VOV4.Êđê - }ar Kontum mâo kdrê] knông la\n ala ]ar dlông êbeh 292 km sia\ knông ho\ng dua ala ]ar riêng gah Lao lehana\n Campuchia. Hla\m du\m thu\n êgao, êpul kahan ra\ng mgang knông la\n, anôk brua\ sang ]ư\ êa lehana\n mnuih [uôn sang alu\ wa\l bi hgu\m mguôp sa ai tiê kriê dla\ng, ra\ng mgang kja\p kr^ng la\n ala ]ar, klei êđa\p ênang knông la\n lehana\n mko\ mjing  knông la\n êđa\p ênang, mje\ mjuk, bi hgu\m hra\m mb^t mđ^ kyar. Pô ]ih klei mrâo Khoa Điềm mâo leh gưl nao ]ua\ ]hưn kơ kdriêk knông la\n Ngọc Hồi, ]ar Kontum, nao truh kơ anôk mâo ênai mnu\ kdjo# ti sa b^t, [ia\dah mâo tlâo ala ]ar dưi hmư\ s’a^ lehana\n mâo klei ]ih Kriê kja\p kr^ng kang êlan ktlah mtlâo knông la\n.

Mdê ho\ng klei lu mnuih bi m^n [uh,  êwang êlan truh 80km mơ\ng [uôn pro\ng Kontum nao pha\ yu\ truh kơ sa\ knông lăn Bờ Y, kdriêk Ngọc Hồi, ]ar Kotum, anôk mâo gơ\ng knông lăn mbha kdriêl kr^ng lăn mơ\ng 3 ala ]ar Việt Nam; Lao; Campuchia, ho\ng sa ênai mnu\ kdjo# jih 3 ala ]ar hmư\ sơăi.

Klei êrô êbat mâo êlan Hồ Chí Minh, êlan dơ\ng pro\ng mrô 40, lehana\n êlan hiu suang êwang ktuê knông lăn mâo mkra leh jăk siam bi hro\ êwang bi kpleh plah wah kr^ng [uôn sang ho\ng knông lăn. }ia\ng dưi dưn yua jih klei jăk găl anôk ala mâo hlăm kr^ng lăn ktlah mtlâo knông lăn, ]ar Kontum bi kla\ leh kdriêk Ngọc Hồi je\ ho\ng kr^ng duh mkra [a\ng knông lăn Bờ Y jing leh sa hlăm 3 kr^ng duh mkra phu\n kơ alu\ wa\l.

Tui si Vũ Mạnh Hải, k’ia\ng khua kia\ kriê alu\ wa\l duh mkra ]ar Kontum, kha\dah ka dưi mâo mse\ ho\ng klei pô ]ang hmăng ôh, [ia\dah brua\ bi mnia mblei ti [a\ng jang knông lăn Bờ Y t^ng kơ Việt Nam, Phu Cưa t^ng kơ Lao, đru leh kơ kr^ng lăn êbhiông êya\ng anei êlâo dih jing leh anôk mjh^t m’ua\t. Thu\n 2018, ênoh phung tue mu\t kbia\ găn [a\ng jang knông lăn Bờ Y êbeh 251 êbâo gưl ]ô mnuih, ho\ng êbeh 33 boh êdeh găn êrô, ho\ng ênoh bi mnia mblei mâo êbeh 198 êklăk dolar. Mâo êpul kia\ kriê brua\ duh mkra ]ar Kontum g^r jih ai tiê, alu\ wa\l duh mkra ti [a\ng jang knông lăn Bờ Y mâo leh truh 62 hdră brua\ duh bi liê mơ\ng 53 phung duh mkra ngă brua\ ho\ng ênoh prăk jih jang giăm 1.500 êklai prăk:

“Êpul kia\ kriê mâo nanao hdră ngă brua\ jăk, mâo klei đru pral, ruh mgaih djăp mta klei dleh dlan, klei gun kpăk kơ phung duh bi liê hlăm klei ngă hra\ mơar, ]ia\ng dưi mâo klei duh mkra mnia mblei hơ^t. Êpul kia\ kriê mâo leh klei g^t gai, hgu\m mb^t ho\ng djăp êpul brua\ djo\ tuôm mjing djăp klei găl h^n kơ du\m hdră brua\ mâo duh bi liê leh dưi hơ^t h^n hlăm klei duh mkra mnia mblei”.

Ho\ng brua\ klam phu\n jing răng mgang kjăp klei êđăp ênang ti knông lăn, răng mgang klei dưi êngiê kr^ng knông lăn, hlăm kr^ng ktlah mtlâo knông lăn Việt Nam – Lao – Campuchia, kahan răng mgang knông lăn Kontum mâo đru mguôp yuôm bhăn hlăm brua\ mko\ mjing knông lăn êđăp ênang, hgu\m mb^t, hgu\m brua\ mđ^ kyar mb^t. Ho\ng klei hluê ngă jăk djăp brua\ kuôl ka\, klei bhiăn kơ knông lăn, mđing ngă jăk brua\ bi mje\ ktuê knông lăn, kahan răng mgang knông lăn ]ar Kontum păn kjăp nanao ai tiê bi hgu\m mguôp. Hgu\m mb^t ho\ng êpul kahan răng mgang knông lăn lehana\n mnuih [uôn sang dua ala ]ar lao lehana\n Campuchia.

Ti alu\ wa\l gơ\ng knăl kang êlan ktlah mtlâo mbha kdriêl knông lăn Việt Nam – Lao – Campuchia kreh mko\ mjing nanao klei hiu suang êwa\ng mb^t êpul kahan răng mgang knông lăn mơ\ng 3 ala ]ar. Anei jing klei m^n hlăm brua\ hluê ngă du\m klei kuôl ka\, klei bi tu\ ư hgu\m mb^t knông lăn. Klei ]ih pioh mâo kuôl ka\ plah wah knu\k kna lehana\n l^ng kahan yang [uôn Việt Nam ho\ng du\m ala ]ar riêng gah… Đại uý Phay Sam Bat, khua êpul hiu suang êwa\ng, mơ\ng kahan ksiêm kđông răng mgang knông lăn Kontuynek, kahan ksiêm ]ar Rattanakiri, ala ]ar Campuchia, la]: “Klei hgu\m hiu suang mb^t 3 êpul kahan răng mgang knông lăn Việt Nam – Lao – Campuchia jing yuôm bhăn snăk hlăm klei bi răng mgang klei êđăp ênang knông lăn mb^t. Hyua kjăp klei bi hgu\m mguôp, hgu\m brua\ mđ^ kyar hlăm alu\ wa\l 3 kiêng mơ\ng 3 ala ]ar.Grăp wưng, hlăm grăp anôk klei hgu\m mb^t kahan răng mgang knông lăn dưi ngă nanao k`ăm ]ia\ng răng kriê hơ^t kjăp klei êđăp ênang ti knông lăn”. Mâo klei hgu\m kjăp plah wah phung kahan răng mgang knông lăn, kahan răng mgang knông lăn ]ar Kontum bi blah mâo leh klei dưi, kdơ\ng ho\ng djăp mta klei soh. Mb^t ho\ng ana\n phung knua\ druh, kahan răng mgang knông lăn ]o\ng bi hgu\m, kăp k]e\ kơ du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa ngă jăk brua\ mđ^ kyar klei hd^p mda, brua\ dhar kreh, yang [uôn. Du\m gru bi hmô, brua\ ngă, mse\ si đru msir klei ư\ êpa bi hro\ klei [un knap, msir klei amâo mâo thâo dlăng hra\ mơar, mjua\t bi hriăm jih gưl, lehana\n hdră “Ata\t adei nao sang hra\”; lehana\n brua\ “hrăm mb^t ho\ng phung mniê ti knông lăn”; mtru\t mjhar mnuih [uôn sang lăm lui klei bhiăn kthu\l mluk, mko\ mjing klei hd^p dhar kreh… Đru mđ^ klei hd^p mda, ai tiê mnuih [uôn sang alu\ wa\l knông lăn hơ^t klei hd^p mda lehana\n đ^ kyar. Thiếu tá Phan Trọnh Bình, khua kđông răng mgang knông lăn Sa Loong, kdriêk Ngọc Hồi, la], anei yơh mta klei hyua\ klei bi mguôp kahan răng mgang knông lăn lehana\n mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l:

“Kdông răng mgang knông lăn ho\ng mnuih [uôn sang mse\ si ayo\ng adei sa tian prô]. Mnuih [uôn sang sa ai ho\ng kahan knông lăn bi leh jăk brua\ jao. Mâo du\m klei hmư\ hing amâo mâo jăk, klei jhat, mâo mnuih amâo mâo thâo kral, mâo du\m brua\ ngă soh ho\ng klei bhiăn knu\k kna, snăn mnuih [uôn sang nao hưn mtam ho\ng kahan răng mgang knông lăn. Kahan knông lăn kno\ng mâo ma\ ala\ lehana\n knga pô. Bi mnuih [uôn sang le\ jing lu, snăn djăl dưi thâo [uh, mơ\ng ana\n ênưih đru kơ kahan răng mgang knông lăn bi leh jăk brua\ k]ah jao”.

Yan mnga anei truh kơ anôk mâo mnu\ kdjo# sa anôk tlâo b^t hmư\ sơăi, hlăk mâo lu klei mlih mrâo hlăm kr^ng lăn ktlah mtlâo knông lăn. Gơ\ng knông lăn mbha kdriêl kr^ng lăn kơ 3 ala ]ar Việt Nam – Lao – Campuchia dôk ti sa\ Bờ Y, kdriêk Ngọc Hồi ara\ anei jing leh anôk hiu ]hưn ênguê jăk siam mâo lu mnuih truh. {a\ng jang knông lăn Bờ Y – Phu Cưa, sa hlăm 8 boh [a\ng jang knông lăn êlan jơ\ng Việt Nam – Lao mjh^t m’ua\t ho\ng lu brua\ mu\t kbia\ blei mnia, du\ mdiăng mnơ\ng dhơ\ng. brua\ dôk ru\ mdơ\ng klei bi knăl pro\ng kơ [a\ng jang knông lăn Bờ Y, hlăk dôk mkra ho\ng lu brua\ mkăn ]ia\ng mđ^ hnơ\ng bi năng kơ alu\ wa\l duh mkra [a\ng jang knông lăn. Kbưi h^n pha\ adih jing wa\l krah Plei Cần điêt dhiêt hlăk ana\n ara\ anei jing leh sa boh [uôn pro\ng ti knông lăn bo\ ho\ng klei mjh^t m’ua\t lu mnuih êrô êbat. Klei năng mơak h^n jing klei hd^p mda mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l knông lăn knư\ hruê knư\ đ^ kyar h^n, hnơ\ng ênoh go\ êsei [un hlăm kdriêk Ngọc Hồi ara\ anei kno\ng adôk ma\ 6%. Trần Văn Chí, Khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk brei thâo, md^ kyar brua\ duh mkra ti knông lăn jing klei hro\ng ruah tal êlâo mơ\ng alu\ wa\l:

“Brua\ bi mnia mblei găn [a\ng jang knông lăn jing leh klei duh mkra ti Ngọc Hồi đ^ kyar. Ăt mơ\ng [a\ng jang knông lăn anei mơh iêu jak lu klei duh bi liê. Mơ\ng ana\n, kdriêk Ngọc Hồi mđ^ kyar brua\ tuh tia, brua\ mnia mblei, hrăm mb^t ho\ng brua\ mđ^ kyar [uôn pro\ng. Hlăm thu\n 2019, kdriêk Ngọc Hồi srăng bi leh brua\ mđ^ kyar jing wa\l krah”.

Mơ\ng sa kr^ng knông lăn hrông hre\, êbhiông êya\ng, alu\ wa\l mâo gơ\ng knông lăn anôk mbha kdriêl kr^ng lăn kơ 3 ala ]ar Việt Nam – Lao – Campuchia jing leh anôk mko\ yuôm bhăn hlăm alu\ wa\l 3 kiêng đ^ kyar. Dôk hlăm sa anôk jăk, klei hgu\m mđ^ kyar brua\ duh mkra mnia mblei, klei mje\ mjuk dhar kreh, brua\ hiu ]hưn ênguê plah wah ]ar Kontum ho\ng du\m ]ar nah Dhu\ng mơ\ng ala ]ar Lao, lehana\n kr^ng Ngo\ Dưr ala ]ar Campuchia bo\ ho\ng klei găl êdimi. Dlăng pha\ kbưi adih jing Thailan, lehana\n Myanmar. }ia\ng kơ kr^ng lăn kang êlan ktlah mtlâo knông lăn lo\ dơ\ng kjăp knhuang `u\ kma, mđ^ kyar, kahan răng mgang knông lăn, brua\ sang ]ư\ êa lehana\n mnuih [uôn sang ]ar Kontum hlăk hruê mlam kia\ kriê, răng mgang kjăp klei dưi êngiê lăn ]ar, răng mgang kjăp klei êđăp ênang knông lăn, lehana\n duh m^n lu ai tiê mko\ mjing knông lăn êđăp ênang, hgu\m mb^t, hgu\m brua\ hrăm mb^t mđ^ kyar./.