VOV4.Êđê - Daklak hla\k mu\t hla\m yan hjan. Yan adiê hla\m du\m thu\n gia\m anei dleh dưi ksiêm dla\ng, adiê hjan êa lip lê] mâo amâo yo\ng thâo hma\i truh kơ klei hd^p, brua\ duh mkra pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang, boh nik du\m kr^ng nah tluôn knơ\ng kdơ\ng êa, ênao êa du\m boh phu\n pui kmla\.

Tui si Trần Thế Hoan, khua knơ\ng kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa Daklak: Jing êpul brua\ dôk kia\ kriê truh 247 boh ênao mgơ\ng êa hlăm ana\n mâo truh 240 knơ\ng kdơ\ng êa, pioh mđoh djăp kơ 48 êbâo ha lo\ dua yan, lehana\n krrih kơ êbeh 25 êbâo ha kphê. Hlăm wưng ara\ anei, hnơ\ng êa kah knar hlăm djăp ênao mgơ\ng êa ti ênoh giăm 30% klei ]ua\l mka\. Kha\dah hjan pro\ng êa lê] ako\ êa srăng truh amâo dưi thâo hruê mmông, snăn brua\ răng kriê ]ia\ng răng kriê du\m knơ\ng êa ho\ng klei êđăp ênang, snăn mâo ngă leh dơ\ng mơ\ng yan bhang mtam.

Ti kdriêk Krông Pa], brua\ mkra w^t knơ\ng kdơ\ng êa Êa Uy hlăk dôk ngă ho\ng klei mjê]. Anei jing knơ\ng êa mâo mkra leh mâo 40 thu\n ho\ng anei, dưi krih mđoh kơ êbeh 1.200 ha mdiê, lehana\n ana pla sui thu\n. Thu\n 2019, knơ\ng kdơ\ng êa Êa Uy mâo duh bi liê mkra mđ^, lehana\n po\k mbah mđue\ êa tơdah êa lê] truh 32 êklai prăk. Phạm Hữu Thành, Khua knơ\ng kdơ\ng êa Êa Uy rơ\ng dưi djăp klei êđăp ênang tơdah tuôm ho\ng klei adiê hjan ako\ yăn“Jih jang ênao kdơ\ng êa hlăm kdriêk Krông Pa] anei snăn mâo ]ua\l mka\ mkra mjing mơ\ng hlăk thu\n 2000. Mâo đa đa ênao êa dưi mkra mjing mơ\ng hlăk thu\n 1980 mse\ si ênao êa Êa Uy anei snăn hlăk dôk mkra w^t, djăp ai dưi mgơ\ng, lehana\n dưi krơ\ng tơdah êa lip lê] pro\ng. Mbah mđu\ êa ăt mâo mkra mđ^ jăk h^n, lehana\n mbah êa mlai lehana\n ênao mgơ\ng ăt dưi djăp ai drông yăn êa lip lê]”.

Yăn hjan êa lip lê] thu\n 2018 kyua êa đ^ bhiâo riâo rit, ênưih đue\ nao kơ klei jhat amâo mâo êđăp ênang kơ knơ\ng kdơ\ng êa snăn Knơ\ng êa Êa Rơt, ti sa\ }ư\ Ea Lang, kdriêk Êa Kar, po\k mtam êa ho\ng klei kdjăt, ngă leh kơ kr^ng nah tluôn. Lu đang war, bưn hma mnơ\ng pla mjing lehana\n mnơ\ng rông, ngăn do\ mnuih [uôn sang êa kpuh mđung. Ma\ klei hriăm mơ\ng klei po\k êa ana\n, hlăm yăn hjan êa lip thu\n anei, anôk brua\ kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa Êa Kar tio\ nao leh êpul gak răng hruê mlam, kăp mđing dlăng kơ klei amâo mâo jăk hu^dah mâo. Nguyễn Tiến Sĩ, Khua kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa Êa Kar la]: 18 boh ênao mgơ\ng êa hlăm kdriêk dưi lo\ mkra w^t jê` jê` djo\ ho\ng hdra\, rơ\ng kjăp klei êđăp ênang tơdah mâo klei hjan pro\ng êa lip lê]:“Mbah mđu\ êa, du\m mbha anôk êa mlai, wal po\k êa, jih jang kdrăp môtơr po\k kđăl ho\ng masin, ho\ng ai êa snăn anôk brua\ anei mâo bi leh kjăp sơăi pioh po\k kđăl, mka\ hnơ\ng êa hlăm knơ\ng. Kyuana\n amâo mâo klei hyưt ôh tơdah adiê hjan, êa đ^ pral snăn ăt dưi bi êran mse\ si aguah tlam mơh. Hmei kia\ kriê mâo 18 boh knơ\ng kdơ\ng êa, hlăm ana\n mâo 5 knơ\ng êa mâo mboh po\k êa ti hnơ\ng êlam, hmei dôk ktuê dlăng mâo 5 knơ\ng êa anei, tơdah mâo klei êa lip lê] pral, snăn 5 boh knơ\ng kdơ\ng êa ăt dưi krơ\ng, snăn hmei đua\ klam brua\ kia\ kriê knơ\ng êa anei”.

Klei năng mđing h^n ara\ anei ana\n jing, jih jang knơ\ng kdơ\ng êa ti ]ar Daklak mâo mkra mjing mơ\ng 30 – 40 thu\n ho\ng anei leh, [ia\dah ka mâo klei lo\ ksiêm w^t ôh kơ hnơ\ng kjăp djăp knơ\ng kdơ\ng êa. Jih jang du\m knơ\ng kdơ\ng êa dưi bi ksiêm dlăng, lo\ mkra w^t tơdah êjai kmrơ\ng ako\ êa ăt adôk hrông, snăn hnơ\ng êa mơ\ng ako\ kluh hriê mse\ si yan hjan ara\ anei, hlo\ng jing mdê leh ho\ng hlăk mrâo mkra mjing. Trần Thế Hoan, khua knơ\ng kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa Daklak brei thâo: “Ara\ anei kyua klei bi mlih yăn adiê dleh dưi thâo t^ng knăl, boh nik leh dliê jih bi rai. Kyuana\n yơh thu\n 2019 hmei mâo sa knơ\ng kdơ\ng êa Êpul mrô 6 hlăm kdriêk Êa Sup êa mlai knơ\ng. Anei jing sa klei hu^ hyưt êdi mơh. {uh kơ klei k`ăm bi hơ^t djăp knơ\ng kdơ\ng êa jing brua\ tal êlâo, kyuana\n yơh hlăm yăn hjan êa lip lê] anei hmei kreh ksiêm dlăng jê` jê` lehana\n gak răng hruê mlam mtam, hu^dah mâo klei amâo mâo jăk truh, hmei pral mâo klei kia\ kriê lehana\n g^t gai mtam, mghaih msir djăp mta klei hlăm hnơ\ng dưi ngă, đăm truh kơ klei jhat rai lui] klei êđăp ênang kơ knơ\ng kdơ\ng êa”.

247 boh knơ\ng kdơ\ng êa, ênao mgơ\ng êa mâo knơ\ng brua\ kia\ kriê knơ\ng kdơ\ng êa ]ar Daklak kia\ kriê, ba yua ăt dôk hlăm klei êđăp ênang, lehana\n mkăp ai kdơ\ng drông klei êa lê]./.