VOV4.Êđê – Po\k mlar ênhă ho\ng lu anôk, kruh hdră ]ua\l mkă, amâo mpu\ klei bhiăn mkăp- yua mơ\ng anôk ]h^ mnia, mkra mjing mtu\k mtul, mtru\t mđ^ hnơ\ng boh mnga [ia\dah amâo mđing kơ hnơ\ng jăk jing mta phu\n ngă truh mâo klei ênguôt mơ\ng bruă pla mjing ti Lăn Dap Kngư ara\ anei. Alum kơ [^ng găp kăp mđing hmư\ kdrê] tal 2 mơ\ng Klei ]ih "Klei t^ng ba yua tu\ dưn ênhă lăn hrah jăk siam pro\ng ti Lăn Dap Kngư" ho\ng ako\ "Kruh hdră ]ua\l mkă, kruh anôk ]h^ mnia leh anăn kruh nư hrăm mb^t ho\ng mnuih ngă lo\ hma"
Du\m thu\n 2006; 2007; 2008… ênoh ]h^ ktăk ksu đ^ nanao, lehana\n truh ti hnơ\ng yuôm h^n hlăm thu\n 2012, truh 120 êkla\k prăk/tôn. Ana ksu hlăk ana\n yap jing “Mah ko#”, lu mnuih bi ktuh êyuh pla ksu, grăp boh sang bi pla ksu, amâo lo\ mđin ôh klei kăm gha\ mơ\ng phung kreh knhâo. Ênha\ pla ksu ti Lăn Dap Kngư đ^ nanao pral êdi, ngă kruh jih klei ]ua\l mka\ kno\ng hlăm dua tlâo thu\n. Mse\ si sa klei amâo mâo dưi tlaih ôh, êdei kơ ana\n, ênoh ]h^ ktăk ksu k]ưm dơ\ng toh hroh mơ\ng 120 êklăk prăk/tôn tru\n adôk 90 eklăk prăk; 60 êklăk prăk lehana\n dôk nanao 30 êkla\k prăk hlăm lu thu\n mtam. Mơ\ng phung pla mjing hlo\ng truh kơ phung duh mkra le\ hlăm klei dleh dlan kyua ktăk ksu amâo lo\ yuôm mse\ snăn.
Ăt mse\ ho\ng ksu mơh, kyua ênoh ]h^ tiu đ^ yuôm măng ai, hlăk ana\n êbeh 230 êbâo prăk/kg, mnuih pla mjing ăt bi tio\ êran amâo lo\ mđing ôh kơ klei kăm gha\, bi pla mjing tui si dưi. Boh djo\ hlăm klei ]ua\l mka\ thu\n 2020, lehana\n truh kơ thu\n 2025, kluôm ala ]ar srăng pla mjing hlăm brô 50 êbâo ha, [ia\dah kno\ng 2; 3 thu\n đui] hjăn ti Lăn Dap Kngư mâo leh giăm 93 êbâo ha, mđ^ ênoh đang tiu hlăm kluôm ala truh 150 êbâo ha, jing kruh jih ho\ng ênoh ]ua\l mka\. Hà Ngọc Uyển, Khua kia\ kriê Anôk brua\ pla mjing, lehana\n răng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Gialai brei thâo: Wưng ênoh tiu đ^ yuôm, du\m dhar brua\ djo\ tuôm ti alu\ wa\l mâo nanao leh klei mta\ kơ mnuih pla mjing amâo mâo po\k phai ênha\ pla tiu pro\ng ôh, ngă kruh jih hdră ]ua\l mka\, [ia\dah kăn dưi gang rei klei bi pla mjing:
“Du\m thu\n êlâo, kyua ênoh ]h^ tiu yuôm, snăn phung pla mjing bi kluh pla tiu, wa\t ho\ng du\m ênha\ dôk hlăm klei ]ua\l mka\, lehana\n êngao kr^ng ]ua\l mka\. Amâodah drei pia djo\ h^n jing anôk lăn amâo mâo guôp ho\ng pla tiu ôh, ăt bi pla mơh, mơ\ng klei ana\n yơh ngă kruh jih hdră ]ua\l mka\”.
Du\m ênha\ tiu mâo mnuih pla mjing bi tio\ êran pla amâo mâo uê` djăp klei găl, djăp ênoh ]ua\n pla mjing amâodah hơăi, mơ\ng ana\n mơh truh kơ klei hlua\t [ơ\ng ngă djiê sa wa amâo mâo klei dưi gang mkhư\. Dlăng lu ênha\ tiu jih djiê krô amâo lo\ thâo b^t êlan mghaih msir, mnuih pla mjing le\ hlăm klei lui] liê hơăi mung mang, le\ hlăm klei đuôm nư. Bi ho\ng du\m go\ sang pla tiu mkăn mâo boh mnga, ăt kbia\ hriê mơ\ng klei kruh hdra\ ]ua\l mka\, snăn ênoh tiu mâo lu h^n ho\ng ênoh ]ia\ng yua, mơ\ng ana\n mơh nga\ kơ ênoh ênil ]h^ tiu toh hroh mơ\ng 200 êbâo prăk/kg tru\n adôk mil 50 êbâo prăk/kg.
Bi ênha\ kphê hlăm ala ]ar drei mâo hlăm brô 720 êbâo ha, hjăn ti Lăn Dap Kngư truh hlăm brô 630 êbâo ha. Thu\n 2017 ala ]ar drei blah leh Brazil jing ala ]ar ]h^ kphê mâo ênoh lu h^n dlông ro\ng lăn. {ia\dah ênoh kphê ]h^ mơ\ng ala ]ar drei amâo mâo yuôm ôh, kyuadah kphê ka jăk. Pô thơ\ng kơ brua\ lo\ hma Hoàng Trọng Thuỷ la]; hlăm du\m thu\n êgao, amâo mâo djo\ kno\ng kphê ôh, wa\t ho\ng jih jang mnơ\ng mkăn drei kno\ng mđing kơ boh mnga đui], bi kơ\ hnơ\ng jăk ka mđing đei ôh, kyua mơ\ng ana\n mơh ]h^ amâo mâo yuôm ôh. Hlăm ana\n tiu, lehana\n kphê jing klei bi hmô. Mb^t ho\ng ana\n, ngă kruh klei ]ua\l mka\, ênha\ pla mjing, lehana\n hnơ\ng mâo đ^, ngă kruh klei bi kna hnơ\ng mâo ho\ng klei ]ia\ng yua ti anôk mnia mblei, mơ\ng ana\n mơh ênoh ]h^ toh hroh măng ai.
“Hnơ\ng tu\ amâo mâo bi knar, amâo mâo hơ^t. Tal dua le\, mnuih pla mjing amâo mâo klei k]e\ mtô ôh kơ klei mnia mblei, snăn mnuih pla mjing amâo lo\ ngă brua\ mkăn ôh jing po\k mlar ênha\ pla mjing tiu lehana\n kphê. Klei ana\n ngă kruh jih ênoh ]ua\l mka\. Hlăm klei anei brei [uh brua\ lo\ hma ka dưi kriê kjăp ôh klei tu\ dưn `u hlăm klei djo\”.
Klei [ua\n ]ia\ng kơ mnuih pla mjing hơ^t ai tiê ngă brua\ jing klei tu\ dưn mơ\ng ako\ klei nga\ brua\ bi mâo klei kjăp. Sitôhmô, phung duh mkra mnia mblei kăp hrui blei, mkra mjing, lehana\n bi mguôp ho\ng anôk ]h^ mnia brei mâo klei bi mguôp kjăp. Hlăm jih 4 phung mâo phung pla mjing, phung duh mkra, phung kreh knhâo lehana\n knu\k kna brei mâo klei bi mguôp kjăp. Huỳnh Văn Thòn, Khua kia\ kriê Êpul Gru\p Lộc Trời, la] klei bi mguôp anei hlăm wưng leh êgao ka kla\ s^t dưi mko\ mjing ôh. Brua\ knu\k kna kia\ kriê ka kjăp:
“Kno\ng phung duh mkra dưi bi mguôp ho\ng phung pla mjing ho\ng klei mnia mblei, mơ\ng ana\n kơh dưi ngă klei kuôl ka\ hrui blei boh mnga mnuih pla mjing. Kyuana\n, hlăm 4 phung snăn phung pla mjing, phung duh mkra, phung kreh knhâo brei jing pô knơ\ng, dôk hlăm 3 kiêng kjăp. Bi knu\k kna dôk ti krah, klam nga\ pô g^t gai mse\ si klei knu\k kna la] jing brua\ mko\ mjing klei bhiăn hlăp, klam nga\ pô dôk krah wah, lehana\n pô phat mkra”.
Tơdah ênoh ênil ]h^ boh mnga toh hroh, hlăm jih jang klei hgu\m duh mkra ana\n le\ nanao ti mra mnuih pla mjing. Ho\ng ênoh tiu, ksu, kphê mse\ ho\ng ara\ anei… lu l^n mnuih le\ hlăm klei đuôm nư, jih jang ênoh bi liê amâo lo\ djăp tla hnô. Ngă kruh jih klei ]ua\l mka\, ngă kruh jih klei mnia mblei, snăn jing mđr^ng ho\ng klei mnuih pla mjing le\ hlăm klei đuôm nư ti dlông lăn hma pô bo\ ho\ng klei ]a\t jing.
Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk
Drei dưi dla\ng klei ]ih tal 3 hluê êlan link ti gu\ anei:
Viết bình luận