VOV4. Êđê – Ai êwa mjh^t m’ua\t mpra\p drông Tết Kỷ Hợi lar bra leh hla\m dja\p anôk. Brua\ sang ]ư\ êa, alu\ wa\l a\t mđing kriê dla\ng kơ du\m go\ êsei mâo klei hd^p dleh dlan, mnuih [uôn sang kr^ng taih kbưi dưi mâo sa Yan Tết trei mđao, m’ak hlak, g^r amâo lui hlei go\ êsei amâo mâo Tết ôh. Ti gu\ anei, alum kơ [^ng ga\p ka\p mđing hmư\ klei ]ih hưn la] kơ hdra\ brua\ kriê dla\ng Tết lehana\n ai êwa mpra\p drông Tết djuê ana đưm mơ\ng mnuih djuê [ia\ ti kr^ng La\n Dap kngư:

Tết dơ\ng truh leh, mb^t ho\ng kluôm ala, brua\ sang ]ư\ êa djăp gưl hlăm ]ar Gialai ăt hlăk mjh^t m’ua\t duh tết kơ mnuih [uôn sang. Đinh Guin, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ Kdang, kdriêk Đăk Đoa, ]ar Gialai brei thâo, sa\ mâo đru leh du\m boh [uôn mnuih djuê [ia\ ho\ng ênoh 5 êklăk prăk/[uôn brei mnuih [uôn sang drông tết. lehana\n, sa\ ăt ksiêm dlăng ti jih jang djăp boh [uôn ]ia\ng mâo klei đru kơ mnuih [un, go\ êsei dleh dlan mâo [ơ\ng tết.

“Thu\n 2018 hjan lu, kphê, tiêu, ksu lu] ênoh, klei hd^p mda mnuih [uôn sang le\ hlăm klei dleh dlan h^n mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo, kha\dah snăn brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa mtru\t mjhar mnuih [uôn sang hlăm [uôn drông tết ho\ng klei mkiêt mkriêm, lehana\n êđăp ênang. Êngao kơ ênoh knu\k kna đru, snăn sa\ hmei kah prăk mơ\ng sa\ blei mprăp mnơ\ng mđup brei kơ du\m go\ êsei dleh dlan h^n, ]ia\ng kơ digơ\ drông tết mse\ ho\ng du\m go\ êsei mkăn hlăm sa\. Mta k`ăm jing, grăp boh sang hlăm sa\ Kbang mâo [ơ\ng tết hlăm klei mơak m`ai, amâo mâo lui sa boh sang k[ah hruê tết ôh”.

}ư\ Da\ng Ya jing sa\ kr^ng 3 mơ\ng kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai. Ho\ng hdra\ m^n, gra\p ]ô mnuih dưi drông sa yan mnga trei mđao yâo m’ak, dja\p ênu\m, Anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ ksiêm dla\ng lehana\n mđup brei mnơ\ng kơ êbeh 50 boh go\ êsei [un. Mb^t ho\ng ana\n, hla\m gưl anei, du\m êpul êya, anôk brua\ ti alu\ wa\l a\t mđing kriê dla\ng klei hd^p kơ mnuih [uôn sang. Amai Siu H’Nghen, Khua kia\ kriê Êpul hgu\m brua\ mniê sa\ }ư\ Da\ng Ya, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai brei thâo:

“ Êlâo kơ truh tết, gra\p thu\n, hmei kha\ng ksiêm dla\ng mâo mơ\ amai adei mniê [un, dôk ]ia\ng klei đru hla\m gưl anei, boh nik jing phung mniê mâo klei hd^p dleh dlan. Thu\n êgao, hmei mko\ mjing Keh pra\k mơ\ng êpul, hla\m gưl tết, hmei g^t gai anôk dla\ng brua\ mniê du\m alu\, [uôn kah ma\ sa kdrê] hla\m keh pra\k mđup brei mnơ\ng kơ amai adei [un hla\m êpul drông yan mnga m’ak m`ai, trei mđao; amâo mâo lui amai adei ôh, ]ia\ng kơ gra\p ]ô mnuih dưi mâo sa yan tết dja\p ênu\m s’a^”.

Brua\ sang ]ư\ êa lehana\n du\m êpul êya ti ]ar Kontum ăt iêu jak lu êpul brua\ bi đru duh tết kơ mnuih [uôn sang. Ho\ng êbeh 22 êbâo 800 go\ êsei [un, lehana\n 8.700 go\ êsei giăm [un hlăm ]ar, djăp alu\ wa\l ]ih leh ana\n, ngă klei ksiêm dlăng hlăm grăp go\ êsei ]ia\ng mâo hdră đru kơ digơ\. Brua\ mko\ mjing Hruê knăm mơak [ê` tek, [ơ\ng tết mb^t hlăm giăm 600 boh [uôn mnuih djuê [ia\ hlăm ]ar mâo mprăp leh djăp ênu\m. Athuỷ, Khua brua\ mặt trận sa\ Đăk Tơlung, kdriêk Kon Braih, sa\ mâo 8 boh [uôn ho\ng êbeh 2.300 ]ô mnuih lu jing mnuih djuê ana Sedang:

“Mprăp êmiêt Tết Nguyên Đán thu\n 2019, brua\ mặt trận sa\ păn kjăp jih jang boh klei hlăm klei hd^p mnuih [uôn sang, lehana\n mprăp kơ brua\ mko\ mjing knăm mơak [ê` tek. Du\m boh [uôn bi ]ih ana\n mơ\ng hruê 22- 28 hluê si mlan [le\ mko\ mjing knăm [ơ\ng tết mb^t. Brua\ mặt trận sa\ ăt mguôp ho\ng du\m dhar brua\ djo\ tuôm hâo hưn, mtru\t mjhar mnuih [uôn sang [ơ\ng tết ho\ng klei mkiêt mkriêm, đăm bi liê plia\ plia. Mb^t ho\ng ana\n, brua\ mặt trận mđup ba brei mnơ\ng mơ\ng gưl dlông, mơ\ng ]ar, kdriêk mbha kơ du\m go\ êsei ]ia\ng kơ jih jang djăp go\ êsei amâo mâo le\ hlăm klei ư\ êpa ôh hlăm hruê tết”.

Jing sa\ dleh dlan êdi ti kdriêk La\k, ]ar Daklak, Êa Rbin adôk 44% ênoh go\ êsei [un. Đặng Xuân Kiên, Khua kia\ kriê anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Êa Rbin brei thâo: Alu\ wa\l hgu\m mb^t leh ho\ng du\m êpul êya, anôk brua\, phung mâo ai tiê kmah s^t êm^t mđing kriê dla\ng klei hd^p, amâo lui hlei go\ êsei k[ah mnơ\ng hla\m hruê Tết:

“Sa\ Êa Rbin hluê nga\ leh brua\ ksiêm dla\ng, ksiêm yap du\m go\ êsei mâo brua\ tu\ dưn ho\ng Cách mạng, du\m go\ êsei [un, mnuih djuê [ia\ tinei hu^ amâo mâo dja\p mnơ\ng [ơ\ng ]ia\ng pral mâo hdra\ đru do\ng. Êngao kơna\n, hmei a\t bi hgu\m ho\ng du\m êpul êya, anôk brua\ kđi ]ar ala [uôn iêu mthưr, iêu mkrum mguôp klei đru mơ\ng yang [uôn ]ia\ng mko\ mjing hdra\ nao ]ua\ êmuh, mđup brei mnơ\ng kơ go\ êsei [un. Hmei a\t mko\ mjing du\m hdra\ brua\ kdo\ mmui` m’ak Đảng, m’ak yan mnga rơ\ng kơ mnuih [uôn sang mâo sa yan tết djuê ana m’ak m`ai, mkiêt mkriêm lehana\n êđa\p ênang”.

Ti sa\ knông lăn Thuận An, kdriêk Dak Mil, ]ar Daknông, thu\n leh êgao sa\ mâo bi leh du\m ênoh ]ua\n kơ brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Sa\ mâo ngă leh lu mta brua\ kơ êlan klông ho\ng boh dlông truh êbeh 18km, ho\ng ênoh bi liê êbeh 22 êklai prăk, hlăm ana\n iêu mkrum mơ\ng mnuih [uôn sang mâo 10 êklai prăk. Khua mduôn Y-Yăm ti Bon Bu Dak, sa\ Thuận An brei thâo, hla\m brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa mđing tal êlâo kơ kr^ng mnuih djuê [ia\, kr^ng mnuih [uôn sang dleh dlan, mâo leh klei bi mlih pral. Thu\n leh êgao, kno\ng hlăm bon mâo leh du\m pluh go\ êsei mâo mdơ\ng sang mrâo pro\ng siam. Hlăm du\m hruê giăm tết, êpul brua\ êdam êra mâo ka\ leh pui kmla\ mtrang mnga] hlăm êlan klông [uôn, snăn ai êwa drông tết mơak h^n:

“Ara\ anei klei hd^p mda mnuih [uôn sang đ^ kyar h^n leh, grăp go\ êsei mâo pla kphê mboh mơ\ng 3 – 4tôn. Êlan klông, sang hra\ mơar, sang êa drao gu\n mâo knu\k kna duh bi liê djăp ênu\m. Grăp thu\n truh wưng tết snăn djăp go\ êsei mprăp sơăi [ê` ke\o, blei ]hum ao mrâo kơ hđeh, lehana\n ria\ [ê` tek pioh [ơ\ng. Hlăm du\m hruê tek mnuih [uôn sang ăt mko\ mjing du\m brua\ mdah tông ]ing ]harr, kdo\ mu`, lehana\n bi hơê] hmưi hdơ\ng găp thu\n mrâo mâo lu klei jăk j^n”./.

Hla\m du\m hruê gia\m tết, ai êwa ti du\m [uôn sang kr^ng mnuih djuê [ia\ mơ\ng ]ar Kontum [rư\ mjh^t m’ua\t, m’ak m`ai h^n. Ti [uôn Kon Hr^ng, sa\ Diên Bình, kdriêk Đa\k Tô, êbeh 270 go\ êsei mnuih [uôn sang dôk mjê] mpra\p drông tết. Gra\p boh sang g^r blei mpra\p mnơ\ng mnua\ ]ia\ng drông sa yan tết dja\p ênu\m, djo\ klei bhia\n. Ayo\ng A Châu, sa ]ô mnuih hla\m [uôn brei thâo, tết thu\n anei êngao kơ mko\ mjing kna\m hua\ [ơ\ng hla\m gra\p boh sang mdê mdê, mnuih [uôn sang ti [uôn Kon Hr^ng lo\ mko\ mjing kna\m hua\ [ơ\ng m’ak Tết ti sang Roong [uôn:

“}ia\ng mpra\p drông tết thu\n mrâo 2019 go\ êsei kâo a\t mse\ mơh mnuih [uôn sang hla\m [uôn nao leh hla\m dliê [ê] kuih, ]^m w^t [hu krô. Anei jing du\m mta mnơ\ng gra\p go\ êsei bi mâo s’a^ hla\m hruê tết. Mnuih [uôn sang a\t mpra\p kpiê ]eh, gra\p go\ êsei amâo dah mơ\ng 3, 4 go\ êsei bi mguôp mb^t kna\ kpiê ]ia\ng mpra\p kơ hruê tết. Gra\p sang hla\m [uôn a\t mpra\p đio\ nga\ [ê`. Anôk brua\ kriê dla\ng alu\, [uôn a\t iêu mthưr mnuih [uôn sang bi huai mdoh pưk sang, êlan klông, bi msiam sang Roong, [a\ng jang [uôn mpra\p m’ak yan mnga, drông tết”.

{uôn Pơ Nang, sa\ Tú An, wa\l krah An Khê, ]ar Gialai jing anôk mnuih [uôn sang djuê ana Bahnar hd^p mda. Êlâo kơ thu\n mrâo, wa\l krah An Khê iêu jak leh jih jang êpul êya bi đru mbe\ mnuih [uôn sang nao dôk kơ anôk mrâo, pro\ng êhai, doh siam h^n. Đinh Văn Thuyết, khua [uôn Pơ Nang brei thâo, mnuih [uôn drông tết ti anôk dôk mrâo ho\ng lu klei mơak, lehana\n hlăk hơ^t ai tiê ]huang hlăm thu\n mrâo: )

“Êlâo dih mnuih [uôn sang amâo mâo thâo duah [ơ\ng ôh, ara\ anei mâo brua\ sang ]ư\ êa mđing đru snăn mnuih [uôn sang thâo leh hlăm klei duah [ơ\ng, klei hd^p hơ^t h^n leh. Kơ klei mbe\ đue# nao dôk kơ anôk mrâo, phu\n tal êlâo mnuih [uôn sang amâo mâo ]ia\ng nao ôh. Leh lu blư\ brua\ sang ]ư\ êa mko\ mjing klei bi k[^n, mtru\t mjhar snăn mnuih [uôn [uh klei djo\, klei jăk, mâo klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang, snăn mnuih [uôn sang tu\ ư. Ara\ anei, mnuih [uôn sang la] jăk kơ Đảng, kơ knu\k kna, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l đru leh pô mâo klei hd^p hơ^t mđao. Thu\n hđăp leh êgao, thu\n mrâo truh ]ang hmăng kơ mnuih [uôn sang je\ giăm taih kbưi mâo klei suaih pral, duh [ơ\ng knư\ hruê knư\ đ^ kyar”.

Alu\ Klong, să Hiệp An, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng mâo êbeh 300 go\ êsei, lu êdi jing mnuih [uôn sang K’ho. Kyua bi mlih mnơ\ng pla hluê hdră ba yua kdrăp mrâo mrang, klei hd^p mda mnuih [uôn sang [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar. Rơnai K’Hùng, khua Alu\ Klong brei thâo; Tit anei mnuih [uôn sang K’ho drông thu\n mrâo ho\ng klei ênu\m ênap leh ana\n h’uh mđao kyua yan mnga mâo klei tu\ jing:

“ Ara\ anei lu mnuih [uôn sang pô bi mlih ba pla du\m mta djam mtam mkăn mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^, mse\ si pla djam, mnga du\m mta hluê hdră ba yua kdrăp mrâo mrang. Wưng tit thu\n anei, yan mnga mnuih [uôn sang pla srăng srăng mâo hnư hrui w^t đ^ h^n, mnuih [uôn sang [ơ\ng tit srăng m’ak h^n. Boh nik gơ\, kâo hơ\k m’ak êdi ênuk gưl phung hđeh ara\ anei kriăng kreh hriăm hră m’ar ]ia\ng mâo klei thâo mđ^ kyar bruă duh mkra ti alu\ wa\l”.

Y- Ký Niê (Aê Vô) ti [uôn Trưng, să Krông Jing, kdriêk M’Drak brei thâo; `u mâo 5 ]ô anak, [ia\dah jih jang anak bi dôk ung mo# leh sơa^ leh ana\n dôk mdê leh, mâo anak dôk giăm sang, mâo anak dôk ti kbưi. {ia\dah grăp blư\ tit, phung anak `u hnê] w^t kuh ku\m ênap ênap, h’ê] hmưi tit aduôn aê, am^ ama, hrăm mb^t kih mdoh pưk sang, ]uh mnu\, tu\k [ê` ]ưng ]ia\ng drông tit:

“Tui hluê si klei thâo mâo, pô mâo mnu\ ]uh mnu\, mâo đio\ hu\l đio\, đu\ng [ê` ]ưng, jih jang hmang hmưi dưi mâo hruê tit hơ\k m’ak, thu\n bhang mrâo mbhă mbhai, suaih pral. Mse\ si go\ êsei kâo ara\ anei kno\ng áôk 1 ]ô anak mniê klu] dôk ho\ng am^ ama, bi phung anak êkei dôk mo# leh sơa^ leh ana\n dôk mdê leh. Hruê ako\ thu\n mrâo phung anak aneh w^t kuh ku\m ênap ênap, h’ê] hmưi tit aduôn aê, am^ ama, m’ak yan mnga drông tit mb^t ho\ng go\ êsei hlăm du\m hruê yan mnga êlâo kơ lo\ w^t ho\ng bruă mă grăp hruê, duh [ơ\ng, mđ^ kyar bruă duh mkra”.

K]ưm thu\n mrâo Kỷ Hợi thu\n 2019, du\m go\ êsei mâo klei hd^p dleh dlan ti să knông lănQuảng Trực, kdriêk Tuy Đức, ]ar Dak Nông mâo dôk hlăm sang mrâo. Ana\n jing mnơ\ng myơr mâo klei tu\ dưn êdi mơ\ng du\m êpul đru mnuih knap m`ai mđup brei. Câu lạc bộ Sang h’uh mđao khăp ]ia\ng leh ana\n Câu lạc bộ Khăp ]ia\ng knông lăn ]ar Dak Nông mguôp mb^t ho\ng du\m êpul đru mnuih knap m`ai mko\ mjing klei jao brei sang khăp ]ia\ng ênoh yuôm 60 êklăk prăk kơ go\ êsei amai Nguyễn Thị Châu mâo klei hd^p mda dleh dlan ti [uôn Bu Răk, să Quảng Trực. Ăt ti anei, êpul bruă mđup brei leh 40 êklăk prăk ]ia\ng ru\ mdơ\ng sang kơ adei Thị Hợp, djuê ana M’nông êr^t am^ ama. Tu\ mă mnơ\ng myơr mâo klei tu\ dưn hlăm wưng hiăm tit nguyên đán, aduôn Thị Vanh, aneh Thị Hợp mgei ai tiê:

“Go\ êsei kâo la] jăk kơ êpul bruă đru mnuih knap m`ai ru\ mdơ\ng sang dôk kơ go\ êsei kâo, êpul đru mnuih knap m`ai mbha mnơ\ng [ơ\ng huă kơ mnuih [uôn sang hmei, grăp mlan ăt mbha mnơ\ng [ơ\ng huă kơ [uôn Bu Răk, hmei hdơr knga kơ êpul bruă đru mnuih knap m`ai đru leh [uôn hmei. {uôn hmei lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê [ia\, klei hd^p mda dleh dlan êdi, mâo klei đru brei braih, hra, bột ngọt, ao mđao. Mnuih hdơr knga êdi kơ êpul bruă đru mnuih knap m`ai, go\ êsei kâo la] jăk kơ êpul bruă đru mnuih knap m`ai lu êdi”.

                             H’Nê]; Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk