VOV4.Êđê - Hla\m du\m hruê anei, mnuih [uôn sang dja\p [uôn êlan ti La\n Dap Kngư kha\ a\t dôk hla\m ai êwa hơ\k m’ak kkuh drông thu\n mrâo Kỷ Hợi 2019 [ia\dah a\t ka\n wơr lei hdra\ mpra\p kơ brua\ hla\m thu\n mrâo ho\ng lu klei ]ang hma\ng. Mnuih nga\ lo\ hma hla\m aguah hruê 3 tết mpra\p nao leh kơ pưk hma, mđing dla\ng kơ sa yan ma\ brua\ mrâo. Hla\m hdra\ hruê anei, alum kơ [^ng ga\p drei hra\m mb^t ho\ng phung ]ih klei mrâo nao bi tuôm lehana\n hmư\ klei ya\l dliê, klei ]ia\ng mơ\ng mnuih [uôn sang kr^ng La\n Dap Kngư hla\m hruê tal êlâo tru\n kơ brua\ hla\m ako\ thu\n, a\t mse\ mơh du\m hdra\ k]ah, klei m^n t^ng kơ go\ êsei, kơ êpul êya hla\m thu\n 2019:

Hruê tal êlâo ako\ thu\n mrâo, Đinh Vên, k’ia\ng khua êpul hgu\m phung ngă lo\ hma sa\ Đăk Djrang, kdriêk Mang Yang, ]ar Gialai k]ưm dơ\ng tru\n kơ brua\. Thu\n leh êgao, klei mnuih [uôn sang pla mjing hlăm sa\ amâo mâo klei jăk găl ôh mơ\ng yan adiê, lehana\n ênoh ênil ]h^ mnia. }huang hlăm thu\n mrâo, Vên srăng g^r mtru\t mjhar jih jang mnuih [uôn sang bi mlih hdră m^n, klei ngă brua\, bi mlih mnơ\ng pla mnơ\ng rông bi djo\ guôp:“Thu\n 2018 kphê lu] boh mnga kyua adiê hjan lu, ngă kơ kphê, tiêu amâo mâo jăk mboh lehana\n djiê ram lu. Thu\n anei lo\ g^r duh [ơ\ng dlăng kriê wiê ênăk bi jăk kphê, lo\ pla ana ]ê` hrue# pioh mđ^ thiăm ênoh ba w^t, bi hroa ênoh lu] thu\n leh êgao, g^r yơh bi ma\ brua\ knua\  amâo mâo lui êruh ôh brua\ hma pưk. Thu\n mrâo mâo mơh klei ]ia\ng hơê] hmưi kơ mnuih [uôn sang je\ giăm tiah kbưi mâo klei suaih pral, kreh kriăng ma\ brua\, duh m^n kơ kphê, tiêu bi jăk, bi hgu\m mguôp sa ai tiê, amâo mâo ngă soh, amâo mâo duah ]an l^ng prăk mnga ktro\ ôh, kno\ng g^r duah [ơ\ng ]ia\ng bi trei mđao, jăk yâo”./.

Go\ êsei Y Danh Niê, ti [uôn Knia 3, sa\ Êa {ar, kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak mâo 1,3 ha kphê pla plua\ ho\ng tiêu lehana\n gia\m 5 sao nga\ mdiê kuê. Thu\n mrâo êgaio, `u hrui leh 4 ton mdiê lehana\n 1,2  ton tiêu. Kphê hla\k dôk hla\m wưng kru\ w^t kyua ana\n ka mâo boh mnga ôh. Leh du\m hruê m’ak yan mnga, drông tết, go\ êsei Y Danh mphu\n dla\ng kriê wiê êna\k đang kphê, đang tiêu mơ\ng go\ êsei ho\ng klei ]ang hma\ng sa thu\n nga\ brua\ tu\ jing, mâo lu boh mnga, ênoh ]h^ đ^:“Êlâo kơ Tết, go\ êsei kâo krih leh êa kơ kphê mâo 2 gưl, êdei kơ tết sra\ng lo\ krih mơh. Thu\n anei, go\ êsei kâo ]ang hma\ng đang kphê, tiêu đ^ jing ja\k, mâo boh mmnga lu, ba w^t hnư hrưi w^t h’^t. Kâo a\t ]ang hma\ng kơ ênoh ]h^ thu\n anei sra\ng đ^ h^n ]ia\ng klei hd^p ho\ êsei kâo dưi h’^t kja\p h^n mka\ ho\ng thu\n êgao”./.

Mrâo đue# dôk mdê mâo 5 thu\n, mâo sa ]ô anak điêt, go\ sang ayo\ng Nay Tiêl kkiêng thu\n 1989, ăt dôk hla\m klei knap m`ai ti Plei Bui, sa\ Nghĩa Hưng, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai. {ia\dah, ung mo# Tiêl kreh kriăng ngă brua\ knua\ ]ia\ng tlaih mơ\ng klei knap m`ai [un [in hlăm thu\n mrâo anei:“Go\ sang kâo mâo 3 sao lăn lo\, lehana\n amâo mâo ôh lăn pla kphê snăn klei hd^p le\ hla\m klei dleh dlan nanao. Thu\n 2018, kyua adiê không k[ah êa, snăn lo\ lu] boh mnga, kâo kno\ng mâo wia\ mil 20 kdô mdiê đu]. Kno\ng djăp hua [ơ\ng đu]. Thu\n 2019, kâo t^ng srăng ba mjeh mdiê mrâo dưi tu\ ho\ng klei k[ah êa. Pruê bi djăp hbâo, dlăng êa bi ênu\m ]ia\ng kơ mdiê mboh h^n. Êngao ana\n, ung mo# hmei srăng lo\ duah brua\ mkăn, ]ia\ng lo\ mâo prăk kăk hjăn hla\m jih thu\n bhang, mđ^ kyar klei hd^p mda jăk h^n. Kâo hmăng hmưi kơ klei hd^p mda pô mâo klei hơ^t mđao, djăp ênu\m h^n”./.

Leh sa thu\n nga\ rbua\ mâo lu klei tu\ jing, 80 go\ êsei ho\ng êbeh 300 ]ô mnuih ti [uôn Kon Chênh, sa\ Ma\ng Cành, kdriêk Kon Plo\ng, ]ar Kontum, mphu\n ]huang mu\t hla\m thu\n mrâo ho\ng lu klei hơ\k m’ak lehana\n m^n t^ng kơ hdra\ nga\ brua\ duh [ơ\ng. A Lễ, mnuih ti [uôn Kon Chênh brei thâo: Go\ êsei `u hgao leh hnơ\ng dja\p hua\ dja\p [ơ\ng, sna\n hla\m thu\n mrâo `u dôk t^ng kơ hdra\ nga\ brua\ kpưn đ^ kơ mdro\ng:“Klei m^n t^ng mơ\ng kâo hla\m thu\n 2019 tal 1 jing brua\ pla mdiê kuê. Sang kâo ara\ anei dôk mâo hla\m brô 7 sao. Kâo g^r duh bi liê, dla\ng kriê lehana\n pruê hbâo ]ia\ng kơ mdiê sra\ng đ^ jing ja\k h^n mka\ ho\ng thu\n êlâo. Kâo a\t mâo hdra\ k]ah pla hbei [lang mse\ si mnuih [uôn sang hla\m [uôn ]ia\ng lo\ mâo thia\m hnư hrui w^t kơ go\ êsei, mkra mđ^ klei hd^p. Kơ ana kphê, mâo Đảng, knu\k kna duh bi liê ana mjeh, kâo pla leh 3 sao. Thu\n mrâo, kâo sra\ng g^r dla\ng kriê wiê êna\k ]ia\ng mâo lu boh mnga, ba lu klei tu\ dưn h^n. Mb^t ana\n, go\ êsei kâo a\t pla thia\m ana mkra mjing êa drao djo\ guôp ]ia\ng mđ^ hnư hrui w^t. Thu\n mrâo kâo a\t m^n t^ng kơ klei kpưn đ^ kơ mdro\ng, ]ia\ng dưi nga\ sna\n kâo sra\ng g^r nga\ brua\ knua\, ]ia\ng ba w^t lu klei tu\ kdlưn h^n mka\ ho\ng thu\n êlâo”./.

Aduôn Lôi, ti [uôn Kmrơ\ng pro\ng A, sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt brei thâo, `u thâo hlăm brua\ pơ\k m`am mơ\ng điêt. Ara\ anei asei leh mduôn amâo lo\ ar nao hma pưk, snăn brua\ pơ\k m`am yơh jing brua\ grăp hruê ho\ng `u. Hla\m thu\n êgao, `u mâo m`am lu mta mnơ\ng ba ]h^ kơ lu go\ sang hla\m [uôn, lehana\n [uôn riêng gah blei yua. Mnơ\ng `u m`am mâo lu mnuih khăp, kyua mrai siam, kpal, kjăp. Mâo mơ\ng brua\ m`am anei `u đru mdul kơ brua\ anak aneh duah [ơ\ng, lehana\n đru hlămbrua\ kriê pioh knhuah gru dhar kreh djuê ana pô: “Ara\ anei kâo m`am êjai ]h^ êjai, mse\ si ao êkei, ao mniê, m’iêng kâo m`am lehana\n ]h^. Lu jing amâo mâo ôh, m`am nanao [rư\ mse\ snăn yơh. Hlăm brô 1 mlan kâo m`am lehana\n mâo ]h^ mơ\ng 1 truh dua mta đui]. Ara\ leh [ơ\ng tết lo\ dơ\ng m`am nanao, kno\ng tơdah rua\ duam đui] mdei, ăt gi gi ti khung m`am, amâo mâo lui ôh hjăn anak aneh duh kơ brua\ duah [ơ\ng, pô ăt g^r mâo [ia\ pliê mơh”./.

Sa\ Gung Re\, kdriêk Di Linh, ]ar Lâm Đồng jing sa\ ba ako\ hla\m hdra\ brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo ti ]ar Lâm Đồng. Mb^t ho\ng klei mđing dla\ng duh bi liê mơ\ng knu\k kna, mnuih [uôn sang du\m djuê ana ti sa\ a\t g^r ktưn mđ^ kyar brua\ duh mkra ]ia\ng dưi mâo klei hd^p trei mđao. Khua mduôn K’Đor, kha\ng iêu Bap N’Hanh hơ\k m’ak ya\l dliê:“Đảng, knu\k kna mđing dla\ng đru leh lu êdi, mko\ mkra anôk brua\ nah gu\, mjing klei ja\k ga\l kơ mnuih [uôn sang. Ara\ anei, gra\p go\ êsei mâo mpra\p dja\p ênu\m leh mnơ\ng yua hla\m go\ êsei pô lehana\n yua hla\m brua\ duh mkra pla mjing mse\ si: Êdeh ph’phu\t, êdeh ôtô, ma^ mo\k dja\p mta… Mnuih [uôn sang lo\ s^t êm^t bi lông ktưn nga\ brua\, kreh kria\ng duh [ơ\ng ]ia\ng kơ klei hd^p [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar h^n”./.

Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Anôk bruă Pla mjing lehana\n Răng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Gia Lai, thu\n2018, ênhă pla mjing mdiê kluôm ]ar giăm 70 êbâo ha. Kyua mnuih [uôn sang pla mjing lu djuê mjeh mdiê mrâo mse\ si HT1, hương cốm, OM4900, OM6976, hnơ\ng mâo mdiê h’^t kjăp, yap mdu\m mơ\ng 6 ton 500 kg truh 7 ton hlăm1 ha. Pưi, mnuih [uôn Đúp, să Hà Bầu, kdriêk Đăk Đoa, ]ar Gia Lai brei thâo; go\ êsei `u hơ\k m’ak êdi kyua thu\n 2018 hrui w^t mâo giăm 50 kdô mdiê. ~u ]ang hma\ng yan pla mjing mrâo go\ êsei pô srăng hrui w^t lu boh mnga: “Asei mlei kâo, ako\ thu\n anei prăp êmiêt ênu\m ênap hnơ\ng êa mđoh hlăm lo\, amâo k[ah êa mse\ si thu\n dih, sơnăn mdiê leh rah pla kyua yan adiê jăk h^n. Mnuih [uôn sang hlăm [uôn ăt mse\ mơh, leh rah pla, sơna\n mphu\n bu] rơ\k  mdiê, ngă bi leh bruă knuă drông thu\n mrâo. Thu\n anei, hlăm lo\ hma êa djăp ênu\m, tru\n ngă bruă ako\ thu\n hơ\k m’ak êdi”./.