VOV4.Êđê- Jing nai mtô [ia\dah mâo anôk brua\ djo\ tuôm kha\t leh klei kuôl ka\ mưn mtô, amâo mâo pra\k mlan, amâo mâo pra\k đru mdul, 2 ]ô nai mtô mda asei ti Sang hra\ gưl hđeh điêt Hoàng Anh, sa\ Quảng Phú, kdriêk Krông Knô a\t kriê kja\p hdra\ mtô bi hria\m ]ia\ng mtô kơ 58 ]ô hđeh mnuih djuê ana [ia\.

Phung hđeh djuê ana Mông, Dao, Tày, Nùng, Thái… hriăm adu\ hđeh điêt ho\ng nai Ngân Thị Tươi dlăng lăng [o# mta mrip mrap, ê - a dôk răk klei hriăm. Phung hđeh anei mâo aê aduôn am^ ama mơ\ng du\m ]ar ]ư\ ]hia\ng nah Dưr hriê mko\ mkra klei hd^p mda ti Krông Knô, jih jang le\ hlăm klei hd^p knap m`ai sơăi. Adu\ hriăm ngă ma\ sdah mơh, ho\ng jhư\ng mdho# djip djap, mâo du\m po\k rup nai ]o\ng ka] mkra ma\ pô m[lir kơ ana\n. {ia\dah kơ anei mâo nanao klei tlao mơak.

Sang hra\ hđeh điêt Hoàng Anh, sa\ Quảng Phú kbưi ho\ng krah kdriêk Krông Knô giăm 30km. Sang hra\ anei mâo mdơ\ng mơ\ng thu\n dih, ho\ng dua boh adu\, mơ\ng mnuih [uôn sang ]o\ng triêk ma\ lăn pô. Tinei ka mâo pui kmla\ knu\k kna ôh. Mơ\ng krah kdriêk nao truh kơ sang hra\ anei, lui] du\m mmông mơh kyua êlan amâo mâo jăk ]ư\ ]hia\ng troh trôk, boh tâo mđ^ mđăl mkuh mkê].

Nai mtô Ngân Thị Tươi, mnuih djuê ana Mường, jing nai mtô ngă klei kuôl ka\ ho\ng sang hra\ Hoàng Anh mơ\ng mlan 11/2018, hlăk nai mrâo liăp 20 thu\n. Mơ\ng điêt nai mâo leh klei m^n ]ia\ng jing sa ]ô nai mtô hđeh, snăn tui nao hriăm sư phạm. Jih jang klei mâo hriăm leh kơ sang hra\, lehana\n ho\ng klei hd^p grăp hruê mâo klei bi kpleh pro\ng êdi. Klei dleh dlan k[ah êwư `u amâo mâo êdu ai ôh. Ho\ng phung hđeh bi `u\n `uê dôk hê` hu^, nai ho\ng hđeh amâo mâo thâo săng klei blu\ ôh, snăn ngă kơ brua\ mtô bi hriăm bo\ ho\ng klei dleh. {ia\dah klei mơak mơ\ng nai ho\ng hđeh kơ anei jing phung hđeh [rư\ [rư\ dơ\ng hriăm klei djuê lar, dơ\ng thâo ]ih, thâo dlăng, thâo mui`, thâo kdo\... klei dleh dlan ka mdei kơ ana\n ôh leh mâo mkrah thu\n ho\ng anei, adu\ brua\ sang hra\ mơar kdriêk khăt bi hro\ phung nai ngă brua\ tui si hdră ngă klei kuôl ka\, mơ\ng ana\n lu phung nai mdei mtô. Mkrah thu\n leh amâo mâo prăk mlan ôh, [ia\dah nai mda asei anei ăt g^r duah ho\ng djăp hdra\, hgao djăp mta klei dleh dlan, ăt ]ia\ng dôk mtô phung hđeh:

“Djăp mta klei dleh dlan sơăi yơh, amâo mâo prăk mlan ôh, êjai ana\n anôk nao mtô jing kbưi, klei kơ êa săng, klei hua\ [ơ\ng ăt akâo mơ\ng găp djuê sơăi. Tăp năng lu blư\ am^ ama êmuh si ngă nao ma\ brua\ mơh [ia\dah amâo mâo prăk ôh, snăn kâo bo\ ho\ng klei ênguôt snăk. Mphu\n dô kâo d^ hriuê kơ pro\ng hlăm kr^ng anei mơh, [uh sơăi klei dleh dlan phung hđeh kơ anei, jih klei ana\n kâo găn leh. Kâo nao mu\t mtô hlăm sang hra\ kyuadah kâo khăp êdi kơ brua\ mtô hđeh, kno\ng ]ia\ng bi mâo mtô phung hđeh, ]ia\ng kơ mgi dih mâo klei thâo săng, mâo klei hd^p jăk h^n. Ara\ anei amâo mâo prăk mlan ôh, [ia\dah ăt nao mtô mơh kyuadah hu^ kơ phung hđeh hriê amâo mâo [uh phung nai, lehana\n amâo lo\ hriê hriăm hra\”.

Nai Cao Thị Thuyền mko\ mjing klei hlăp lê` kơ phung hđeh

Ăt jing sa ]ô nai mtô hluê hdră ngă klei kuôl ka\ mâo 3 thu\n ho\ng anei leh, nai Cao Thị Thuyền kkiêng thu\n 1996, jing nai mtô ti sang hra\ Hoàng Anh ăt tuôm ho\ng klei dleh dlan mse\ snăn mơh leh khăt mdei ho\ng nai ngă klei kuôl ka\. Kha\snăn, nai Thuyền ăt g^r nao mtô mơh, đru răng kriê truh 30 ]ô hđeh adu\ điêt:

“Amâo mâo prăk mlan ôh, tăp năng amâo lo\ mâo ôh prăk blei êa săng nao mtô, mâo blư\ gang êdeh hlăm êlan nao kơ sang hra\. Dôk bi m^n lu blư\ êdu ai mơh, ]ia\ng hlo\ng mdei yơh brua\ mtô, [ia\dah lo\ w^t dlăng kơ phung hđeh pap snăk, tơdah pô mdei he\ amâo lo\ mtô ôh, mgi dih phung hđeh đ^ adu\ sa amâo mâo thâo klei djuê lar ôh, amâo mâo thâo sa tu\t mta ra klei ôh [uh pap snăk kơ phung hđeh. Klei kâo dôk hdơr h^n êdi ana\n jing am^ ama hđeh ba hriê phung hđeh, ]hum ao t^ rư] sơăi, kâo [uh luh êa ala\ mta êdi. Mâo lu blư\ [uh phung hđeh êpa tian, snăn kâo nao blei [ê` lehana\n êa ksâo kơ phung hđeh, êjai ana\n kâo pô amâo mâo mnơ\ng [ơ\ng ôh”.

Dua ]ô nai mkra mjing mnơ\ng hlăp kơ phung hđeh

Amai Vi Thị Hoa, djuê ana Thái, hd^p ti sa Quảng Phú brei thâo, mơ\ng leh anak điêt `u mâo nao kơ sang hra\, kyua mâo phung nai mtô kia\ kriê bi hriăm mjua\t, snăn anak `u ara\ anei w^t kơ sang thâo mui`, thâo yăl dliê, khăp snăk mâo nao sang hra\ mơar. Amai Vi Thị Hoa yăl dliê kơ ai tiê am^ ama hđeh snei:

“Phung nai mtô đru leh lu snăk kơ phung hđeh thâo dlăng hra\ mơar hlăm kr^ng tiah kbưi anei, la] jăk kơ dua ]ô nai mtô hđeh điêt đru leh anak mâo klei khăp ]ia\ng nao sang hra\ mơar. Tôhmô, mse\ ho\ng kâo hiu hlăm êlan [ia\dah amâo mâo thâo hra\ mơar, snăn kâo amâo mâo thâo êlan nao ôh. Lu phung hđeh mnuih djuê ana Mông dôk hlăm kr^ng taih kbưi, mơ\ng dlông ]ư\ hriê hriăm klei djuê lar, snăn [uh jing pap kơ phung nai snăk sơưn mơh. Hmei phung am^ ama hđeh mnuih djuê ana Mông digơ\ hd^p kbưi ho\ng pô, tơl mma\t mlam kơh hriê drông anak, snăn [uh pap snăk kơ dua ]ô nai ăt g^r dôk guôn”.

Nai Lê Thị Kim Thịnh, khua sang hra\ anei brei thâo, ara\ anei sang hra\ hlăk kia\ kriê truh 25 ]ô phung nai mtô, lehana\n 302 ]ô hđeh ti du\m boh sang hra\. Kno\ng ho\ng sang hra\ hđeh điêt Hoàng Anh anei jing anôk kbưi h^n êdi, kbưi ho\ng sang hra\ phu\n truh 20km:

“Kyua mâo klei đru bi mđ^ ai mơ\ng êpul kia\ kriê sang hra\, lehana\n jih jang [^ng nai mkăn, ]ia\ng kơ phung nai anei ăt dôk mtô nanao. Ara\ anei nao mtô du\m mlan leh [ia\dah amâo mâo prăk mlan ôh, ti djiêu ana\n găp djuê dôk hlăm klei dleh dlan. Asei kâo pô jing khua kia kriê sang hra\ leh hriê ngă brua\ kơ anei kâo ăt mâo lu klei m^n, ru\ng răng mơh. Akâo kơ knu\k kna mđing truh kơ phung nai kơ anei, kyuadah digơ\ mtô hluê hdră kuôl ka\ mơ\ng sang hra\, [ia\dah ăt dôk hlăm ênoh dưi bi mu\t kla\ klơ\ng phung nai anei, ]ang hmăng pral mâo mko\ mjing klei bi lông công chức ]ia\ng đru klei tu\ dưn kơ digơ\ mse\ ho\ng mnuih mkăn”.

Tơdah amâo mâo klei khăp ho\ng phung hđeh ôh, boh nik nak phung hđeh mnuih djuê [ia\ hlăk dôk hd^p hlăm klei dleh dlan knap m`ai, năng ai amâo srăng mâo ôh mnuih djăp klei g^r dôk tui tio\ brua\ ngă nai mtô, dôk kia\ ho\ng sang hra\ anôk knap m`ai mse\ ho\ng sang hra\ hđeh điêt Hoàng Anh. Dua ]ô nai mda asei jing mnuih hur har ho\ng brua\, mâo phung hđeh hriăm hra\, [ia\ng nai mb^t khăp mpu\. {ia\dah, ya ngă ba\m kơ ara\ anei leh digơ\ ka jing nai mtô djo\ klei bhiăn mơh?./.

Y-Khem Niê mblang