mtluk mtlak êdi, `u brei thâo:“ Kâo hdơr, êjai kơ klei prăp êmiêt bi k[^n pro\ng gưl dlông, lehana\n klei bi k[^n pro\ng jih jang mnuih [uôn sang ti anei, hlăm lam amâo mâo dưi kbia\, mơ\ng ta] amâo mâo dưi mu\t, phung knua\ druh hriê mâo sơăi mnuih ata\t. Mâo phung knua\ druh dôk hlăm sang hmei. Jih jang mnuih [uôn sang mjh^t m’ua\t bi prăp êmiêt, mâo djăp mta ra mnơ\ng đru kơ cách mạng sơăi. Nao kơ sang yang krah [uôn ya mta\ klei awa mta\ snăn mnuih [uôn sang bi krăp ngă mse\ si kih waih, kna\ êsei djam kơ klei bi k[^n pro\ng. Leh klei bi k[^n mâo po\k mâo êpul hriê kkuh ]hưn ho\ng klei bi k[^n, êpul ana\n dja\ ba braih, mnu\ lehana\n sa drei êmô hơê] hmưi kơ klei bi k[^n pro\ng. Awa Hô dôk ti dlông knưng tru\n nao la] jăk kơ mnuih [uôn sang sa ai ho\ng cách mạng”.

Kyua sia\ suôr ho\ng mnuih [uôn sang, knang kơ mnuih [uôn sang, dưn yua jih ai ktang mơ\ng mnuih [uôn sang, Đảng g^t gai leh mnuih [uôn sang mâo klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 thu\n 1945 tu\ jing. Vũ Oanh, khua êpul bi ala mơ\ng Hà Nội nao hlăm klei bi k[^n pro\ng ti Tân Trào, jing khua hlăm êpul kia\ kriê brua\ Đảng êlâo dih yăl dliê: Klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, êjai Đảng ka êdah kla\ ôh hlăm klei g^t gai, mrâo mâo 5 êbâo ]ô đảng viên, mơ\ng êpul mặt trận Việt Minh mâo iêu jak leh jih jang truh êbeh 20 êklăk ]ô mnuih [uôn sang ngă klei kgu\ kru\ kdơ\ng pro\ng êdi ka tuôm mâo ôh hlăm h[uê ênuk. Vũ Oanh la]: Mơ\ng mnuih [uôn sang yơh ata\t leh klei kgu\ kru\ kdơ\ng truh kơ klei dưi:“ Klei bi k[^n pro\ng jih jang mnuih [uôn sang ti Tân Trào jing klei bi k[^n pro\ng kơ klei bi hgu\m mguôp jih jang djuê ana. Awa Hô iêu mta\ mtăn kơ klei bi hgu\m mguôp ]ia\ng mâo ma\ klei dưi. Ho\ng boh blu\ “Bi hgu\m mguôp, bi hgu\m mguôp pro\ng, tu\ jing, tu\ jing pro\ng” lehana\n knang kơ ai ktang mơ\ng mnuih [uôn sang, ]ia\ng mâo ba w^t klei dưi, lehana\n mâo mnuih [uôn sang snăn mâo jih jang. Mnuih [uôn sang jing phu\n kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng, lehana\n mnuih [uôn sang ata\t klei kgu\ kru\ kdơ\ng truh kơ klei dưi”.

Yap mnuih [uôn sang jing knơ\ng, mâo klei bi hgu\m mguôp, iêu mklin jih jang mnuih [uôn sang, lehana\n “ho\ng ai tiê drei duah klei êngiê kơ drei”, klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 mjing leh sa ai êwa kgu\ kdơ\ng pro\ng hlăm djăp anôk, ho\ng klei ktang ka tuôm mâo ôh, lu l^n mnuih [uôn sang bi kluh nao, amâo mâo klei bi ]ih yap djuê ana, klei đăo, gưl êpul mnuih hlăm kluôm ala. Klei kgu\ kru\ kdơ\ng ana\n bi êdah leh ai ktang mơ\ng djuê ana. K’ia\ng giáo sư, Nhà giáo nhân dân Lê Mậu Hãn brei thâo: “Leh klei Nhật mdlưh Prăng snăn klei kgu\ kru\ kdơ\ng bluh đ^. Awa Hô ktuê ksiêm dlăng brua\ iêu mtru\t mjhar mnuih [uôn sang. Hlăm klei mtru\t mjhar mnuih [uôn sang bi hgu\m mguôp, ti gu\ hla ]hia\m gru mặt trận Việt Minh, mơ\ng Đảng Cộng sản, mơ\ng ana\n ]oh ]ua\n kơ brua\ kru\ kdơ\ng iêu jak jih jang mnuih [uôn sang yơr hla ]hia\m gru djuê ana, bi klin ai ktang djuê ana, jih jang mnuih ngă brua\, mnuih ngă lo\ hma, mnuih thâo lu, phung mdro\ng sah hlei mâo ai tiê khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar dưi nao mu\t hlăm êpul mtlaih ala mơ\ng Việt Minh”.

Ma\ klei hriăm yuôm bhăn mơ\ng klei bi hgu\m mguôp, ma\ mnuih [uôn sang jing knơ\ng kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 mâo ]uê ba lehana\n mđ^ h^n êjai lăn ]ar mâo klei êđăp ênang, boh nik hlăm 30 thu\n mâo klei mlih mrâo hlue si ai tiê “Ênưih măng ai dưn, tơdah amâo mâo mnuih [uôn sang amâo mâo dưi ngă ôh, dleh măng ai dưn mâo mnuih [uôn sang dưi ngă jih”. Snăn hlăm ênuk mlih mrâo, mâo lu knua\ druh amâo mâo mđing ôh mơ\ng klei hriăm anei. Ti anôk bi k[^n pro\ng đảng 12 bi êdah leh sa klei s^t ara\ anei jing klei đue# kbưi ho\ng mnuih [uôn sang mơ\ng lu phung knua\ druh, đảng viên. Klei dưi mơ\ng mnuih [uôn sang ngă phu\n ti lu anôk, hlăm lu brua\ ]huak soh. Kyuana\n, klei bi k[^n pro\ng Đảng 12 bl kla\: “Lo\ dơ\ng mđ^ h^n klei yang [uôn ngă phu\n, rơ\ng kơ jih jang klei dưi mơ\ng knu\k kna dôk hlăm kiê kngan mnuih [uôn sang. Klei êngiê ngă phu\n brei dưi ngă djăp ênu\m hlăm jih jang klei hd^p. Rơ\ng kơ jih jang mnuih [uôn sang mâo mguôp hlăm djăp brua\ mâo du\m hdră mtru\n ba klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang”. Phạm Thế Duyệt, Khua dhar brua\ mặt trận ]ar kwar gưl dlông Việt Nam êlâo dih la]:“ Klei yuôm bhăn jing si srăng ngă ]ia\ng md^ h^n klei ngă phu\n êngiê. Đảng g^t gai brei mâo klei ngă phu\n êngiê. Kno\ng ho\ng klei ngă phu\n êngiê kơh dưi bi kla\ brua\ Đảng mtru\n, êjai hluê nga\ djo\ amâodah hơăi. Amâo mâo djo\ kâo đing ôh, [ia\dah kâo la] brei mâo klei mkla\ mklơ\ng kjăp hlăm brua\ Đảng kia\ kriê ho\ng klei ngă phu\n êngiê jing klia\ng kơ brua\ ksiêm dlăng, bi kla\ djăp mta klei Đảng mtru\n dưi hluê ngă”.

72 thu\n leh êgao, klei tu\ dưi mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 ho\ng klei bi hriăm mơ\ng klei bi hgu\m mguôp, ma\ mnuih [uôn sang jing knơ\ng mâo leh klei yuôm bhăn pro\ng êdi. Phu\n kjăp kơh, ana rơ\ng. Ara\ anei klei hlăk mjê] jing mtru\n kơ du\m gưl brua\ Đảng, jih jang brua\ kđi ]ar brei lo\ dơ\ng ngă jăk h^n klei êngiê nah gu\, bi leh kjăp hdră bhiăn, mpu\ lehana\n rơ\ng kơ klei dưi êngiê ana mnuih, klei dưi lehana\n brua\ ]ua\n mơ\ng grăp ]ô mnuih.

                                                                                                                                    H’Nga pô ]ih hlo\ng răk