Dưi lŏ dlăng wĭt dŭm klei čih hluê êlan link ti gŭ anei:

https://vov4.vov.gov.vn/Ede/chuyen-muc/klei-ih-tal-2-hun-brei-rang-klei-bi-rai-dlie-c151-379722.aspx

VOV4.Êđê - Dliê Lăn Dap Kngư hlăk mâo klei arăng bi rai kjham. Hlăk êjai dŭm klei bhiăn, hdră êlan kơ bruă kriê dlăng, răng mgang dliê dôk êdu kƀah, êpul răng mgang dliê bi êdah klei êdu awăt ti anăp phung hiu tlĕ koh druôm kyâo snăn năng rŭng răng hĭn anăn jing klei phung knuă druh răng mgang dliê lŏ jing phung hiu tlĕ mă kyâo. Ksiêm dlăng ti dŭm čar knŏng mrâo lač kơ sa kdrêč điêt ƀiădah ƀuh leh lu klei soh, mâo klei bi knăl ƀơ̆ng ngăn. Klei anăn brei ƀuh, kdrêč dưi thâo ƀuh năng ai knŏng mrâo jing kdrêč êdah hlăm lu mta klei adôk hgăm. Ksiêm dlăng, đŭ bi kmhal klei ngă soh, tlĕ ƀơ̆ng ngăn srăng đru mkŏ mjing klei êđăp ênang biădah ară anei ăt hlăk dleh dlan leh anăn gun kpăk lu mta bruă.

Kahan ksiêm čar Dak Lak dôk ksiêm dlăng klei hâo hưn mâo klei ngă soh ti 4 anôk bruă dliê kmrơ̆ng mâo Čư̆ Mlañ, Dliê Mtah, Ia Lôp lehanăn Ia Mơ hlăm kdriêk Êa Sup. Hluê anăn, wưng thŭn 2006 – 2016, ti 4 anôk bruă anei ngă luič leh êbeh 22 êbâo ha dliê. Anei jing boh klei ngă soh kjham êdi. Tơdah knŏng ba yua hluê hnơ̆ng čuăn dliê mâo ƀiă kyâo (hnơ̆ng mâo 10 – 50m3/ha) snăn 22 êbâo ha dliê luič rai anei srăng mâo ƀiă êdi 220 êbâo m3 kyâo luič liê. Trung tá Nguyễn Đức Tin, K’iăng khua adŭ bruă kahan ksiêm bruă duh mkra PC03, Kahan ksiêm čar Dak Lak brei thâo, Anôk bruă ksiêm dlăng dôk sĭt êmĭt tui ksiêm. Khă snăn, hdră ksiêm dlăng ăt mâo dŭm klei dleh dlan hlăk wưng mâo boh klei anei mơ̆ng sui leh:“Hmei tŭ mă hră m’ar msir mghaih snăn klei anei mâo mơ̆ng sui leh, anôk dliê rai gơ̆ bi mlih leh mơh kyua hmăi mơ̆ng lăn adiê, anak mnuih. Kyua anăn hdră tui ksiêm dleh snăk. Hmei dôk kƀĭn ksiêm dlăng dŭm mta hră m’ar, ênoh mrô, klei bi êdah lehanăn bi hgŭm hŏng Knơ̆ng bruă ksiêm dlăng, mkă tĭng dŭm mta hră m’ar, mrô, klei bi êdah. Mbĭt anăn, hmei ăt tiŏ nao phung knuă druh nao hgŭm hlăm Êpul ngă bruă 1169 mâo Anôk bruă sang čư̆ êa čar mkŏ mjing kơ bruă tĭng yap, bi mklă hnơ̆ng kyâo luič liê mơ̆ng 4 anôk bruă dliê kmrơ̆ng anei. Leh mâo boh tŭ ksiêm yap ăt msĕ mơh bi mklă hnơ̆ng kyâo luič liê, hmei srăng ksiêm dlăng ti anôk dliê rai, bi mklă ênoh luič liê lehanăn msir mghaih djŏ si klei kčah mtrŭn mơ̆ng hdră bhiăn”.

Truh kơ ară anei, Gia Lai hmao ƀuh leh lu klei ngă soh, hlăm anăn mâo klei bi knăl ƀơ̆ng ngăn hlăm bruă kriê dlăng, răng mgang dliê. Klă klơ̆ng, wưng thŭn 2016 – 2020, Anôk bruă ksiêm dlăng čar hmao ƀuh ti 9 anôk bruă kriê dlăng dliê mâo klei ngă soh, hŏng ênhă dliê luič truh giăm 10 êbâo ha, hlăm anăn ênoh prăk ngă soh êbeh 27 êklai prăk, mâo klei bi knăl ƀơ̆ng ngăn. Hră m’ar 9 boh klei anei dưi ba kơ Anôk bruă kahan ksiêm tui ksiêm hlăm Anôk bruă kahan ksiêm čar ƀiădah truh kơ ară anei, knŏng mâo 2 boh klei dưi ksiêm dlăng jih lehanăn ba kčŭt hưn. Hdră ksiêm dlăng dôk êmưt, mâo dŭm boh klei ba hră m’ar mơ̆ng thŭn 2017 ƀiădah truh kơ ară anei ka ksiêm dlăng leh mơh. Nguyễn Văn Thắng, K’iăng khua Anôk bruă ksiêm dlăng bruă knuă, hră m’ar hlăm Anôk bruă Đảng čar Gia Lai brei thâo, mơ̆ng thŭn 2018, klei ƀơ̆ng ngăn ti dŭm anôk kriê dlăng dliê akŏ êa, anôk bruă dliê kmrơ̆ng mâo hưn mdah lu lehanăn mâo leh Anôk bruă ksiêm dlăng bruă knuă, hră m’ar hưn mthâo hlăm hdră phŭn brei mđing ksiêm dlăng, mtrŭt mjhar hluê ngă. Khă snăn, hdră ksiêm dlăng, msir mghaih klei ngă soh tuôm hŏng lu klei gun kpăk, ngă kơ boh klei anei bi kdung sui, dleh msir mghaih:“Hmei mă leh bruă hŏng anôk bruă djŏ tuôm snăn ară anei klei dleh dlan hĭn jing bi mklă klei đua klam hlăm grăp wưng, grăp gưl ngă bruă bi luič rai dliê, ngă soh hlăm bruă kriê dlăng, răng mgang dliê, ênhă dliê luič hlăm grăp wưng hlei pô tŭ klei đua klam. Klei anei jing yuôm bhăn êdi, boh tŭ bi mklă hnơ̆ng dliê luič rai, tĭng kơ ênoh luič rai dliê snăn klei anei dôk lu klei dleh kpăk. Kyua jing sa anôk  ksiêm dlăng snăn brei jing anôk bruă dliê kmrơ̆ng ƀiădah mâo klei dưi prŏng hĭn jing anôk bruă gưl dlông. Tal dua, ênoh prăk bi liê hlăm bruă ksiêm dlăng ară anei kăn mâo lu mơh. Amâo dưi hluê ngă hdră ksiêm dlăng snăn Anôk bruă ksiêm dlăng dleh mơh dưi kčŭt hưn boh klei anei, kčŭt hưn phung ngă soh lehanăn tui ksiêm bi mklă jing bruă ngă soh jhat.

Bi kdung sui snăn hdră msir mghaih dŭm klei ngă soh djŏ tuôm kơ bruă ngă luič rai dliê, klei ƀơ̆ng ngăn hĭn mơh dleh. Kyua hluê si klei kčah mtrŭn mơ̆ng Hdră bhiăn bruă ngă soh jhat, hluê ngă hdră msir mghaih knŏng mâo 20 thŭn. Hlăk mâo lu boh klei dơ̆ng truh leh wưng bi kčah anei. Ƀiădah dleh dlan lehanăn gun kpăk drei dưi ksiêm mđing kơ hdră ruh mtlaih. Bruă ksiêm dlăng, msir mghaih boh klei luič rai dliê djŏ tuôm kơ dŭm hdră bruă mơ̆ng anôk bruă duh mkra êngao knŭk kna ară anei mơ̆ng čar ka dưi hluê ngă kjăp kyua kƀah klei bhiăn kjăp.

Ti čar Dak Nông, Anôk bruă ksiêm dlăng knŭk kna hưn mthâo leh êbeh 6.700 ha dliê luič rai ti 44 hdră bruă mơ̆ng 43 anôk bruă duh mkra. Dŭm anôk bruă duh mkra mâo klei ngă soh, hnơ̆ng dliê rai truh 90 – 100% ƀiădah ka dưi msiê mghaih djŏ si klei kčah mtrŭn mơ̆ng hdră bhiăn. Lê Quang Dần – K’iăng khua Knơ̆ng bruă Lŏ hma, mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Nông brei thâo, čar ăt ƀuh klei kpăk hlăm dŭm boh klei ngă luič dliê ti dŭm hdră bruă mơ̆ng anôk bruă duh mkra. Khă snăn, ka dưi msir mghaih klei anei hŏng anôk bruă duh mkra jing adôk dleh dlan kơ klei bhiăn.“Čar Dak Nông ăt dôk lĕ hlăm boh klei mâo mbĭt hŏng dŭm alŭ wăl mkăn mơh. Hdră ksiêm dlăng klei ngă soh mơ̆ng dŭm anôk bruă ăt tuôm hŏng klei dleh dlan. Boh nik, hlăk brei anôk bruă êngao knŭk kna mưn dliê hlŏng lui luič dliê snăn klei bhiăn msir mghaih hŏng anôk bruă anei ăt dleh dlan mơh.

Boh sĭt brei ƀuh, mâo lu blư̆ hdră ksiêm dlăng, tui ksiêm, msir mghaih klei ngă soh amâo djŏ dleh kyua wưng sui ôh kyua kƀah klei bhiăn kjăp; dleh dlan, gun kpăk kyua kƀah klei bi hgŭm; mâo anôk bruă, dhar bruă djŏ tuôm ngă dleh. Msĕ si boh klei hmao ƀuh klei mdê mdô hlăk ung mô̆ Tưởng Tín – Khua hđăp anôk bruă kriê dlăng, răng mgang dliê Dưr Êa Nueng dưi mkăp 2 hră djă yua lăn kơ 2 krĭng lăn “Đang war”  hŏng ênhă êbeh 857.000m², jing giăm 86 ha, ti ƀuôn prŏng Pleiku, čar Gia Lai. Amâo djŏ knŏng êgao lu hnơ̆ng mkă hŏng ênoh kčah mtrŭn mơ̆ng knŭk kna. Anôk bruă ksiêm dlăng čar Gia Lai lŏ hmao ƀuh lu krĭng lăn mâo sa kdrêč lăn dliê mơ̆ng Anôk bruă kriê dlăng dliê kmrơ̆ng. Khă snăn, Anôk bruă sang čư̆ êa ƀuôn prŏng Pleiku, anôk mkăp hră djă yua lăn, hưn mthâo jih hră m’ar luič amâo thâo bĭt anôk dưm, amâo mâo hră m’ar mkăp kơ anôk bruă djŏ tuôm. Anôk bruă ksiêm dlăng čar mtă kơ Knơ̆ng bruă Ngăn dŏ – wăl hdĭp mda bi hgŭm ngă bruă ƀiădah truh kơ ară anei ăt ka dưi bi mklă mơh. Lehanăn anei amâo djŏ jing sa bruă ksiêm dlăng, msir mghaih ƀuh lu klei bi êdah ngă soh ôh, ƀiădah mâo lu boh klei ‘’Kngăm hĕ” kyua kƀah klei bi hgŭm, klei đua klam mơ̆ng dŭm anôk bruă, dhar bruă alŭ wăl djŏ tuôm./.