VOV4.Êđê - Leh du\m pluh thu\n g^r kriê pioh  phu\n djuê mjeh, bi mlar anôk ba pla, truh kơ ara\ anei c\ar Kontum mâo leh êbeh 300 ha đang sâm Ngọc Linh. Mb^t ho\ng jih leh klei dôk hu\i hyưt luc\ tuc\ djuê sa mta ana yuôm hin hla\m hdruôm hra\ hrah Việt Nam, ana sâm Ngọc Linh a\t dưi bi mkla\ jing mta ana dưi ba c\h^ phu\n, mâo klei tu\ bi ktưn mhia\ pro\ng hla\m hdra\ êlan mđ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn alu\ wa\l. Hla\m du\m hruê ako\ thu\n 2017, c\ar Kontum hla\k mpra\p kơ brua\ mkra mjing du\m mta mnơ\ng ba c\h^ tal êlâo mơ\ng sâm Ngọc Linh. Hruê ako\ yan mnga, alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei hra\m mb^t ho\ng hmei nao c\hưn kơ kr^ng la\n Ngọc Linh, Kontum duah mđing kơ du\m klei g^r mơ\ng alu\ wa\l hla\m brua\ bi mđ^ boh tu\ yuôm kơ mta ana mâo ma\ mdê hja\n ti Việt Nam

Knhal jih mlan 8 thu\n 2016, leh 43 thu\n Êpul ksiêm duah kơ ana êa drao mơ\ng Anôk brua\ êa drao kahan kr^ng wa\l 5, thâo kral kơ mta ana ea drao yuôm bhăn anei mơ\ng mnuih [uôn sang djuê ana Sedang ti ]ư\ Ngọc Linh, dôk hla\m dua boh ]ar Kontum, lehana\n Quảng Nam, sa knăm yuôm bhăn mâo Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kontum mko\ mjing tu\ ma\: Tu\ yap klei ktrâo ata\t kơ hbei sâm Ngọc Linh. Hlăk wưng ana\n, dleh thâo yăl dliê jih klei mơak mơ\ng phung kreh knhâo, lehana\n phung khua kia\ kriê ]ar Kontum, kyuadah leh du\m pluh thu\n kriê pioh, mjut mjing bi lar mjeh sâm Ngọc Linh hla\m lăn adiê ]o\ng jing dơ\ng ram djuê, lehana\n dôk ti ana\p klei lu] mjeh, mơ\ng klei di`u g^r ana\n mâo ba w^t leh klei tu\ dưn. K’ia\ng nai pro\ng, nai pr^n Trần Công Luận, khua kia\ kriê anôk brua\ sâm, lehana\n ana êa drao [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, Knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ ana êa drao Gưl dlông, jing mnuih mâo leh 38 thu\n sia\ suôr ho\ng ana sâm Ngọc Linh lehana\n mâo đru mguôp mko\ mjing klei ktrâo ata\t anôk ala pla mta sâm yuôm bhăn anei, brei thâo: “ Anei jing sa mta brua\ mse\ si sa gru kruak knăl ]ia\ng k]ưm kơ sa klei đ^ kyar mrâo. S^t yơh klei anei brei mâo klei bi mguôp pro\ng, lehana\n klei g^r pro\ng mơ\ng lu mnuih mâo ai tiê hur har ]ia\ng mđ^ kyar ana sâm anei”.

Jing sa klei ktrâo k]e\ tal 49 mâo Việt Nam mgang, lehana\n jing leh sa mta mnơ\ng tal êlâo mâo anôk ala hla\m dua ]ar, kr^ng lăn ana sâm Ngọc Linh hd^p mâo hla\m 2 sa\: Măng Ri, Ngọc Lây, kdriêk Tu Mơ Rông, ]ar Kontum, lehana\n sa\ Trà Linh, kdriêk Nam Trà My, ]ar Quảng Nam. Đơ sa\ anei dôk hlăm duôr ]ư\ Ngọc Linh ti hnơ\ng dlông mơ\ng 1.800 – 2.500m. Tui si lu phung ksiêm duah, sâm Ngọc Linh jing sa hlăm du\m mta jăk h^n dlông ro\ng lăn mâo ênoh Saponin lu h^n lu blư\ mka\ ho\ng du\m mta sâm mkăn. Du\m boh tu\ dưn klei ksiêm duah anôk lông mkra êa drao mơ\ng sâm Ngọc Linh, snăn dưi bi kla\ leh mta sâm anei mâo klei dưi kdơ\ng ho\ng stress klei m^n, mtrut ai kdơ\ng ho\ng klei, kdơ\ng ho\ng osi hoá, kdơ\ng ho\ng klei đ^ khua, kdơ\ng ho\ng ung thư, răng mgang tiê. Lại Xuân Lâm, K’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kontum brei thâo, brua\ mkra mjing mơ\ng boh hbei sâm ngọc linh mâo leh Anôk brua\ kia\ kriê klei m^n mrâo mkăp leh hra\ tu\ yap kơ brua\ ktrâo anôk ala, kơ klei jing hnơ\ng jăk, lehana\n ana\n pia mơ\ng mta ana sâm anei ti alu\ wa\l dliê ]ư\ Ngọc Linh. Lehana\n ]ia\ng dưi răng mgang kơ klei tu\ dưn yuôm bhăn mơ\ng ana sâm Ngọc Linh, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mâo leh hdră kla\ mnga], Lại Xuân Lâm lo\ la]: “ Leh mâo klei ktrâo anôk ala ana sâm Ngọc Linh, Kontum hgu\m ho\ng Quảng Nam mko\ mjing klei bhiăn kia\ kriê, lehana\n ba yua klei ktrâo kơ anôk ala jing rơ\ng kjăp kơ du\m êpul brua\, mnuih ngă bi djo\ mta mtru\n kơ klei ktrâo anôk, lehana\n kơ djăp mta klei bhiăn đu\ bi kmhal ya mta ana sâm mgưt, klei ]h^ mnia soh ho\ng hdră bhiăn mnơ\ng mơ\ng ana sâm Ngọc Linh k`ăm răng mgang k’hưm kơ brua\ k]e\ ktrâo anôk ala ana sâm Ngọc Linh”.

Ara\ anei ênoh ]h^ 1kg sâm Ngọc Linh mtah adôk hrông mb^t ho\ng ana bi kpleh hla\m brô gu\ dlông 30 êbâo prăk. Ti ana\p klei tu\ dưn pro\ng, lu phung ngă brua\ soh ho\ng klei bhiăn duah ma\ boh hbei mâo rup kdrưh nik ana sâm Ngọc Linh, mse\ ho\ng Tam Thấp Vũ Diệp, tăp năng ên^ng hbei ]ia\ng mplư mnuih blei yua. Ho\ng klei g^r ]ia\ng kơ mnuih blei yua mâo yua mta sâm Ngọc Linh s^t, ba w^t klei tu\ dưn kơ yang [uôn, mơ\ng knhal jih thu\n 2016, Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kontum g^t gai leh knơ\ng brua\ dliê kyâo Đăk Tô duh bi liê mko\ mkra kdrăp mkra mjing sâm Ngọc Linh ho\ng ênoh jih jang êbeh 4 êklai prăk dôk hlăm kr^ng pla sâm mtam ]ia\ng mâo mnơ\ng mơ\ng ana sâm tal êlâo. Anei jing hdră ngă brua\ mơ\ng ]ar Kontum k`ăm răng mgang klei tu\ dưn mơ\ng sâm Ngọc Linh. Nguyễn Thành Chung, khua knơ\ng brua\ dliê kyâo Đăk Tô brei thâo: “ Hmei ma\ leh brua\ ho\ng lu [^ng hgu\m lehana\n mâo leh klei kuôl ka\. Jing leh ru\ mkra sang mkra mjing snăn du\m mta mnơ\ng mơ\ng sâm mâo mkra tal êlâo. Sang mkra mjing anei tal êlâo kno\ng mkra mjing boh hbei sâm hlăm brô 300kg sâm mtah. Lehana\n hmei lo\ mkra mjing ]ê sâm Ngọc Linh. Anei jing mnơ\ng mkra mjing mơ\ng hla, mơ\ng ana, leh hrui ma\ mnga, lehana\n asa\r”.

Mb^t ho\ng klei dôk guôn djăp mta mnơ\ng leh mkra mjing mơ\ng ana sâm Ngọc Linh hla\m ako\ thu\n anei, ]ar Kontum hlăk lo\ mkra mđ^ kdrăp ma\ brua\ mjut mjing mjeh, hdră dlăng kriê wiê ênăk, po\k mlar anôk pla mjing, lehana\n mđ^ mlar ana\n knăl ala ]ar sâm Ngọc Linh. Mb^t ho\ng ana\n ktưn truh kơ thu\n 2020, po\k mlar ênha\ pla mjing ana sâm Ngọc Linh truh 1 êbâo ha, truh thu\n 2025 pla mâo êbeh 9 êbâo ha, lehana\n hnơ\ng pro\ng brua\ duh mkra, mjing kr^ng thơ\ng kơ brua\ pla mjing ana sâm Ngọc Linh ti 8 sa\ hlăm dua kdriêk Đăk Glei, Tu Mơ Rông, lehana\n ba mnơ\ng mkra mjing mơ\ng sâm Ngọc Linh ]h^ hlăm ala ]ar lehana\n kơ ala ta] êngao ho\ng hnơ\ng pro\ng.

                                                                Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.