VOV4.Êđê – Kno\ng êbeh 1 mlan êgao, ti alu\ wa\l kr^ng La\n dap kngư mâo nanao mnuih mâo klei rua\ buôr ]uh ko# ko\ng đo\k, hla\m ana\n mâo  leh 3 ]ô mnuih rua\ djiê. Klei na\ng mđing, klei rua\ anei mâo ti gra\p gưl thu\n lehana\n mâo wa\t ti mnuih tlo\ leh vaccine gang mkhư\ ho\ng klei rua\. Si hdra\ bi êdah ]ia\ng thâo kral klei rua\ buôr ]uh ko# ko\ng đo\k lehana\n si hdra\ msir k`a\m gang mkhư\ klei đ^ lar mơ\ng klei rua\ buôr ]uh ko# ko\ng đo\k hla\m êpul êya yang [uôn, pô ]ih klei mrâo kơ Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam dôk jưh ti kr^ng La\n dap kngư mâo klei bi blu\ hra\m ho\ng Viên Chinh Chiến, Khua knơ\ng ksiêm dla\ng kơ klei doh ê[a\t – klei rua\ tưp kr^ng la\n dap kngư kơ boh klei anei:

-Akâo kơ ih mblang lăng, klei rua\ tưp buôr ]uh ko# ko\ng đo\k hlăk dôk mâo dleh dưi ksiêm dlăng ti alu\ wa\l Lăn dap kngư leh 4 boh ]ar jing Daklak; Daknông; Kontum; lehana\n Gialai mâo nanao mnuih rua\, lehana\n mâo leh 3 ]ô mnuih djiê, kno\ng hlăm wang sa mlan êgao, mơ\ng mâo klei anei?

Viên Chinh Chiến: Klei rua\ tưp anei mâo hlăm Lăn Dap Kngư mơ\ng hlăk thu\n 2013 tal êlâo jing ti Kbang, ]ar Gialai. Leh kơ ana\n mâo truh hlăm du\m alu\ wa\l mkăn. Jih jang truh ti wưng anei, jing hlăm 7 thu\n snăn 90% mnuih mâo klei rua\ tưp buôr ]uh ko# ko\ng đo\k jing mnuih djuê [ia\ sơăi, jing phung le\ hlăm klei amâo mâo tuôm tlo\ mgang. Tal dua le\, jing jih jang mnuih rua\ dah t^ng ti hnơ\ng thu\n sna\n êbeh 90% le\ hlăm phung 7 thu\n kơ dlông, kyuadah klei rua\ anei leh mâo tlo\ mgang snăn kno\ng dưi gang mkhư\ klei rua\ hlăm brô 7 thu\n, snăn hđeh mâo 7 thu\n brei lo\ dơ\ng nao bi tlo\ mgang, 12 thu\n lo\ dơ\ng tlo\ mgang, truh 18 thu\n lo\ tlo\ mgang. Boh klei rua\ tưp ti Lăn Dap Kngư srăng mâo du\m anôk klhao, amâo tuôm tlo\ mgang, snăn ti anei yơh ênưih mtưp ba klei rua\.

-Mse\ si ih mrâo mblang leh, snăn klei adôk mâo lu anôk amâo mâo tuôm tlo\ mgang ôh ana\n yơh jing pô phu\n mtưp truh klei rua\ buôr ]uh ko# ko\ng đo\k lo\ dơ\ng mâo ti Lăn Dap kngư. {ia\dah hlăm du\m ênoh mnuih mâo klei rua\ kơ anei, mâo mơh mnuih tuôm tlo\ mgang leh, [ia\dah lo\ tưp mơh, tơl đa truh kơ djiê mơh mse\ klei mrâo anei ti Gialai. Si ih mblang kơ klei anei?

Viên Chính Chiến: Hlăm klei bi tlo\ mgang ana\n, tơdah tlo\ mgang leh snăn amâo mâo djo\ ôh jing ênu\m, sitôhmô mâo hla\m đa đa wưng di`u amâo lo\ bi nao tlo\ mgang ôh, lehana\n klei bi tlo\ mgang amâo mâo bi sa hnơ\ng ana\n, amâo mâo dưi djăp ôh ai ktang dưi kdơ\ng ho\ng klei rua\, snăn mơh kreh le\ hlăm klei ênưih lo\ tơp djo\ klei rua\, jing hlăm wưng ho\ng ana\n, ai kdơ\ng k[ah yơh, [ia\dah tăp hnơ\ng jing djo\ guôp snăn phung ksiêm duah kơ klei anei ka bi kla\ ôh.

-Năng ai dưi thâo săng, hlăm 3 ]ô mnuih djiê kyua klei rua\ tưp anei, snăn boh phu\n jing jing drei thâo [uh hnui, mdrao soh hdra\. Mơ\ng klei anei djo\ mơ\ kyua klei êdu hlăm klei thâo kral pral, lehana\n klei mdrao mgu\n hlăm sang êa drao anah gu\?

Viên Chinh chiến: Djo\ leh klei ana\n mse\ snăn yơh, dah lo\ w^t dlăng ti Lăn Dap Kngư anei pătdah jih jang mnuih djiê ana\n jing phung tal êlâo sơăi. Kyuadah sui leh amâo lo\ [uh ôh klei rua\ anei, mse\ si hruê êlâo hmei nao kơ Quảng Hoà, snăn ti sa\ Quảng Hoà mtam di`u bi la] tơdah mâo djăp phung aê mdrao tinei năng ai amâo mâo tơl truh mse\ djuê ana\n ôh, knap tinei jing aê mdrao ngă brua\ sui thu\n kơ anei nao ma\ brua\ kơ anôk mkăn leh, aê mdrao mrâo lo\ hriê. Snăn ho\ng aê mdrao mrâo ara\ anei pătdah di`u amâo mâo thâo [uh ôh klei bi knăl mơ\ng klei rua\ anei, hlăm klei tuôm hriăm leh, kyuadah sui du\m pluh thu\n leh lo\ mâo ara\ anei klei rua\ anei. Êjai phung aê mdrao ]ia\ng kơ thâo kla\ tui si klei bi knăl mơ\ng êngao hlăm mnuih rua\, jing phung mưng leh kơh, bi kno\ng hmư\ hlăm hra\ mơar đui] jing dleh yơh. Anei mơh jing ya ngă hmei ngă mtam tal êlâo klei lo\ mjua\t bi hriăm, lehana\n ana\p anei hmei srăng mko\ mjing du\m boh adu\ mjua\t bi hriăm kơ Lăn Dap Kngư [ia\ êdi mâo dua boh adu\, sa boh adu\ kơ Daknông, Daklak, lehana\n sa boh adu\ kơ Gialai, Kontum ]ia\ng kơ jih jang phung aê mdrao srăng păn kjăp jih jang boh klei mơ\ng ana\n srăng lo\ bi lar ho\ng êpul nah gu\.

-Snăn tơdah leh thâo kral mâo klei rua\ tưp anei, snăn brua\ mdrao mgu\n si srăng ngă ]ia\ng dưi mkhư\ bi jih klei rua\ tưp anei?

Viên Chinh Chiến: Hdra\ mkhư\ bi jih klei rua\ tưp ti anei mâo hdra\ mơ\ng phu\n brua\ mdrao mgu\n dăp leh, lehana\n ara\ anei hmei hluê ana\n srăng ma\ brua\ ho\ng klei kla\. Sitôhmô yăng đar tơdah [uh klei rua\ tal êlâo snăn tru\n nao hlăm [uôn sang mtam, mka\ dlăng êjai ho\ng phung đing djo\ tuôm mse\, lehana\n brei mnăm êa drao kháng sinh răng êjai, snăn aguah tlam hlăm brô 2 – 3 hruê snăn dơ\ng êdah ênu\m yơh, mâo hlăm đa đa anôk mơ\ng 5 – 6 hruê kơh êdah hlăm anôk mâo klei rua\ tưp ana\n, lehana\n brei mnăm êa drao kháng sinh snăn [uh mtam klei tu\ dưn hlăm 3 hruê êdei jih jang phung mnăm leh êa drao kngăm yơh amâo lo\ [uh ôh kman.

-Tui si ih, hlăm wưng anei, Lăn Dap Kngư ya brua\ srăng ngă ]ia\ng dưi mkhư\ he\ amâo mâo brei klei rua\ tưp buôr ]uh ko# ko\ng đo\k anei tưp lar?

Viên Chinh Chiến: Tui si kâo [uh ]ia\ng bi mâo 3 knhuang, tal êlâo jing knua\ druh brua\ êa drao gu\n anh gu\ brei mâo klei mjua\t bi hriăm kja\p, ]ia\ng mđ^ klei thâo kjăp kơ brua\ pô, ]ia\ng pral dưi thâo kral klei rua\. Tơdah thâo kral leh klei rua\, sitôhmô thâo [uh hnưm, ma\ êrah ba mka\ dlăng kman, djăl mơh thâo kral lehana\n mâo hdra\ mdrao mtam, snăn srăng pral mơh dưi mkhư\ bi mdoh wa\l anôk mâo klei rua\ tưp, mơ\ng klei ana\n sra\ng pral mơh dưi gang mkhư\ amâo mâo lui klei rua\ tưp lê] lar kơ anôk mkăn. Tal dua, ngă jăk brua\ ksiêm dlăng boh klei, tơdah leh [uh mnuih tal êlâo mâo klei rua\ tưp. Tal 3, jing jing hdra\ kjăp, lehana\n êđăp ênang h^n ăt brei bi mâo djăp vaccine, lehana\n vaccine pioh kơ brua\ tlo\ mgang po\k mlar, snăn djăp ]ar mơ\ng nah gu\ hlo\ng truh kơ knơ\ng brua\ mdrao mgu\n bi tru\n hlăm brua\ ho\ng klei djăp ênu\m bi tlo\ mgang, ]ia\ng kơ ênoh mâo tlo\ mgang êbeh 90% djo\ ho\ng klei Phu\n brua\ mdrao mgu\n ktrâo ata\t.   

-La] jăk kơ ih lu!

Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk