VOV4.Êđê- Luič rai dliê ti krĭng Lăn dap kngư hlăk jing sa bruă mjêč êdi. Klei năng mđing, hlăk êjai dliê mâo arăng koh druôm, bi rai jih, lu phung knuă druh “Amâo thâo bĭt mjing”, akâo mdei bruă, lu pô dliê lui snăn amâo lŏ thâo ngă. Hlăk êjai anăn, mâo amâo djŏ ƀiă ôh phung knuă druh bi hgŭm hŏng phung bi rai dliê đa đa hlŏng jing pô bi rai dliê. Knuă druh bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê dưi hmao ƀuh ƀrư̆ hruê ƀrư̆ lu. Kjham hĭn jing, hlăk hdră răng mgang dliê tuôm leh hŏng klei dleh dlan, hdră duh bi liê kơ bruă dliê kmrơ̆ng ƀiă, snăn lŏ bluh mâo klei tlĕ ƀơ̆ng, ngă kơ boh klei hĭn mơh lŏ kjham hĭn. Anei klă sĭt jing sa klei huĭ hyưt prŏng, kyua huĭ luič dliê êjai lehanăn brei mđĭ klei răng hŏng phung knuă druh dưi jao bruă klam kriê dlăng, răng mgang dliê êjai.

Ktuê êlan điêt găn wăl dliê 1148, Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông, să Čư̆ Pui, kdriêk Krông Bông, čar Dak Lak, mâo lu anôk dliê arăng mrâo koh druôm kyâo. Dôk ti djiêu ana kyâo prŏng pui ƀơ̆ng djiê krô ƀiădah yuôl pŏk mdhă “amâo dưi koh druôm, čuh dliê, ksĭng mmiă lăn dliê”, hmei ƀuh lu ana kyâo prŏng, điêt pui ƀơ̆ng ka jih, mtŭk mtul. Lu phŭn kyâo arăng koh druôm, boh prŏng hlăm brô dua čô mnuih kmiêk. Lŏ dơ̆ng nao hlăm lam dliê, liă lia jih boh čư̆ mđrông jing leh duôr čư̆ kla mơ̆ng jơ̆ng čư̆ truh kơ čŏng čư̆. 5 mlan akŏ thŭn 2021, knơ̆ng bruă ƀuh truh 427 klei pui ƀơ̆ng dliê, ngă luič liê hlăm brô 105 ha dliê. Rŭng răng hĭn, leh ktuê dlăng ƀuh ênhă dliê hrŏ wưng thŭn 2014-2020 truh êbeh 2.500 ha. Nguyễn Đức Trường-  Khua  wăl dliê mrô 1, Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông, ƀuh klei amâo lŏ thâo mjing ti anăp klei bi rai dliê mâo kjham, amâo dưi lŏ ktuê dlăng hlăm wưng êgao.

          “Bi rai dliê snăn ară anei knhâo snăk. Ñu mâo mnuih răng, internet mâo hlăm tar anôk, ayŏng adei nao mă bruă snăn diñu bi hưn, anăn bruă thâo ƀuh, mâo mă phung čuh bi rai dliê dleh snăk. Ayŏng adei ngă leh jih ai tiê ƀiădah amâo dưi gang mkhư̆ ôh klei bi rai dliê msĕ si ară anei”.

Sa čuê dluê ti Uăl dliê 1148 - Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông arăng bi rai

Msĕ si Krông Bông mơh, klei bi rai dliê mâo klei bi knăl dleh ktuê dlăng, amâo thâo bĭt mjing ti anăp klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê dôk mâo ti krĭng Lăn Dap Kngư. Lu dŭm anôk bruă ƀuh luič dliê kjham, mơ̆ng dŭm êtuh truh dŭm êbâo ha grăp anôk bruă. Djăp anôk nao, dliê ăt rai jih. Lê Quang Dần-  K’iăng Khua Knơ̆ng bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Nông hlak mblang, mbĭt hŏng klei êdu kƀah mơ̆ng pô dliê snăn lŏ dơ̆ng mâo mta phŭn prŏng mơ̆ng klei bhiăn, hdră êlan kơ bruă dliê kmrơ̆ng leh anăn pô răng mgang dliê dôk êdu kƀah.

“Dŭm klei kčah mtrŭn, klei bhiăn, hdră êlan ka klă sĭt, djŏ guôp ôh. Alŭ wăl snăn prŏng, klei kpĭ kơ mnuih ƀuôn sang dôk, bruă duh mkra, ala ƀuôn kơ bruă kriê dlăng, răng mgang dliê prŏng snăk. Hlăk êjai anăn, klei găl ngă bruă mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă kƀah, boh nik prăk bi liê leh anăn phung răng mgang dliê.”

 Hlăk êjai dliê arăng dôk bi rai, phung răng mgang dliê hlăk kƀah snăn ară anei, lu anôk bruă, lu phung knuă druh, phung ngă bruă răng mgang dliê akâo mdei bruă, ngă hră akâo mdei bruă. Mta phŭn jing kyua ênhă dliê jao kriê dlăng prŏng, bruă klam ktrŏ, klei kpĭ lu ƀiădah amâo jao ôh klei dưi klă mngač, kdrăp mnơ̆ng đru amâo mâo, knuă druh răng mgang dliê hlăm êdu awăt ti anăp phung bi rai dliê. Hlăk êjai anăn, prăk hrui wĭt ƀiă, klei hdĭp phung ngă bruă răng mgang dliê amâo rơ̆ng hơĭt. Ti knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông, hlăm 3 thŭn êgâo mâo 16 čô knuă druh, lu jing phung ngă bruă gĭt gai gưl adŭ, wăl dliê akâo mdei bruă. Bi ti Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Ea Kar, knŏng hlăm wang 1 thŭn êgao mâo 17/45 čô knuă druh, mnuih mă bruă akâo mdei bruă. Sa čô knuă druh ti Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Ea Kar brei thâo, 3 hlăm ênoh 5 čô knuă druh ti anôk bruă mdei bruă leh, leh anăn ñu pô ăt dôk ngă hră akâo mdei, dôk guôn dưi msir mgaih:

“Prăk mlan kâo 3,3 êklăk, lŏ bi liê prăk pô čiăng nao mă bruă. Hŏng klei kpĭ bruă dleh dlan hĭn, mnuih mă bruă kriê dlăng amâo djăp. Tal 3 bruă klam, mâo arăng bi rai dliê lu đei snăn ăt kčah bruă klam kơ pô kriê dlăng ti krĭng wăl anăn. Tơdah kčah tui si hdră bhiăn snăn amâo dưi siă suôr ôh. Lač sĭt ti dlông kpĭ, ti gŭ arăng kăp čăm msĕ kmŭt, amâo dưi lŏ ngă bruă ôh.”

Êpul răng mgang dliê Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông amâo thâo lŏ ngă bruă

Amâo djŏ knŏng êdu kƀah kơ klei bhiăn, hdră êlan hlăm klei kriê dlăng, răng mgang dliê ôh, lu pô dliê lŏ brei thâo, klei kƀah bi hgŭm mơ̆ng bruă sang čư̆ êa, anôk bruă djŏ tuôm alŭ wăl hlăm bruă msir mgaih dŭm klei ngă soh jing mta phŭn ngă kơ diñu lui bruă ti anăp klei bi rai dliê, ksĭng mă lăn dliê. Nguyễn Đức Phúc-  Khua Knơ̆ng bruă hiu čhưn ênguê wăl dliê Phương Nam, čar Lâm Đồng mâo klei blŭ mguôp:

“Kâo pla dliê jăk snăk, arăng mă anuă masin druôm kyâo, kâo ăt mă kơ̆ng leh anăn ngă hră mơar ba jao ƀiădah ăt kăn mâo pô msir mgaih ôh. Mta phŭn jing iêu kơ khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să snăn ñu lač srăng iêu mnuih nao mă bruă, ƀiădah dôk guôm leh sa mlan snăn kâo amâo dưi kơ̆ng mnuih ôh, snăn jing pô amâo dưi ngă ôh.”

 Leh amâo dưi ngă bruă ti anăp klei bi rai dliê, lu pô dliê, boh nik dŭm anôk bruă mnia blei êngao knŭk kna dưi jao, brei mưn dliê ti Lăn Dap Kngư lui dliê arăng bi rai truh kơ lu ênhă dliê luič mang. Msĕ si kdriêk Êa Sup, anôk mâo lu mta bruă kơ phung êngao knŭk kna mưn dliê hĭn ti čar Dak Lak hŏng giăm 30 mta bruă, ênoh jih jang mâo 17 êbâo ha pătdah amâo lŏ ƀuh dliê ôh. Sa čô khua anôk bruă kriê dlăng dliê kdriêk Ea Sup, lač kơ boh klei:

“Boh klei mâo jing amâo dưi lŏ ngă bruă ôh, dliê jih arăng bi rai. Bi siñê hră mơar kơ diñu mŭt ti nei mă bruă, diñu amâo ngă ôh, lui êruh, dliê arăng bi rai si čiăng, mnuih ƀuôn sang ksĭng mmiă jih, ară anei hlei pô klam bruă anei, hlei pô ngă bruă anei. Pô ƀuh klă, yap wăt kdriêk ăt ƀuh klei amâo tŭ dưn ƀiădah amâo thâo mjing ôh”.

Pô mblang: H’Zawut Ƀuôn Yă