VOV4.Êđê- Mse\ ho\ng lu kr^ng mka\n hla\m kluôm ala ]ar, thu\n 2019 du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư sa ai, bi hgu\m mguôp ho\ng klei g^r ktưn pro\ng dưi bi leh jih brua\ klam duh mkra ala [uôn, mjing boh kdru\t hluê nga\ tu\ jing hdra\ k]ah wưng thu\n 2016 – 2020. Mơ\ng ara\ anei, du\m ]ar mtru\t mđ^ leh hdra\ hluê nga\ brua\ klam hla\m jih wưng, klei ]ih mkra hdra\ hâo hưn ba mdah kơ Klei bi k[^n brua\ Đảng du\m gưl, ana\p mđing truh kơ Klei bi k[^n tal 13 mơ\ng Đảng. Boh s^t brei [uh, mjưh rue$ thu\n 2019, brua\ duh mkra ala [uôn kr^ng La\n dap kngư [uh leh du\m hdra\ êlan mđ^ kyar êdah kdlưn hla\m brua\ tuh tia mkra mjing, ]ih mkra ana\n kna\l. Du\m boh kdru\t anei sra\ng đru kơ du\m ]ar hgao du\m klei lông dla\ng mơ\ng hdra\ brua\ duh mkra kno\ng jưh knang hla\m brua\ lo\ hma ara\ anei, k`a\m mđing truh kơ hdra\ mđ^ kyar bi knar h^n.

Hluê si Knơ\ng bruă Hdră k]ah duh bi liê Gia Lai, wưng thu\n 2016 truh kơ ara\ anei, alu\ wa\l duh bi liê mơ\ng ]ar dưi mkra mđ^ êdah klă lehana\n bruă jak iêu duh bi liê mâo ba w^t boh tu\ dưn kdlưn. Hlăm 4 thu\n, ]ar jak iêu giăm 400 hdră bruă, ênoh prăk mâo 321 êbâo êklai prăk. Mkă ho\ng wưng êgao, ênoh hdră bruă đ^ 4,6 blư\, ênoh prăk đ^ 12 blư\. Hlăm ana\n, bruă pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê mâo klei bi mlih hluê hdră mkra mđ^, ho\ng êbeh 160 hdră bruă pui kmlă êran ho\ng êwa ang^n lehana\n pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê, hnơ\ng ktang truh 24 êbâo Mw.

            Tơdah mse\ si thu\n 2018, leh hluê ngă hdră bruă pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê tal êlâo mơ\ng kluôm ala, Gia Lai brei [uh klei găl ti ]ar anei bo\ ho\ng klei ]ang hma\ng, sơnăn du\m ênoh klă s^t kơ boh tu\ dưn mâo ba w^t mơ\ng du\m hdră bruă leh mâo ngă, ana\n jing asa\p m`ă klă s^t nik kơ klei găl ana\n. Ti Knơ\ng bruă Cổ phần pui kmlă Gia Lai, mơ\ng 3 mlan ako\ thu\n 2019, leh hdră bruă pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê dưi ba yua, đru hgu\m ba w^t boh tu\ dưn mơ\ng êpul bruă mnia mblei đ^ giăm mkrah blư\ mkă ho\ng wưng anei thu\n 2018. Klei năng mđing êdi hlăm ênoh 16 sang bi êran pui kmlă mâo knơ\ng bruă hlăk ba yua, pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê kno\ng mâo 2 sang máy, [ia\dah ba w^t boh tu\ dưn truh 51%. Phu\n pui kmlă mâo 14 sang máy, [ia\dah boh tu\ dưn ba w^t kno\ng 47%.

 Sang ma^ pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê ti kdriêk }ư\ Jut, ]ar Dak Nông

            Hồ Phước Thành, khua Knơ\ng bruă Hdră k]ah duh bi liê ]ar Gia Lai, brei thâo; mâo 44 hdră bruă pui kmlă êran ho\ng ai ang^n lehana\n pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê, hnơ\ng ktang 6 êbâo Mw, mâo ba hưn mdah leh kơ Phu\n bruă Tuh tia mnia mblei. Lehana\n srăng jing tur knơ\ng yuôm bhăn ]ia\ng bruă duh mkra ala [uôn Gia Lai mâo klei đ^ kyar hlăm wưng kơ ana\p:

“Hlăm wưng 5 thu\n kơ ana\p, du\m hdră bruă anei dưi hluê ngă sơnăn ênoh prăk duh bi liê kluôm yang [uôn ti Gia Lai srăng đ^ ktang. Mb^t ho\ng ana\n, bruă tuh tia mkra mjing mơ\ng hmei srăng mâo klei bi mlih kluôm. Anei jing tur knơ\ng ]ia\ng ]ar mâo du\m klei găl mđ^ kyar”.

            Mb^t ho\ng Gia Lai, du\m anôk bruă pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê lo\ dưi ngă mkra ti du\m ]ar Dak Nông, Dak Lak. Mnuih [uôn sang, êpul bruă mnia mblei ti du\m kr^ng kjham h^n mse\ si Krông Pa, ]ar Gia Lai, Êa Sup, ]ar Dak Lak, }ư\ Ju\t, ]ar Dak Nông [uh klă klei bi mlih bruă duh mkra mâo ba w^t boh tu\ dưn, dưi pia ho\ng klei hơ\k m’ak jing bi mlih mnơ\ng pla mtah mda ba pla gơ\ng pui kmlă, grăp ha ênoh yuôm hrui w^t mâo 3 êklai prăk hlăm 1 thu\n, đ^ 40 blư\ mkă ho\ng ngă lo\ hma. Nghiêm Hồng Quang, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk }ư\ Ju\t, ]ar Dak Nông pui kmlă êran ho\ng pil yang hruê amâo djo\ kno\ng msir mghaih klei gun kpăk hluê hdră duh bi liê ti du\m kr^ng lăn dleh dlan đui] ôh, [ia\dah lo\ mtru\t mjhar phung duh bi liê mkăn hriê kơ alu\ wa\l:

“Boh tu\ dưn tal 1 ho\ng alu\ wa\l ana\n jing bi mlih bruă duh mkra, tal 2 jing mđ^ hnư hrui w^t kơ alu\ wa\l, tal 3 msir mghaih bruă mă kơ mnuih ngă bruă alu\ wa\l. Yuôm bhăn h^n jing mâo klei hma^ djo\, lar bra truh kơ êpul bruă mnia mblei, phung duh bi liê mâo klei đăo knang tơdah hriê kơ kdriêk srăng mâo klei tu\ drông lehana\n mjing klei găl”.

 Mnuih ngă lo\ hma kdriêk Krông Pac, ]ar Dak Lak pe\ boh sâu riêng

            Hlăk êjai pui kmlă doh dưi bi êdah klă klei găl, đru bruă tuh tia du\m ]ar lăn Dap kngư duah hdră êlan mđ^ kyar mrâo, sơnăn bruă lo\ hma ăt mâo knhuang đ^ kyar kdlưn. Jih rue# thu\n 2019, du\m ]ar ksiêm w^t 10 thu\n hluê ngă bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, brei [uh du\m boh tu\ dưn năng mpu\ mđ^, ho\ng 260 să ngă djăp 19 hnơ\ng ]ua\n. Boh tu\ dưn 10 thu\n mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo ti lăn Dap kngư ăt kăn mdei ti să djăp hnơ\ng ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo, ti hnơ\ng duh bi liê [ia\dah lo\ mjing tur knơ\ng ai tiê mnuih [uôn sang h’^t kjăp h^n, leh mâo du\m pluh êbâo go\ êsei tlaih kơ klei [un [in lehana\n du\m êbâo go\ êsei kpưn đ^ jing pô mdro\ng prăk êklai. Mâo du\m să đ^ kyar hlăm ênoh ]ua\n hnư hrui w^t alu\ wa\l. Mse\ si du\m să Êa Yông, Êa Kênh, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak, Trần Thành Vinh, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Êa Kê` brei thâo:

“Mnuih [uôn sang ti anei pla sầu riêng lu mơ\ng thu\n 2012. Thu\n ana\p truh, ho\ng hlăm brô 1 êbâo ha mâo hrui pe\ boh, [ia\ êdi hnơ\ng mâo boh sầu riêng mơ\ng să ăt truh 7 êbâo ton. Ho\ng ênoh yuôm yap mdu\m 3 thu\n ho\ng anei mơ\ng bruă ]h^ boh sầu riêng srăng mâo 350 êklai prăk, hnư hrui w^t yap mdu\m 1 ]ô mnuih kluôm să mơ\ng 35 êklăk srăng đ^ truh 70 êklăk prăk hlăm 1 mnuih 1 thu\n. Du\m thu\n kơ ana\p, hnư hrui w^t srăng đ^ h^n, kyua sầu riêng ti anei năng ai mâo mơ\ng 30 – 50 tôn hlăm 1 ha”.

            Mb^t ho\ng ai tiê mnuih [uôn sang dưi mđ^ ktang, klei găl bruă lo\ hma mơ\ng lăn Dap kngư dưi mđ^ ktang h^n kyua mâo klei mtru\t mjhar duh bi liê hlăm bruă tuh tia mkra mjing lehana\n sang ]ơ mnia. Hlăm thu\n 2019, du\m kr^ng pla ]ê` hrue#, boh [ơr, mtei pro\ng pr^n mơ\ng ]ar Gia Lai, mâo êpul bruă mnia mblei hrui blei, mkra mjing du\m mta mnơ\ng [ơ\ng [ua\t, giêt, ba ]h^ kơ ala ta] êngao. Ti Dak Lak, asa\r mắc ca, ca cao dưi mkra mjing du\m mta mnơ\ng knhal tui] mse\ si êa pra^ mắc ca, chocolate, [ơr ca cao. Đinh Gia Nghĩa, k’iăng khua knơ\ng bruă Cổ phần mnơ\ng [ơ\ng hiă ]h^ mnia ho\ng ala ta] êngao Đồng Giao DOVECO, duh bi liê kơ ]ar Gia Lai lehana\n Trương Ngọc Quang, khua Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn ca cao Nam Trường Sơn, duh bi liê ti ]ar Dak Lak m`ă klă, bruă mkra mjing srăng đru kơ bruă lo\ hma lăn Dap kngư kpưn đ^ hlăm wưng kơ ana\p:

“Hlăm hdră hmei tă ]ua alu\ wa\l lăn Dap kngư ăt mse\ mơh ]ar Gia Lai hlăm wang mơ\ng  5 -10 thu\n dơ\ng srăng jing  kr^ng pla lu boh kroh djam mtam mơ\ng kluôm ala. Boh nik gơ\ boh kroh mse\ si ]ê` hrue#, boh [ơr, teinan, mtei. Kyua ana\n hdră hmei tă ]ua mơ\ng 5 – 10 thu\n dơ\ng srăng po\k thiăm mơ\ng 1 – 2 boh sang máy ti alu\ wa\l ]ar Gia Lai anei ho\ng hnơ\ng ktang mơ\ng 100 – 200 êbâo ton mnơ\ng hlăm 1 thu\n”.

“Ti Dak Lak mâo lu mta mnơ\ng êdah klă kơ hnơ\ng jăk mâo mnuih blei yua hlăm ala ]ar lehana\n ala ta] êngao khăp ]ia\ng. Khă sơnăn ka bi mđing kơ bruă mko\ mjing du\m gru rup mdê mta mnơ\ng dleh dlan dlan êdi. Kâo bi m^n hdră bruă grăp să 1 mta mnơ\ng jing klei mđ^ ai, jing klei đ^ kyar ]ia\ng đru du\m knơ\ng bruă ăt mse\ mơh go\ êsei mnuih [uôn sang mnia mblei mdê asei mnuih mâo klei hâo hưn lehana\n mâo hdră tă ]ua djo\ kpă ]ia\ng mko\ mjing du\m mta mnơ\ng djăp ho\ng klei ]ia\ng”.

            Lăn Dap kngư du\m thu\n êlâo dih bo\ ho\ng mđiă hlơr, ang^n ktang. {ia\dah k]ưm ênuk gưl mrao, mđiă ang^n ana\n bi mklă jing du\m ai tiê yuôm bhăn, mtru\t mjhar bruă tuh tia mkra mjing mơ\ng alu\ wa\l đ^ kyar. Bruă lo\ hma lăn Dap kngư mơ\ng du\m thu\n êlâo dih jing bruă ngă lo\ hma ho\ng kiê kngan, ara\ anei hlăk [rư\ [rư\ mguôp mb^t boh tu\ dưn ho\ng bruă mkra mjing lehana\n sang ]ơ mnia. Bruă duh mkra lăn Dap kngư hlăk ênuk gưl mrâo tal êlâo bi êdah klă klei đ^ kyar jăk siam./.

H'Mrư Ayun mblang