VOV4.Êđê - Ơ [^ng dôk hmư\! Thu\n 2018 [uh leh du\m klei bi mlih êdah kdlun mo\ng ala ]ar lehana\n kr^ng La\n Dap Kngư. Thu\n mrâo ba lu klei ho\k m’ak, klei ]ang hma\ng, kluôm ala ]ar jih jang mnuih [uôn sang sa ai g^r ktưn kpưn đ^ kơ ana\p, mnuih [uôn sang dja\p [uôn êlan kr^ng La\n Dap Kngư mjh^t m’ua\t drông Tết, kuh ku\m ênu\m ênap hla\m go\ êsei, êpul êya, ]ang hma\ng kơ thu\n mrâo 2019 ho\ng lu klei tu\ jing mrâo. Hla\m mn^t mmông tal êlâo mơ\ng thu\n mrâo Kỷ Hợi, du\m asa\p h’ê] hmưi ja\k siam bo\ ho\ng klei m’ak hlak, ja\k j^n, ktưn hưn lehana\n bo\ ho\ng klei kha\p ]ia\ng mâo bi h’ê] hmưi hdơ\ng ga\p:

{ri hlăm wưng ako\ thu\n mrâo, Y-Bhiâo Mlô, Aê Hiêm, khua mduôn {uôn Tring 2, [uôn hgu\m An lạc, wa\l krah {uôn Hô mâo klei hơê] hmưi kơ jih jang mnuih djăp [uôn êlan thu\n mrâo lu klei suaih pral, bi hgu\m mguôp:“Thu\n mrâo truh, kâo mâo klei ]ia\ng hơê] hmưi kơ djăp [uôn êlan, ayo\ng amai adei mâo nanao klei suaih pral, bi hgu\m mguôp djuê lar, lehana\n djuê [ia\ sa ai tiê, amâo mâo klei bi kah mbha, amâo mâo klei bi keh koh, đăm mâo ôh klei ju\ jhat truh. Jih jang mnuih bi hgu\m mguôp mse\ si ayo\ng adei sa boh sang, mse\ si mphu\n dô drei kbia\ hriê mơ\ng sa anu\ng, đu\ng mơ\ng sa hruh, kno\ng mdê bi anôk dôk, mdê bi êa mnăm, klei blu\ đu]”./.

{uh klei đ^ kyar amâo mâo mdei mơ\ng [uôn sang pô, K’Tèo, Khua [uôn Đa Huynh, wa\l krah Đinh Văn, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng hơ\k m’ak la]: Mnuih [uôn sang g^r ma\ brua\ duh mkra pla mjing, mb^t ho\ng klei mđing dla\ng duh bi liê hla\m lu mta brua\ kyua ana\n klei [un, klei ư\ êpa, dưi msưh kdu\n. Tết thu\n anei, mnuih [uôn sang mko\ mjing kna\m drông yan mnga ho\ng lu klei tu\ jing mrâo:“Êlâo adih, mnuih [uôn sang adôk kthu\l mluk bi ara\ anei đ^ kyar leh, g^r ktưn tui hria\m kơ hdra\ mnê] mrâo lehana\n ba yua hla\m brua\ duh mkra pla mjing, jho\ng bi mlih mnơ\ng pla, bi mlih jih ênha\ mdiê kuê amâo mâo hnơ\ng tu\ ba pla djam mtam, pla ana boh tei nan hrue# lehana\n rông hlua\t mrai. Hnư hrui w^t mơ\ng lu phu\n mdê mdê kyua ana\n brua\ duh mkra đ^ kyar leh mka\ ho\ng êlâo adih. Mta mka\n, hdra\ brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo dưi mđ^ lar leh klei tu\ dưn, hla\m [uôn mâo anôk brua\ mdrao mgu\n, sang hra\ dưi ru\ mdơ\ng mrâo, êlan klông dưi mkra ho\ng bêtông s’a^ mơ\ng ana\n klei hd^p mda, ai tiê klei m^n mnơ\ng dhơ\ng  dui mkra mđ^ mơh. Klei hd^p bi mlih kyua ana\n mnuih [uôn sang m’ak yan mnga drông tết a\t dja\p ênu\m mse\ ho\ng du\m go\ êsei mka\n hla\m alu\ wa\l mơh, a\t mdei msa\n, hua\ mna\m lehana\n bi h’ê] hmưi hdơ\ng ga\p mơh”./.

A Chông, mnuih djuê ana Sedang, jing gru bi hmô tu\ kdlưn brua\ duh mkra lehana\n khua mduôn mâo k’hưm ti alu\ Đăk Klông, sa\ đăk Hring, kdriêk đăk Hà, ]ar Kontum. Go\ sang `u mâo 3 ha kphê, 1 ha ksu, 1 ha hbei [la\ng 2 sao ana kđu]… yan leh êgao mâo ba w^t mnga êbeh 200 êklăk prăk. Ho\ng brua\ klam jing khua mduôn [uôn, `u jih ai tiê hur har, hâo hưn mtô mblang mnuih [uôn sang hlăm klei thâo bi hgu\m mguôp, thâo bi đru hdơ\ng găp hla\m klei dleh dlan, mko\ mjing klei hd^p dhar kreh. ~u ăt jih ai tiê ktrâo ata\t mnuih [uôn sang hdră duah [ơ\ng, mđ^ kyar hnơ\ng jăk mjeh mjiêng mnơ\ng pla, mnơ\ng rông, ba ako\ nanao hlăm djăp brua\ bi ktưn mơ\ng kluôm sa\. {ri ako\ thu\n mrâo, khua mduôn A Chông hơê] hmưi tết kơ mnuih [uôn sang je\ giăm taih kbưi: “Kâo mâo klei ]ia\ng hê] hmưi kơ jih jang mnuih [uôn sang hlăm djăp boh [uôn duh [ơ\ng bi jăk, lo\ dơ\ng ruah mjeh mnơ\ng pla, mnơ\ng rông jăk bi djo\ ho\ng lăn ala yan adiê pô. Drei amâo mâo djo\ kno\ng pla ana sui thu\n, [ia\dah lo\ pla ana [bia\ hruê mse\ si mdiê ktưr êtak êbai… Kâo mâo klei ]ia\ng hơê] hmưi kơ jih jang mnuih [uôn sang drei mâo klei suaih pral, klei jăk yâo, drông sa yan mnga mrâo bo\ ho\ng klei mơak m`ai, êđăp ênang”./.

Thu\n 2018, yan ma\ brua\ mơ\ng mnuih [uôn sang ti du\m boh [uôn hla\m ]ar Gialai amâo ja\k ga\l, kphê, tiêu lui] boh mnga, ênoh ]h^ tru\n. Kha\ sna\n, ho\ng du\m klei g^r ktưn ma\ brua\ knua\, klei hd^p mnuih [uôn sang a\t dưi kriê kja\p. Anh Đích, Khua [uôn Kóp, sa\ Kon Gang, kdriêk Đa\k Đoa, ]ar Gialai brei thâo: }huang mu\t hla\m thu\n mrâo, mnuih [uôn sang dôk m^n t^ng kơ du\m brua\ phu\n ]ia\ng g^r ktưn ma\ brua\ knua\, mđ^ kyar brua\ duh mkra:“Thu\n êgao, mnuih [uôn sang nga\ mdiê kuê lu [ia\dah amâo mâo pra\k mnga ôh kyua hjan lu lehana\n abao bi rai. Kphê thu\n anei a\t sna\n mơh, kyua amâo mâo boh mnga lehana\n ênoh ]h^ [ia\. Thu\n anei mnuih [uôn sang sra\ng g^r ma\ brua\ ]ia\ng dưi ba w^t klei tu\ dưn h^n mka\ ho\ng thu\n êlâo. {ri ako\ thu\n mrâo, hmei h’ê] hmưi kơ gra\p sang sang ma\ brua\ mâo lu klei tu\ jing lehana\n đ^ kyar”./.

Sa hlăm du\m klei dhar kreh êdah kdlưn h^n ]ar Daknông hlăm du\m hruê ako\ thu\n 2019 jing gưl tal êlâo mko\ mjing knăm mơak dhar kreh mnơ\ng pơ\k m`am pro\ng ti hnơ\ng ala ]ar. Hlăm brua\ ana\n, mnuih [uôn sang djăp djuê ana amâo mâo djo\ kno\ng rang mdah mnơ\ng pô m`am, [ia\dah lo\ ngă klei rue# hlăm êlan klông, mdah tông ]ing ]harr, lehana\n hưn mdah kơ knhuah dhar kreh yuôm bhăn pô. Khua mduôn Y Dung, djuê ana Mnông, ti bon Bu Pah, sa\ Trường Xuân, kdriêk Dak Song brei thâo, anei jing knăm mơak pro\ng, mjing leh ai êwa mtluk mtlak mơak m`ai kơ du\m hruê ako\ thu\n mrâo:“Klei mơak pro\ng h^n hlăm thu\n êgao, mơ\ng leh mâo klei êngiê truh kơ ara\ anei, mnuih [uôn sang drei mâo sa knăm mơak pro\ng h^n, lehana\n mơak m`ai h^n. Ana\n jing gưl tal êlâo ti ]ar Daknông mko\ mjing knăm Dhar kreh pơ\k m`am, lehana\n tông ]ing ]har pro\ng mse\ snei hmei mơak êdi. Thu\n hđăp leh êgao, thu\n mrâo dơ\ng truh, kâo ]ang hmăng mnuih [uôn sang mâo klei bi hgu\m mguôp, ngă brua\ bi tu\ jing. Hlăm thu\n 2019 bi mâo klei đ^ kyar h^n, rông anak bi jing mnuih tu\ dưn, thâo bi hgu\m mguôp, hriăm hra\ thâo, hơê] hmưi kơ mnuih [uôn sang hlăm bon je\ giăm taih kbưi mâo klei bi hgu\m mguôp”./.

Kha\dah mrâo mko\ mjing gưl tal 2, [ia\dah kna\m m’ak Mnga ph^ - ]ư\ pui }ư\ Da\ng Ya, sa\ }ư\ Da\ng Ya, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai mrâo êgao a\t mâo iêu m[^n truh 145 êbâo ]ô tuê hla\m lehana\n êngao ]ar hriê hgu\m. Tinei, phung tuê hiu ]hưn ênguê amâo djo\ kno\ng dưi dla\ng klei ja\k siam mơ\ng mnga ph^ đui] ôh [ia\dah lo\ dưi tui ksiêm kơ knhuah dhar kreh mơ\ng mnuih djuê ana Jarai tinei. Ana\n jing ai ênai kdra\m k’ah mơ\ng ]ing ]har, du\m kna\m m’ak mâo mơ\ng đưm lehana\n mnơ\ng [ơ\ng jia\ kma knhuah ti kr^ng anei. Ayo\ng Dim, mnuih [uôn Ia Gri, sa\ }ư\ Da\ng Ya brei thâo: Ti kna\m m’ak, mnuih [uôn sang hla\m [uôn amâo djo\ kno\ng dưi hưn mdah knhuah dhar kreh, ênhiang kdo\ mmui` ja\k siam mơ\ng djuê ana pô ôh [ia\dah lo\ mđ^ hnư hrui w^t mâo mơ\ng kna\m m’ak anei:“Du\m hruê ako\ yan mnga anei kâo hơ\k m’ak êdi, m’ak kyua thu\n mrâo êgao hmei dưi nao hgu\m hla\m Kna\m m’ak mnga ph^ ti [uôn sang pô ho\ng hnơ\ng pro\ng êdi. Mnuih [uôn sang Ia Grai hưn mthâo leh du\m knhuah dhar kreh ja\k siam mơ\ng djuê ana, mơ\ng [uôn sang pô. Hnư hrui w^t mơ\ng mnuih [uôn sang đ^ s’a^. Kâo mni la] ja\k kơ brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mâo hdra\ mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê ti }ư\ Da\ng Ya. Kna\m m’ak đru kơ mnuih [uôn sang dưi hưn mthâo knhuah dhar kreh, mnơ\ng dhơ\ng mâo ti alu\ wa\l”./.

Wưng tết Nguyên đán thu\n anei, ti Alu\ hiu ]hưn ênguê dliê mnga êa m’ak ala ]ar Măng Đen, brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Kon Plông, ]ar Kon Tum, lo\ dơ\ng mko\ mjing lu bruă ngă hơ\k m’ak pioh kơ hiu ]hưn ênguê. Jing khua g^t gai êpul thâo mbruă mâo 30 ]ô mnuih [uôn Kon Ke 1, să Đăk Long, hluê nao hâo hưn klei tông ]ing, kdo\ xoang đưm mơ\ng mnuih Sêđăng djuê ana Mơ Nâm, ayo\ng A Đrue# ]ang hma\ng: “Hlăm thu\n mrâo 2019, klei kâo ]ang hma\ng h^n êdi ho\ng go\ êsei kâo, ho\ng grăp go\ êsei mnuih [uôn sang hlăm [uôn ăt mse\ mơh hlăm kluôm să, ana\n jing dưi hgao djăp klei lông dlăng lehana\n duh [ơ\ng đ^. }ang hma\ng klei hd^p mda mnuih [uôn sang pô [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar trei mđao h^n. Hdră mđ^ kyar bruă duh kra [rư\ hruê [rư\ jăk h^n. Ăt ]ang hma\ng hlăm thu\n mrâo mnuih [uôn sang srăng lo\ dơ\ng kriê pioh, mđ^ lar knhuah gru dhar kreh jăk siam mơ\ng aduôn knuê aê hđăp lui pioh”./.