Thu\n 2016 jih leh. Ho\ng du\m boh ]ar ti Lăn Dap Kngư anei jing sa thu\n mâo lu klei lông dlăng dleh dlan. Klei không k[ah êa kjham hlăk yan bhang, lehana\n hjan pro\ng êa lip lê] hlăm yan hjan hmăi leh amâo mâo jăk ôh ho\ng brua\ pla mjing hlăm du\m ]ar, mơ\ng ana\n klei hd^p mda amâo mâo đ^ ôh. Klei bi k[^n Hội đồng nhân dân knhal jih thu\n 2016 mơ\ng 5 ]ar hlăm Lăn Dap Kngư mrâo brei [uh ênoh ]ua\n brua\ duh mkra ala [uôn amâo mâo djăp ho\ng hdră k]ah ôh, brua\ duh mkra amâo mâo klei đ^ kyar ôh. Dôk ti ana\p klei dleh dlan anei, brua\ sang ]ư\ êa du\m ]ar hlăm Lăn Dap Kngư mâo leh djăp hdră mghaih msir. Ana\n jing bi kla\ klei ktang mơ\ng alu\ wa\l pioh duh bi liê phu\n, mjing boh kdru\t mđ^ kyar duh mkra. Ako\ thu\n bhang mrâo, pô ]ih klei mrâo mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam ti Lăn Dap Kngư mâo klei ]ih kơ du\m ai êwa mâo leh, lehana\n hlăk dôk mjing ]ia\ng kơ brua\ duh mkra ala [uôn ti Lăn Dap Kngư mâo klei đ^ kyar h^n hlăm wưng kơ ana\p.

Lâm Đồng jing leh ]ar ba ako\ amâo mâo djo\ kno\ng hlăm Lăn Dap Kngư [ia\dah wa\t ho\ng kluôm ala hlăm brua\ pla mjing ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang ti Lâm Đồng truh leh 49 êbâo ha, truh 17%, ênha\ lăn pla mjing. 9 phung duh mkra ti Lâm Đồng mâo leh Phu\n brua\ lo\ hma tu\ yap jing phung duh mkra thâo ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, truh kơ 35% mka\ ho\ng kluôm ala. Kno\ng mrâo 17% ênha\ pla mjing, boh mnga mơ\ng hdră pla mjing anei mâo ba w^t leh truh 80% ênoh tu\ dưn ]ar mâo ]h^ kơ ala ta] êngao. Lâm Đồng hlăk dôk bi leh mta ]ua\n 50% lăn lo\ hma hlăm ]ar srăng ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang. Phạm S, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Lâm Đồng la]:

“Ara\ anei, pla mjing ho\ng kdrăp mrâo mrang jing leh sa hdră êlan pro\ng, mghaih msir kơ brua\ duah êlan đ^ nao kơ sah mdro\ng. Hlăm ]ar Lâm Đồng đơ mnơ\ng pla phu\n mâo ]ê, kphê, dham mtam, mnga, êmô ma\ êa ksâo, êmô ma\ kđeh ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang sơăi ]ia\ng ma\ brua\. Hdră êlan mơ\ng ]ar g^t gai jing mđ^ kyar brua\ lo\ hma, brei rơ\ng ho\ng brua\ răng mgang kjăp wa\l hd^p mda. Kyuana\n lu ênha\ ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, mâo ]ua\l mka\ leh du\m kr^ng mdê mdê. Mâo lu ênha mâo ba w^t leh klei tu\ dưn pro\ng, kah knar jing 150 êklăk prăk/ha. Hlăm ana\n mơ\ng 25 – 30 êbâo ha mâo hnơ\ng hrui w^t mơ\ng 500 – 2 êklai prăk. Kyua mơ\ng klei thâo ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang yơh mâo mđ^ leh klei tu\ dưn lăn pla mjing ara\ anei ba ako\ hlăm kluôm ala”.

Mb^t ho\ng klei pal mjing ho\ng kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, Lâm Đồng hlăk mâo klei bhiăn kơ hjăn ]ar tui si Knu\k kna jao leh kơ [uôn pro\ng Đà Lạt, ana\n jing mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê, hlăm ana\n mâo hdră mko\ mjing brua\ hiu ]hưn ênguê sang siam hlăm kmrơ\ng. Anei jing sa hdră ma\ brua\ mrâo, mjing klei găl pro\ng kơ Lâm Đồng mđ^ kyar brua\ duh mkra kơ mgi dih.

Du\m hruê knhal jih thu\n, du\m phu\n dhar brua\ lo\ bi ksiêm w^t klei jăk găl kơ mdê bi ]ar hlăm kr^ng Lăn Dap Kngư. Gia Lai ăt ba ako\ hla\m 5 ]ar ti Lăn Dap Kngư kơ hdră mđ^ mlih hdră ma\ brua\. Boh tu\ dưn, thu\n 2016 ]ar kpưn đ^ dôk tal 38, hlăm ênoh dăp jing dôk tal 13/63 boh ]ar, [uôn pro\ng. Anei jing boh tu\ dưn êdah kla\ êdi mơ\ng ]ar kơ brua\ mđ^ mlih brua\ duh bi liê. Klei anei bi êdah klei jăk siam, mjing klei đăo knang kơ phung duh bi liê truh ho\ng ]ar Gialai. Võ Ngọc Thành Khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Gialai la]:

“Hmei knang s^t brua\ bi trông iêu jak klei duh bi liê mơ\ng ]ar Gialai thu\n 2016, srăng jing sa boh kdru\t pro\ng ]ia\ng kơ ]ar mâo dưn yua jih klei ga\l pô hlăk dôk mâo. Kâo bi trông leh mơh ho\ng du\m knơ\ng dhar brua\ êpul êya ho\ng klei g^r pro\ng ]ar srăng ngă jih jang brua\, mjing djăp klei găl ]ia\ng kơ phung duh bi liê hriê tui duah, kuôl ka\ du\m hdră êlan duh bi liê ho\ng klei găl ênưih”.

Ăt djo\ tuôm ho\ng brua\ duh bi liê mơh, knhal jih thu\n 2016, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa [uôn pro\ng Kontum, ]ar Kontum mko\ mjing leh klei bi trông ma\ klei hriăm tui duah klei duh bi liê ho\ng lu phung duh mkra hlăm ]ar, lehana\n mơ\ng êngao ]ar. Bi ala kơ phung duh mkra la]; ]ia\ng mâo klei duh bi liê, snăn brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l lăm lui jih klei bi gun kpăk, mse\ si hlăm brua\ ]iu hnô, ruh mgiah anôk ala, klei ]ia\ng mâo ]an prăk, brua\ k[ah klei bi đru hlăm hdră ngă hra\ mơar mơ\ng du\m knơ\ng dhar brua\ djo\ tuôm. Boh nik klei kơ mnuih ngă brua\. Aduôn Lưu Thị Nga, Khua knơ\ng brua\ duh mkra mnia mblei Vinh Quang 1, mnuih mâo leh 10 thu\n kjăp hlăm brua\ sang lăn ti Kontum mâo klei blu\:

“Sa hlăm du\m brua\ phu\n jing hdră brua\ mâo klei tu\ ư, dưi hluê ngă tu\ jing, snăn klei yuôm bhăn kla\ s^t ana\n jing klei thâo [uh kbưi mơ\ng phung khua kia\ kriê alu\ wa\l. Klei thâo [uh kbưi ana\n, dlăng ti hdră brua\ mơ\ng phung duh bi liê ma\ brua\ mâo klei tu\ jing”.

Hlăm gưl nao ma\ brua\ ti ]ar Gialai ]ia\ng đru alu\ wa\l duah hdră mđ^ h^n brua\ duh bi liê, Khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc m`a\, knu\k kna srăng g^t gai djăp phu\n dhar brua\ ksiêm dlăng du\m klei bhiăn êngiê mơ\ng ]ar, lehana\n alu\ wa\l Lăn Dap Kngư. {ia\dah brua\ duh bi liê yuôm bhăn h^n jing mơ\ng alu\ wa\l, brei bi mâo hdră ma\ brua\ mđrăm mb^t ho\ng phung duh mkra jing Ma\ brua\ mb^t, duh m^n mb^t, bi đru mb^t. Khua knu\k kna mta\, brua\ hrăm mb^t ho\ng phung duh mkra ăt yuôm bhăn snăk bi mâo klei sa mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa 3 gưl, ]ar, kdriêk, lehana\n sa\:

“Djăp gưl brua\ sang ]ư\ êa brei bi ktưn jing brua\ sang ]ư\ êa thâo mđing hmư\, mâo klei m^n mlih mrâo. Brua\ sang ]ư\ êa ]o\ng hrăm mb^t ho\ng phung duh mkra, ruh mgaih jih klei dleh dlan kơ phung duh mkra. Gưl ]ar, kdriêk, lehana\n sa\ bi po\k klei găl, đăm ôh nah dlông êngiê, nah gu\ bi dleh”.

Lăn Dap Kngư mu\t hlăm thu\n 2017 ho\ng ai êwa mrâo. Sa klei năng mơak hla\m brua\ lo\ hma, jing hnơ\ng hrui w^t mơ\ng jih jang mnuih hlăm Lăn Dap Kngư, ana\n jing: Mơ\ng adiê hjan lu amâo mâo mdei, hla\m du\m hruê knhal jih thu\n ba leh lu klei amâo mâo jăk, [ia\dah ti ana\n ăt mâo mơh klei jăk găl pro\ng. Jih jang djăp knơ\ng kdơ\ng êa, phu\n pui ti Lăn Dap Kngư hlăk bo\ êa sơăi. Yan bhang truh leh, mnuih pla mjing ti Lăn Dap Kngư âmo lo\ hyưt ôh kơ klei k[ah êa hlăm yan bhang, amâo lo\ k[ah ôh êa mnăm, êa krih kơ mnơ\ng pla. Ênoh ]h^ boh kphê, ktăk ksu lehana\n djăp mta boh mnga mơ\ng Lăn Dap kngư ăt đ^ leh truh 30% mka\ ho\ng thu\n dih. Snăn, thu\n 2017 Lăn Dap Kngư mâo leh 3 klei bi knăl jăk, hla\m brua\ knơ\ng mbông êa, kơ klei mnia mblei boh mnga, lehana\n kơ klei bhiăn ma\ brua\. 5 ]ar hlăm alu\ wa\l Lăn Dap kngư păn kjăp leh klei đăo knang mâo klei tu\ dưn pro\ng.

                                                            Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk