VOV4.Êđê- La\n dap kngư jing kr^ng mâo hla\m brô 2 êkla\k ha la\n hrah bazan ho\ng yan adiê ja\k ga\l. Anei jing sa klei ga\l pro\ng ]ia\ng kơ brua\ duh mkra pla mjing đ^ kyar lehana\n đru mguôp kla\ s^t kơ hdra\ brua\ lo\ hma ti ala ]ar drei lehana\n hdra\ brua\ duh mkra mơ\ng kluôm ala ]ar. Kha\ sna\n, mse\ si du\m thu\n leh êgao, brua\ lo\ hma la\n dap kngư le\ hla\m klei dleh dlan. Du\m mta mnơ\ng pla dưi dla\ng jing phu\n hla\m kr^ng mse\ si kphê, tiu, k`u\l lehana\n ksu dôk ba w^t boh tu\ [ia\ h^n êdi, đa hlo\ng lui] pra\k duh bi liê. Sna\n ya jing mta phu\n kbia\ hriê klei anei? Si hdra\ sra\ng nga\ ]ia\ng ba yua tu\ dưn ênha\ la\n lo\ hma ja\k j^n truh du\m êkla\k ha anei?
Klei ]ih tal 2 dlăng ti nei:
http://vov4.vov.vn/Ede/klei-mrao-yang-uon-thoi-su-xa-hoi/klei-mklak-phung-nga-lo-hma-duom-nu-hlam-lan-ala-jak-siam-c151-291689.aspx
Hlăm lu thu\n êgao, du\m mta ana sui thu\n mse\ si kphê, ksu, tiu, k`u\l… hlăk mâo du\m ]ar ti Lăn Dap kngư yap jing mnơ\ng pla phu\n djo\ guôp ho\ng lăn hrah Bazan. {ia\dah ara\ anei, jih jang mnơ\ng pla anei amâo mâo ênoh eneoh. Tơl hnơ\ng lu mnuih pla mjing đuôm nư kyua pla du\m mta ana anei.
Kluôm ala mâo hlăm brô 3 êklăk ha lăn hrah bazan, hlăm ana\n lăn Dap kngư mâo 2 êklăk ha. Anei jing mta lăn mâo hnơ\ng msăm [ia\, lăn bi kđeh kpal, lăn êbhu], mâo lu mta tu\ jăk, lehana\n djo\ guôp ho\ng lu mta mnơ\ng pla boh nik gơ\ du\m mta ana mâo ênoh yuôm. A|t kyua ana\n, du\m thu\n êgao, du\m mta mnơ\ng pla mse\ si kphê, tiêu, ksu… dưi ba pla ho\ng klei ]ang hma\ng mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^. Ara\ anei, ênhă pla kphê ti lăn Dap kngư hlăm brô 630 êbâo ha, ksu hlăm brô 250 êbâo ha, tiêu du\m êtuh êbâo ha…. Anei jing du\m mta mnơ\ng pla sui thu\n mlan, jing bi pla, duh bi liê kriê dlăng lu thu\n sơnăn kơh mâo hrui w^t boh mnga. {ia\dah “pla mjing truh hruê hrui mă boh mnga” lu mnuih bi koh hwiê he\ kyua ênoh ênil du\m mta mnơ\ng mse\ si tiêu, ktăk ksu hro\ tru\n, bruă duh mkra amâo mâo ba w^t boh mnga. Dưi dlăng mse\ si “mah ko#” 1 wưng, [ia\dah ênoh ksu tru\n mơ\ng 120 êklăk hlăm 1 ton kno\ng adôk 28 – 30 êklăk prăk hlăm 1 ton, [ia\ h^n kơ ênoh yuôm duh bi liê ngă amâo djo\ [ia\ ôh go\ êsei pla ksu koh druôm [ia\dah du\m knơ\ng bruă mâo kr^ng pla mjing pro\ng mhro\ ênhă pla. Du\m go\ êsei siă suôr ho\ng ana ksu hlăk le\ hlăm klei dleh dlan. Đặng Thanh Tuế, ti alu\ 3, să Ia Nhin, kdriêk }ư\ Pưh brei thâo; thu\n 2005, mâo klei đru brei mơ\ng hdră bruă lo\ hma, `u ]an prăk knơ\ng prăk knu\k kna ]ia\ng pla 5 ha ksu. Hlăm 2 thu\n tal êlâo kuêh ktăk, ksu adôk ba w^t boh tu\ dưn. Truh kơ ara\ anei, ênoh ktăk ksu tru\n êdi, hnư hrui w^t amâo djăp lo\ duh bi liê kơ đang war. Đang ksu bi m^n dah srăng đru go\ êsei `u bi mlih klei hd^p, ara\ anei đuôm nư klei dleh msir mghaih:
“Leh ênoh ksu tru\n, mnuih [uôn sang dlen dlan h^n boh nik gơ\ duh bi liê, amâo mâo prăk lo\ duh bi liê ôh. Tal 2, klei hd^p mda grăp hruê dleh dlan h^n. Mơ\ng klei dleh dlan ana\n akâo kơ gưl dlông ksiêm dlăng bi kdung nư hđăp, tal 2 brei ]an prăk mnga hdjul h^n ]ia\ng lo\ duh bi liê. Tal 3, akâo kơ knu\k kna ksiêm dlăng duah anôk ba ]h^ mnơ\ng kơ mnuih [uôn sang”.
Ênoh ktăk ksu hro\ tru\n mơ\ng thu\n 2013, tru\n kjham ka mâo klei bi êdah lo\ kru\ w^t. Mơ\ng 6 thu\n êgao, lu go\ êsei leh uă druôm ana ksu ho\ng klei ]ang hma\ng bi mlih ba pla kphê srăng mâo hnư hrui w^t h’^t kjăp h^n. {ia\dah, pla kphê ăt tuôm ho\ng lu klei truh tơl mơh. Go\ êsei H’Nhung Ayun ti [uôn }uôr Dăng B, să }uôr Dăng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak pla 1 ha kphê, hlăm ana\n êbeh 6 sào mboh leh. Thu\n dih, ênhă anei hrui w^t mâo 1,6 ton kphê asa\r, ho\ng ênoh ]h^ 37 êbâo prăk hlăm 1 kg. Tla hnô prăk duh bi liê, go\ êsei adôk prăk mnga hlăm brô 30 êklăk prăk. {ia\dah thu\n anei lui] boh mnga, lui] ênoh ênil:
“Thu\n anei hnơ\ng mâo kphê sang kâo [ia\ h^n mkă ho\ng thu\n dih, kno\ng hlăm brô 800 kg đui], hlăk êjai ênoh ]h^ ti hnơ\ng 34 êbâo prăk hlăm 1 kg. Lui] boh mnga, lui] ênoh mse\ snei go\ êsei amâo mâo prăk mnga ôh, prăk blei hbâo, prăk mưn ai ngă bruă duh bi liê kơ yan ana\p truh kăn djăp lei”.
Lăn Dap kngư lui] hlăm brô 30 thu\n êgao ]ia\ng jing kr^ng pla tiêu lu h^n mơ\ng kluôm ala lehana\n dlông ro\ng lăn. {ia\dah ti wưng anei, du\m anôk pla tiêu [rư\ hruê [rư\ lu, du\m đang tiêu dliu krô lui mang, du\m đang tiêu djiê, du\m [uôn sang pla tiêu hing ang kriêp êyăng kyua ênoh tiêu hro\ tru\n ti gu\ ênoh duh bi liê. Ênoh nư knơ\ng prăk knu\k kna truh wưng tla amâo mâo prăk tla ôh, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kno\ng thâo đue# dăp lui [uôn sang yơh. Hà Đình Thuỷ, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Ia Blang, kdriêk }ư\ Sê, ]ar Gia Lai la]:
“Êlâo dih mnuih [uôn sang ]an prăk du\m knơ\ng prăk knu\k kna hlăm alu\ wa\l kdriêk ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh mkra, hlăm ana\n bi mđing kơ bruă duh bi liê kơ ana tiêu lehana\n kphê. Khă sơnăn, ênoh tiêu tru\n kjham, mb^t ana\n tiêu djiê dơ\ng. Kyua ana\n bruă tla nư knơ\ng prăk knu\k kna mơ\ng du\m go\ êsei tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Knu\k kna alu\ wa\l ăt akâo ho\ng du\m gưl bi kdung nư, ]ua\l nư ho\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hlăm alu\ wa\l êlâo dih tuôm ]an leh prăk, ]ia\ng mnuih [uôn sang dul [ia\ klei dleh dlan”.
Du\m mta mnơ\ng pla dưi yap jing mnơ\ng pla phu\n dưi bi hmô mse\ si “mah ko#” “mah ju\” mơ\ng mnuih [uôn sang lăn Dap kngư ara\ anei boh tu\ dưn hrui w^t [ia\, jing klei đua klam ktro\, đuôm nư klei dleh msir mghaih. Du\m êpul bruă mnia mblei pro\ng pla ksu ti lăn Dap kngư, yap wa\t du\m anôk bruă hlăm Êpul bruă mkra mjing Ksu Việt Nam du\m thu\n giăm anei ăt tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Ênoh ktăk ksu tru\n wưng sui, lu anôk bruă leh ]iu hnô ênoh prăk bi liê, mưn ai ngă bruă… kno\ng mâo prăk mnga 50 êbâo prăk hlăm 1 thu\n. Dương Văn Trang, khua hlăm Trung ương Đảng, khua g^t gai đảng ]ar Gia Lai brei thâo:
“Hlăm alu\ wa\l ]ar Gia Lai hmei dưn yua 100 êbâo ha ksu, leh wưng hrui mă ktăk, tla prăk mlan kơ mnuih ngă bruă yap mdu\m grăp ha prăk mnga mâo 3 êklăk prăk, sơnăn 100 êbâo ha gơ\ kăn lu lei. Khua knơ\ng bruă ksu Mang Yang la] ho\ng hmei sơnei, grăp ha prăk mnga hrui w^t mâo 50 êbâo prăk, kno\ng 1 mngan phở. Grăp thu\n knơ\ng bruă anei lui] hlăm brô 15 – 20 êklai prăk”.
Pla [ia\ lui] liê [ia\, pla lu đuôm nư lehana\n hlăk jing klei hu^ hyưt mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti lăn Dap kngư du\m thu\n giăm anei. Mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma truh kơ du\m êpul mnia mblei êngao knu\k kna, êpul bruă mnia mblei knu\k kna kriê dlăng pla mjing du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma phu\n ti lăn Dap kngư hlăk đua klam du\m klei truh tơl ju\ jhat mơ\ng sang ]ơ ]h^ mnia mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, đuôm nư knơ\ng prăk knu\k kna jing 1 klei mâo klă s^t ênguôt êdi ti lăn Dap kngư./.
H'Mrư Ayun mblang
Drei dưi dla\ng klei ]ih tal 3 hluê êlan link ti gu\ anei:
Viết bình luận