VOV4.Êđê - Du\m hruê m’ak yan mnga drông tit h’uh mđao, mnuih [uôn sang du\m djuê ana ti lăn Dap kngư ăt mâo du\m klei m^n duh [ơ\ng hlăm thu\n mrâo, ho\ng du\m klei ]ang hmang jăk siam.

Kkuh drông thu\n mrâo Canh Tý 2020, 47 go\ êsei mnuih djuê ana Sedang, ti [uôn Long Tum, sa\ Đăk Na, kdriêk Tu Mroong, ]ar Kontum mâo leh du\m klei hmăng hmưi jăk siam. Hlăm klei yăl dliê ti djiêu ]eh kpiê amâodah hlăm anôk hua\ mnăm kuh ku\m hlăm thu\n mrâo, grăp go\ êsei bi m^n sơăi kơ hdra\ ngă brua\ hlăm thu\n mrâo. Mnuih [uôn sang bi la] pla mdiê, pla hbei [lang kno\ng đru kơ pô djăp hua\ [ơ\ng đui]. Bi ]ia\ng tlaih mơ\ng klei [un [in  ho\ng klei kjăp snăn bi pla kphê, lehana\n pla mjing ana êa drao, mse\ si săm hrue#, sâm Ngọc Linh… Ayo\ng A Ôi, sang `u mâo 1 ha đang hbei [lang, 2 sao lo\, 3 sao kphê thu\n tal 4 leh, lo\ bi yăl dliê kơ hdră duh [ơ\ng mơ\ng go\ sang `u hlăm thu\n mrâo 2020:

“Go\ sang kâo t^ng hlăm thu\n 2020, srăng duh m^n lu kơ brua\ tui duah mjeh mnơ\ng pla mâo ênoh h^n, boh nik ana êa drao, mse\ si: Sâm hrue#, sâm Ngọc Linh… Bi hma hbei [lang amâo lo\ jăk mboh ôh, srăng mlih pla ana mtu\k, bi ho\ng hma hang, lăn dap giăm hnoh krông, êa hnoh snăn srăng pla kphê. Jih jang lăn pla mjing srăng dlăng kriê wiê ênăk jăk ba yua klei kreh knhâo bi tui hriăm ho\ng ayo\ng adei djuê lar. }ang hmăng, ya mta brua\ pô ]ia\ng ngă hlăm thu\n 2020 srăng dưi bi s^t, djo\ boh mnga, mâo ênoh, amâo mâo djo\ kno\ng kơ go\ sang kâo ôh, [ia\dah ho\ng jih jang mnuih [uôn sang hlăm sa\ bi mâo klei hd^p trei mđao, mâo ênoh ba w^t lu”.

M^n t^ng kơ hdra\ duh [ơ\ng hla\m thu\n mrâo 2020, Điểu Ánh, [uôn Tinh Wel Đơm, sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa, ]ar Daknông ]ang hma\ng snei:

“ M^n t^ng hla\m thu\n mrâo 2020 go\ sang kâo lo\ dơ\ng dla\ng kriê wiê êna\k lehana\n mpra\p du` boh k`u\l, ba yua du\m hdra\ mnê] mrâo ]ia\ng dla\ng kriê ja\k h^n đang war pô. Lehana\n kâo ]ia\ng lo\ rông lu h^n u\n, mnu\ mka\p kơ brua\ duh mkra go\ sang, ]ang hma\ng hla\m thu\n mrâo brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l lo\ dơ\ng mđing dla\ng ]ia\ng truh kơ thu\n 2020 go\ sang kâo sra\ng mâo brua\ duh mkra h’^t kja\p h^n”.

{uôn K’Long, sa\ Hiệp An, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng mâo êbeh 600 go\ êsei, lu jing mnuih djuê ana K’ho. Mơ\ng hruê bi mlih pla djam, lehana\n pla mnga, snăn klei hd^p mnuih hlăm [uôn K’Long kdlưn h^n leh ho\ng hđăp. K’Hung, khua [uôn brei thâo, thu\n êgao kyua tui tio\ brua\ hgu\m lo\ hma hlăm klei bi mguôp snăn klei hd^p mda [rư\ [rư\ dơ\ng h’^t, boh mng amâo ]h^ tu\ dưn mơh mka ho\ng êlâo. }huang hlăm thu\n mrâo, mnuih [uôn sang lo\ dơ\ng po\k mlar brua\ duh [ơ\ng, pla mjing mnga lehana\n djam mtam ti K’Long mâo klei d^ kyar h^n:

“Mphu\n dô mnuih [uôn sang kno\ng thâo buh pla mdiê kuê đui], ara\ anei tui hriăm pla djam, pla mnga. Mnuih [uôn sang ba yua klei kreh knhâo, mơ\ng ana\n mơh mâo ba w^t klei tu\ dưn h^n. Mnuih hlăm [uôn mâo klei bi hgu\m mguôp, hrăm mb^t mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo knư\ hruê knư\ mdro\ng sah jăk siam. Hla\m thu\n mrâo, hmei mtru\t anak ]ô hlăk dôk hriăm mjua\t lehana\n ma\ brua\ ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh g^r lo\ tui duah anôk ]h^ mnia djam mtam, lehana\n mnga pô, ]ia\ng mâo hnơ\ng hrui w^t hơ^t, amâo mâo le\ hlăm klei phung ghan mnia kp^ ênoh”.

Mb^t ho\ng klei hơ\k m’ak kkuh drông thu\n mrâo Canh Tý 2020, gra\p ]ô mnuih [uôn sang Sedang dôk bi m^n lehana\n ]ang hma\ng kơ du\m brua\ pô lehana\n go\ sang sra\ng nga\ ]ia\ng kơ klei hd^p hla\m gra\p hruê trei mđao h^n. Ayo\ng A Ku, sang ti [uôn Tê Pen, sa\ Văn Lem, kdriêk Đăk Tô, ]ar Kon Tum ya\l dliê: Go\ sang kâo dleh dlan êdi hla\m [uôn. Ênha\ la\n nga\ lo\ hma, pla mjing k[ah mơh. M^n w^t m^n nao, ]ia\ng mâo hnư hrui w^t đ^ [ia\, amâo djo\ pô kno\ng pla lehana\n dôk guôn truh kơ mmông hrui pe\ ôh. Brei pô thâo pruê hbâo, gang mkhư\ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mnơ\ng pla. Thu\n mrâo kâo sra\ng bi mlih hdra\ m^n, hdra\ nga\ sna\n kơh dưi mâo mniơ\ng [ơ\ng hua\ dja\p ênu\m, trei mđao:

“ Go\ sang kâo pla 1 ha hbei [lang lehana\n 500 ana kphe ethu\n tal 2. Thu\n êgao, hbei kâo bu] mâo [ia\ đui] kyua ênh pla [ia\. Thu\n mrâo go\ sang kâo sra\ng kriê kriê ja\k h^n ]ia\ng mâo hnư hrui w^t lu h^n mơh. Kâo ]ang hma\ng thu\n mrâo brua\ sang ]ư\ êa lehana\n phung knua\ druh anôk brua\ lo\ hma lo\ dơ\ng po\k du\m adu\ mjua\t bi hria\m ]ia\ng kơ go\ sang kâo dưi thâo ba yua hdra\ mnê] mrâo hla\m klei nga\ brua\. Ênha\ mnơ\ng pla [ia\ kyua ana\n brei pô thâo ba yua hdra\ mnê] mrâo ]ia\ng kơ hnơ\ng boh mnga mâo đ^ [ia\. Kâo ]ang hma\ng kphê go\ sang kâo thu\n tal 3 sra\ng mâo hrui pe\ lu boh.

Sa\ Dliê Ya, kdriêk krông Hnang, ]ar Daklak hlăm du\m hruê yăn mnga anei, nao hlăm du\m êlan klông tuh gu dro\ng, lehana\n betong srăng [uh klei ]a\t đ^ ktang mơ\ng kr^ng lăn tuôm găn leh hlăm klei bi blah rai răk đưm. Hluê nga\ hdră ala ]ar k`ăm mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, sa\ mâo leh lu hdră ma\ brua\ jăk, ho\ng klei m^n mrâo djo\ guôp ho\ng klei jing s^t hlăm [uôn sang pô. Hlăm thu\n mrâo, sa\ mâo leh du\m hdră ]ia\ng đru mnuih [uôn sang mđ^ kyar brua\ duh mkra, ru\ mdơ\ng [uôn sang knư\ hruê knư\ đ^ kyar. Y-Te\o Niê, kreh iêu Ama Tư, khua sa\ Dliê Ya, kdriêk krông Hnang, ]ar Daklak brei thâo:

“Hlăm thu\n êgao, ti sa\ Dliê Ya hmei klei hd^p mda êđăp ênang nanao. Mnuih [uôn sang g^r hgao klei dleh dlan kpưn đ^ hlăm klei hd^p. Hlăm thu\n mrâo, hmei ]ang hmăng grăp boh sang bi trei mđao, duh [ơ\ng mâo klei đ^ kyar h^n, Brua\ sang ]ư\ êa ăt duh brei kơ mnuih [uôn sang mlih mnơ\ng pla, pioh mđ^ kyar klei hd^p mda, pla plua\ ana boh kroh đru ba w^t boh mnga đ^ h^n, war kphê leh khua snăn lo\ w^t pla ho\ng mjeh mrâo mboh h^n”.

Êpul đoàn viên êdam êra [uôn Nẻh, sa\ Ia Tôr, kdriêk }ư\ pro\ng, ]ar Gialai lu thu\n êgao jing gru mnga] hla\m du\m hdra\ brua\ mphu\n ]o# kơ brua\ a\t mse\ mơh brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Mơ\ng du\m hdra\ brua\ kla\ s^t, gra\p thu\n, êpul êdam êra mơ\ng [uôn mâo đru mguôp leh kơ keh mâo 50 – 70 êkla\k pra\k ]ia\ng ru\ mkra du\m hdra\ brua\ đru kơ yang [uôn lehana\n brei kơ go\ êsei [un ]an mđ^ kyar brua\ duh mkra. Ayo\ng Kpuih Lin, mnuih djuê ana Jarai, ti [uôn Nẻh brei thâo, thu\n mrâo, phung êdam êra hla\m [uôn mâo leh du\m hdra\ k`a\m mrâo ]ia\ng lo\ g^r hluê nga\ hla\m thu\n mrâo:

“ Hla\m thu\n êgao, phung đoàn viên êdam êra hla\m [uôn nga\ brua\ duh [ơ\ng mâo leh lu boh tu\ kla\ s^t, brua\ duh mkra đ^ kyar. Jih jang êdam êra nao hgu\m s’a^ hla\m brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Hla\m thu\n mrâo phung êdam êra sra\ng g^r ktưn h^n hla\m brua\ duh [ơ\ng, nga\ pưk hma, pla kphê, rông mnơ\ng đ^ kyar h^n, brua\ duh mkra h’^t kja\p. Tal 2 jing anôk brua\ Đoàn sra\ng đru mguôp lu h^n pra\k ka\k kơ Keh mka\ ho\ng thu\n êlâo, anôk brua\ Đoàn đ^ kyar ja\k h^n, amâo lo\ dôk mnuih ư\ êpa, [un ôh. Hgu\m mguôp mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo ]ia\ng kơ [uôn sang đ^ kyar h^n.

{uôn Kroa B, sa\ }uôr Dăng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak mâo leh lu klei bi mlih mơ\ng hdră mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. {uôn mâo truh 480 go\ êsei, êlâo dih mâo êbeh 70 go\ êsei, ara\ anei kno\ng adôk ma\ 21 go\ êsei [un. Truh kơ ara\ anei jih jang djăp go\ êsei hlăm [uôn thâo ba yua leh hdră pla mplua\ djăp mta mjeh jăk mâo boh mnga đ^ h^n, mse\ si tiu, sầu riêng, boh [ơr, hlăm war kphê, blei mjeh êmô, bê rông mjut mjing đang war… Ama H’Ngap, khua [uôn [uôn Kroa B, sa\ }uôr Dăng, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak la] kơ hdră hlăm thu\n 2020: “Thu\n mrâo 2020, hmei ]ia\ng mtru\t mnuih [uôn sang g^r duah [ơ\ng mđ^ kyar klei hd^p mda, mtô mblang kơ mnuih [uôn sang amâo duah hmư\ klei phung soh mplư, ]ia\ng bi kdơ\ng ho\ng knu\k kna, mtru\t puhng mbrua\ lo\ w^t mtô bi hriăm anak ]ô kriê pioh, mđ^ h^n knhuah gru dhar kreh jăk siam mơ\ng djuê ana pô, mse\ si tông ]ing, kưt, ei rei, bi hriăm duê”.

Mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo brei mâo klei thâo sa\ng. Anei jing klei m^n mơ\ng khua mduôn Y Xuyên ti [uôn Ja Rah, sa\ Nâm Nung, kdriêk Krông Knô, ]ar Daknông. Hla\m wưng têt, kpiê, [iêr lu, ênưih mâo klei nga\ soh ho\ng hdra\ bhia\n, phung êdam êra kreh nga\ soh mâo lu hnơ\ng côl hla\m êwa, bi mtio\ êdeh soh hdra\ bhia\n. Khua mduôn ]ang hma\ng mnuih [uôn sang kreh kria\ng ma\ brua\ knua\, mđ^ kyar brua\ duh mkra:

 “Thu\n mrâo kâo ]ia\ng m’^t asa\p truh kơ phung êdam êra, hđeh êla\k hla\m [uôn amâo dưi nga\ soh ho\ng hdra\ bhia\n, amâo dưi bi mtio\ êdeh. Brei thâo gưt asa\p am^ ama, nai mtô. Ka dja\p thu\n amâo dưi mga\t êdeh ôh, amâo dưi mna\m kpiê. Dôk ung, dôk mo# dja\p thu\n kơh dưi dôk. Brei hd^p thâo bi hgu\m mguôp, bi đru ]ung ba, g^r nga\ brua\ duh mkra pla mjing. Ma\ brua\ kơh mâo do\ [ơ\ng kyua ana\n mnuih [uôn sang drei g^r nga\ brua\ yơh”.

Y-Khem; H’Nê] pô ]ih hlo\ng răk