VOV4.Êđê - Thŭn anei, ti anăp klei ruă Covid-19 dleh ktuê dlăng ti Lăn Dap Kngư, tui si boh klei leh anăn klei găl sĭt êdi, khua gĭt gao êpul hgŭm leh anăn bruă sang čư̆ êa dŭm čar Lăn Dap Kngư ksiêm hriăm êpul ngă bruă bi hdơr 52 thŭn Hruê djuê Khua gĭt gai Hồ Chí Minh bi djŏ guôp, mđing kơ hdră online. Bruă mkŏ mjing dŭm bruă ngă brei rơ̆ng ngă bi jăk dŭm hdră gang mkhư̆ klei ruă Covid-19 mơ̆ng anôk bruă, alŭ wăl. Wăt tơdah snăn, mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana Lăn Dap Kngư mđing nanao kơ Awa hŏng klei khăp siă suôr kơ ai tiê prŏng prĭn Ñu hŏng mnuih ƀuôn sang Lăn Dap Kngư:

H’Yung Du kkiêng thŭn 1960, ti ƀuôn Yukla 1, să Dak Liêng, kdriek lăk, čar Daklak ƀuh jing myưng m’ang mơh kyua tuôm nao leh kơ Dưr hriăm mjuăt. Ñu yăp dliê hlăk thŭn 1972, êjai hlăm thŭn mlan găn klei bi blah ktang tĭt, ñu mbĭt hŏng dŭm čô hlăm ƀuôn mâo đuĕ nao kơ Dưr hriăm mjuăt ti sang hră hđeh hriăm hră kwar Dhŭng mrô 3, ti car Bắc Thái, jing čar Thái Nguyên ară anei. Anei jing gưl hđeh kwar Dhŭng knhal tuič mâo ba nao kơ Dưr hriăm mjuăt êlâo kơ hrue lăn čar mâo klei êngiê. Leh 3 thŭn dôk hriăm mjuăt ti kwar Dưr, truh mlan 9/1975, lăn čar mâo klei hluh lir leh, ñu mâo wĭt kơ ƀuôn sang, lehanăn lŏ dôk hriăm mjut ti sang hră knŭk kna čiêm rông čar Daklak, ară anei jing Sang hră mjuăt bi hriăm nanao čar Daklak.

Hlăm dăl wưng dôk mjuăt hriăm ti kwar Dưr, êjai dôk hlăm klei dleh dlan knap mñai kyua kwar Dưr klam bruă rŭ mdơ̆ng êjai lehanăn răng mgang boh tŭ dưn mơ̆ng cách mạng êjai, lehanăn lŏ đru jih hnơ̆ng kơ klei bi blah ti kdrăn mblah kwar Dhŭng, dŭm ai tiê klei thâo bi đru mơ̆ng phung knuă druh lĭng kahan lehanăn phung ƀuôn sang hŏng phung hđeh hriăm hră kwar Dhŭng mâo nanao klei h’uh mđao, hlăm klei bi khăp. Boh nik, êjai hlăm wưng dôk tui hriăm ti sang hră, ñu mâo hmư̆ lu klei yăl dliê kơ Awa Hô, dŭm ai tiê klei khăp awa kah leh hŏng lăn čar lehanăn phung ƀuôn sang. Phung nai mtô mtă nanao kơ hđeh hriăm hră brei thâo bi mguôp, thâo bi khăp, lehanăn thâo bi đru hdơ̆ng găp msĕ si klei awa Hô mtô: “Khădah ka tuôm ƀuh ôh awa, ƀiădah hŏng ai tiê klei khăp awa kah leh hŏng phung hđeh hriăm hră kwar Dhŭng đuĕ nao hriăm kơ Dưr. Ai tiê klei khăp anăn jing yuôm bhăn snăk, klei khăp anăn jing sĭt suôr msĕ si sa thung k’ŭt. Jih jang phung hđeh mnuih djuê ƀiă mơ̆ng kwar Dhŭng đuĕ nao kơ Dưr hriăm mjuăt čiăng bi mâo klei tŭ dưn. Mơ̆ng anăn, hđeh hriăm hră kwar Dhŭng hmei bŏ hŏng klei mơak snăk”.

Awa Hồ mâo nanao hlăm djăp klei siă suôr hŏng mnuih Lăn Dap Kngư, anăn jing pưk hma, grăp boh sang. Aduôn Khuen, 79 thŭn ti ƀuôn Tơ Lơ, să Ea Na, kdriêk Krông Ana, čar Dak Lak hdơr nanao kơ pŏk rup jep klei ksu, sang krum anôk Awa Hô dôk, siă suôr hŏng klei hdĭp leh anăn bruă ngă mơ̆ng Awa Hồ, thâo kơ klei luă gŭ ƀiădah jăk siam mơ̆ng sa čô khua gĭt gai, ai tiê drei ăt hdơr kơ Awa Hô hŏng klei khăp mpŭ, kyua bŏ hŏng siă suôr. Aduôn Khuen brei thâo: “Kâo hdơr nanao klei đru mguôp prŏng prĭn mơ̆ng Awa Hô. Dŭm bruă ngă mơ̆ng Awa kơ djuê ana, kơ lăn čar. Mơ̆ng ênuk bi blah truh kơ hruê lăn čar mtlaih êngiê, êđăp ênang Awa hrăm mbĭt hŏng lăn čar truh kơ jih klei hdĭp. Hlăm hruê Têt hnŭk êngiê thŭn anăn, hmei jing phung hđeh, pŏk rup mơ̆ng Awa bŏ hŏng klei khăp čiăng. Jih jang mnuih ƀuôn sang hdơr nanao kơ Awa Hô.

Mbĭt hŏng jih jang mnuih djăp krĭng kwar drông hrue mơak mkŏ mjing lăn čar, hlăm dŭm hrue anei, phung ƀuôn sang djuê ana Bahnar dŭm boh ƀuôn jĕ giăm taih kbưi hlăm čar Gialai hdơr kơ awa Hô, mnuih ba hriê leh klei êngiê kơ djuê ana Việt Nam. K’Puih Hgom, mnuih Bahnar, ƀuôn Thong B, sa Ia Hrŭ, kdriêk Čư̆ Pưh, čar Gialai, lač: “Pô dôk mda, sĭt yơh amâo mâo tuôm thâo ôh lu kơ awa Hô msĕ hŏng ênuk aê aduôn pô êlâo. Hlăk êjai dôk điêt, kreh hmư̆ lehanăn thâo kơ awa hlăm rup, hlăm klei yăl dliê, leh truh prŏng thâo kơ awa Hô hlăm fim, lehanăn mơ̆ng jih jang fim yăl dliê kơ awa đru leh kâo thâo săng hĭn. Pô dôk mda asei, ƀiădah pô ăt hdơr knga kơ awa Hô, kyua mâo awa lăn čar dưi mâo klei êngiê msĕ si hrue anei. Truh kơ ară anei, klei hdĭp phung ƀuôn sang mâo klei trei mđao, jih jang dưi mâo leh klei hdĭp jăk kyua mâo awa. Amâo mâo djŏ knŏng hjăn kâo ôh, ƀiădah jih jang phung ƀuôn sang Bahnar mpŭ hdơr sơăi kơ awa”./.

Ƀon Sa Pa, să Thuận An, kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông mâo giăm 90% mnuih ƀuôn sang M’Nông hdĭp mda. Hlăm dŭm thŭn êgao, kyua mâo Đảng leh anăn Knŭk kna mđĭng dlăng duh bi liê mkŏ mjing pui kmlă, êlan klông, sang hră, anôk bruă mdrao mgŭn anăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ bi mlih. Y- B’Linh ti Ƀon Sa Pa, să Thuận An, kdriêk Dak Mil breo thâo: “Mnuih ƀuôn sang hdơr nanao ai tiê Awa Hồ leh mâo mă klei êngiê kơ djuê ana. Kyua mâo Đảng leh anăn Knŭk kna mđing dlăng duh bi liê pui kmlă, êlan klông, anôk mdrao mgŭn anăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ mlih mrâo. Anak čô dưi nao sang hră hlăm dŭm sang hră prŏng siam. Mnuih ƀuôn sang ruă duam dưi nao mdrao mgŭn ti anôk mdrao mgŭn să, sang êa drao mâo Knŭk kna đru hră ênua mdrao mgŭn. Êlan klông dưi tuh gu drŏng truh dŭm boh ƀuôn đru kơ mnuih ƀuôn sang găn êrô ênưih hĭn. Lu ƀuôn sang ƀrư̆ mlih mrâo, bruă duh mkra đĭ kyar, klei hdĭp ai tiê mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ.”

Truh kơ Kontum, hlăm djăp boh ƀuôn mnuih Sedang, bahnar, jeh Triêng, Jrai, Brau, R Mam... ƀuh leh hla čhiăm gru Đảng, hla čhiăm gru lăn čar lehanăn rup awa Hô yuôm ti dŭm anôk yuôm bhăn hlăm sang Roong ti ƀuôn. Rup anei ênưih thâo săng tơdah truh hŏng sang phung ƀuôn sang. Hŏng digơ̆ djăp djuê ana čar kontum, Đảng, awa Hô ba leh klei jăk siam hĭn kơ phung ƀuôn sang. Êjai lăn čar tuôm hŏng klei bi triêk mbha bi ktlah kyua klei bi blah, Đảng, awa Hô iêu bi klin jih jang mnuih kgŭ kdơ̆ng sua mă klei êngiê. Leh lăn čar mâo klei êngiê, Đảng, awa Hô duh mĭn kơ kơ klei hdĭp phung ƀuôn sang. Pui kmlă, êlan klông sang hră mơar, sang êa drao gŭn truh wăt hlăm krĭng taih kbưi. Kyua mơ̆ng klei anăn, phung ƀuôn sang djăp djuê ana Kontum sa ai tiê, tui hlue Đảng, awa Hô. Amĭ kkiêng hlăm ênuk êđăp ênang, Ađi sa čô mnuih djuê ana Sedang thŭn anei 39 thŭn, ngă k’iăng khua bruă Đảng să Đăk T’Re, kdriêk kon braih brei thâo, mâo hriăm, mâo Đảng duh mĭn, mjuăt bi hriăm ñu đĭ hriê kơ prŏng msĕ si ară anei, snăn hdơr knga nanao kơ klei anăn. Ñu đăo knang kơ klei Đảng, knŭk kna kiă kriê lehanăn klei mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp ară anei msĕ mơh:“Mơ̆ng leh lăn čar mâo klei êngiê, kyua mâo Đảng, Awa Hô, hrue anei jih jang phung ƀuôn sang mơ̆ng phung mda asei hlŏng truh kơ mduôn khua mâo nanao klei thâo bi mguôp, thâo bi khăp, thâo khăp kơ lăn čar, mđing kơ klei duh ƀơ̆ng, mđĭ kyar klei hdĭp mda, klei hdĭp phung ƀuôn sang mâo leh klei trei mđao, jăk mơak. Asei mlei kâo pô srăng gĭr mtrŭt mjhar phung ƀuôn sang mđĭ kyar klei hdĭp mda, gĭr duah ƀơ̆ng đăm lĕ hlăm klei ư̆ êpa, ƀun knap. Grăp gŏ sang bi mjuăt anak čô pô hriăm hră mơar, čiăng mâo klei thâo săng, thâo ba yua klei jăk, klei djŏ pioh yua kơ klei hdĭp, gŏ sang lehanăn yang ƀuôn pô. Kâo đăo knang mơ̆ng klei Đảng kiă kriê, hŏng knhuah gru klei bi mguôp mơ̆ng phung ƀuôn sang kluôm ala lehanăn dŭm ala čar dlông rŏng lăn, hlăm mgi dih, klei ruă tưp covid 19 srăng pral dưi gang mkhư̆ lehanăn bi msưh kdŭn”./.