VOV4.Êđê –Klei rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia trua\n kơ brua\ kphê hlăm sa hlăm du\m brua\ êdi êdi hlăm Knăm mơak kphê {uôn Ama Thuôt tal 7 thu\n 2019 mrâo mko\ mjing hla\m hruê kăm êgao. Klei rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia anei dưi đru leh sa kdrê] kơ klei ]ia\ng ksiêm duah, bi êmuh hriăm klei thâo, lehana\n ya mta brua\ adôk gun kpăk hlăm klei mnuih [uôn sang pla mjing kphê, lehana\n jih jang klei phung duh mkra ]ang hmăng dưi hưn mdah, kơ boh mnga, ana\n knăl pô lehana\n po\k mlar anôk mnia mblei.

Anei jing gưl tal 4 leh Chu Văn Mùi, dôk ti wa\l krah Êa Kar, kdriêk Êa Kar nao hlăm brua\ ti anôk rang mdah mnơ\ng dhơ\ng trua\n kơ brua\ kphê. Hlăk dôk duh mkra pla mjing 4 ha kphê pla plua\ tal anei, `u la] mta k`ăm kla\ h^n leh truh ho\ng anôk rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia anei, ana\n ]o\ng duah klei bi tuôm ho\ng phung knhăk, du\m êpul êya mkăp mnơ\ng ma\ brua\, kdrăp yua kơ brua\ lo\ hma lehana\n bi hriăm êmuh du\m klei tu\ dưn mơ\ng brua\ kreh knhâo mrâo ba yua kơ klei duh mkra pla mjing. Amâo mâo djo\ kno\ng du\m ana\n, mơ\ng klei rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia, `u lehana\n jih jang mnuih thâo săng h^n kơ hnơ\ng jăk, lehana\n lu mta kphê mâo hla\m kr^ng lăn dap kngư Bazan pro\ng h^n Việt Nam, ]ia\ng dưi mâo hdră duh mkra pla mjing bi djo\ hdră:

“Thu\n anei kâo g^r tui duah du\m mta kphê jăk. Kyua mdê bi kr^ng lăn, kyuana\n ăt hlăm lăn bazan Daklak sơăi, [ia\dah kphê ti Krông Hnang mdê, ho\ng kphê ti Êa To\h mdê, krông Pa] mdê mơh. Kno\ng kbưi ma\ mơ\ng 10 – 15km đui], [ia\dah hnơ\ng jăk kphê mdê mdê leh mơh”.

 Phung tuê mnăm kphê ti anôk knăm m’ak kphê

Mka\ ho\ng phung pla mjing, phung duh mkra halưm brua\ kphê ăt mdưm lu klei ]ang hmăng ho\ng brua\ rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia, lehana\n knăm mơak kphê anei. Cao Tiến Quốc, pô bi ala knơ\ng brua\ kphê Việt Nam brei thâo, kphê mơ\ng knơ\ng brua\ mâo ]h^ leh truh kơ 60 ala ]ar, lehana\n kr^ng lăn, [ia\dah knơ\ng brua\ ăt dla\ng brua\ rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia lehana\n knăm mơak kphê jing wưng ]ia\ng hưn mdah ho\ng tue êgar, lehana\n mah jia\ng lu ala ]ar thâo kla\ h^n kơ hnơ\ng jăk kphê Việt Nam, bi tuôm ho\ng êpul êya ta\ êlan kơ klei duh mkra mnia mblei mrâo. Kyuana\n, hla\m dăl 7 blư\ knăm mơak, knơ\ng brua\ ba nanao leh ti du\m knưng rang mdah lu mta mnơ\ng jăk, jing mnơ\ng tu\ dưn h^n pô mâo:

“Ti anôk rang mdah kphê ]h^ mnia tal 7, knơ\ng brua\ kphê ViệtNam mâo dua mta kphê Đak Hà, lehana\n Kphê Biển Hồ Xanh. Ho\ng mta k`ăm ba truh kơ tue du\m mta kphê phu\n mơ\ng du\m kr^ng, kwar anôk êpul êya brua\ mơ\ng knơ\ng brua\ pla mjing leh mâo ba w^t boh mnga ana\n. Mơ\ng ana\n tue thâo kla\ h^n kơ knơ\ng brua\ amâo mâo djo\ kno\ng jing êpul êya brua\ trua\n kơ brua\ ]h^ kphê kơ ala ta] êngao đui] ôh, [ia\dah lo\ jing êpul brua\ mkra mjing kphê dơ\ng mơ\ng đeh kwa\, lehana\n mkra kphê lik”.

Phung tuê ruah blei djuê mjeh mnơ\ng pla

Mb^t ho\ng du\m knưng mnơ\ng mơ\ng brua\ kphê, klei rang mdah hlăm knăm mơak kphê {uôn Ama Thuôt tal 7, lo\ mâo klei tu\ kdlưn h^n kyua du\m knưng mnơ\ng mơ\ng phung ru\ mjing brua\ knua\. Macca Daklak, kphê Maca, kphê êa drao… lehana\n lu mta mnơ\ng mrâo mâo du\m Startup Daklak hưn mthâo. Nguyễn Bá Đạo, sa Startup mơ\ng kdriêk Krông Hnang, anei jing ]ar mâo leh klei myun yuôm bhăn, snăn du\m Startup mâo leh klei mprăp êmiêt [h^ ênu\m, ba mdah mnơ\ng jăk h^n pô mâo:

“brua\ anei jing yuôm bhăn snăk kyuadah ya mta jing jăk h^n mơ\ng Lăn Dap Kngư mâo bi klin kơ anei. Anei jing wưng ]ia\ng kơ du\m Startup hưn mdah kơ brua\ pô, kơ mnơ\ng pô mâo truh ho\ng jih jang tuê êgar hriê hlăm knăm mơak”.

                      Ksiêm dlăng máy kwa\ kphê

Tui si knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daklak, mđ^ kyar brua\ duh mkra hlăm ênuk `u\ kma, mb^t ho\ng brua\ mâo lu klei găl, lehana\n klei lông dlăng mrâo mơ\ng brua\ kphê, ]ia\ng kơ phung duh mkra, mnuih [uôn sang tui duah k`ăm mđ^ k’hưm, ana\n knăl, hnơ\ng jăk djăp mta kphê. Ti anôk rang mdah mnơ\ng dhơ\ng kphê tal anei, ]ar Daklak lehana\n du\m alu\ wa\l ]o\ng duah klei hgu\m duh mkra mnia mblei, po\k mlar anôk ]h^ mnia kơ ala ta] êngao, ktrâo ata\t mnuih pla kphê hdră duh mkra pla mjing mđ^ hnơ\ng jăk kphê ho\ng klei kjăp, ba {uôn Ama Thuôt jing “sa anôk truh mơ\ng kphê tar ro\ng lăn”.

Kơ kdrê] t^ng mnuih [uôn sang, grăp ]ô mnuih truh ho\ng anôk rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia – knăm mơak kphê {uôn Ama Thuôt ho\ng mdê mdê klei ]ia\ng. Mâo mnuih hriê ]ia\ng tui duah klei găl hgu\m brua\, mâo mnuih hriê hưn mdah mnơ\ng dhơ\ng pô. Mâo mơh mnuih hriê ]iăng bi tuôm ho\ng mniê êra siam H’Hen Niê, anak mơ\ng mnuih pla kphê. Đa mâo mơh mnuih ]ia\ng hiu dlăng jih jang ya mta mnơ\ng mâo hlăm klei rang mdah, knăm mơak. Snăn knăm mơak kphê anei ba leh lu klei mơak klei ]ia\ng mơ\ng lu mnuih, hlăm ênoh êbeh 200 êbâo gưl ]ô tue hlăm 5 hruê mko\ mjing klei rang mdah mnơ\ng dhơ\ng. 800 knưng mnơ\ng mơ\ng 230 phung duh mkra, ho\ng lu mta mnơ\ng, mb^t ho\ng brua\ mko\ mjing, lehana\n phung duh mkra đru leh mah jia\ng hlăm ala ]ar lehana\n tar ro\ng lăn thâo kơ klei jăk yâo mơ\ng lăn ]ư\ dliê êa anei.

                        Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk