VOV4.Êđê - Leh du\m hruê mdei m’ak yan Mnga, drông Tit h’uh mđao mb^t ho\ng go\ sang, ga\p djuê, hruê anei, mnuih [uôn sang ti kr^ng Dap kngư lo\ mjh^t m’ua\t tru\n nao kơ brua\, jhuang hla\m yan buh pla mrâo. Hla\m ai êwa tru\n nga\ brua\ ako\ thu\n mrâo, mnuih [uôn sang kr^ng Dap kngư ]ang hma\ng sa thu\n mrâo ja\k êa hl^m hjan, djo\ boh mnga leh ana\n mâo lu klei tu\ jing mrâo.

Ksor Ngin, am^ k’kiêng thu\n 1978, mnuih djuê ana Jarai ti [uôn Tiếng 2, să Tân Sơn, [uôn pro\ng Pleiku, ]ar Gia Lai brei thâo: thu\n mrâo êgao, go\ êsei `u hnơ\ng mâo mdiê kuê hro\ tru\n giăm mkrah wah mkă ho\ng du\m thu\n. }ia\ng rơ\ng kjăp hnơ\ng hrui w^t leh ana\n duh bi liê hlăm go\ êsei, thu\n mrâo, `u srăng lo\ pla  du\m mta ana, djam mtam leh ana\n ngă bruă kreh kriăng h^n. Ksor Ngin la]:“ Sang kâo ngă 5 sào lo\, grăp thu\n go\ êsei hmei hrui w^t mâo 75 kdhô mdiê. Bi thu\n anei kyua adiê không k[ah êa, amâo mâo hjan anăn hmei kno\ng hrui w^t mâo 40 kdhô mdiê đui]. Thu\n 2017 anei, ]ia\ng klei hd^p mda go\ êsei mâo lu klei bi mlih, hmei srăng g^r pla mjing ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh mkra go\ êsei jăk h^n, hmei srăng duh bi liê bruă pla 200 gơ\ng tiêu, lo\ dơ\ng pla djam mtam... kyua go\ êsei hmei amâo mâo ôh prăk bi liê huă [ơ\ng aguah tlam./.

Tit Đinh Dậu 2017, kha\ yan adiê amâo mâo ga\l djo\, [ia\dah go\ sang Aduôn K’Bri, ti êpul  Kon Tach Đăng, wa\l krah Đinh Văn, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng, a\t hơ\k m’ak drông Tit. Leh du\m hruê mdei Tit m’ak hlak, aduôn lo\ hnê] nao c\ua\ dla\ng kriê wiê êna\k mnơ\ng pô pla. “ Leh [ơ\ng Tit kâo lo\ nao kơ pưk hma dla\ng kriê kơ mnơ\ng pla, nga\ pưk hma, kha\t adhan kphê, krih êa, pruê hbâo. Thu\n mrâo anei ]ang hma\ng kơ jih brua\ pô ma\ sra\ng ba w^t klei tu\ jing, ]ang hma\ng kơ sa thu\n mrâo djo\ êa hl^m hjan ]ia\ng kơ gra\p ]ô mnuih dưi mâo sa yan ma\ brua\ djo\ boh mnga, mnơ\ng pla mâo hnơ\ng tu\ ja\k h^n”.

A Yêu, djuê ana S’Dang dôk ti [uôn Têa Kon, să Đak Rơnga, kdriêk Đak Tô, ]ar Kontum, mâo 8 ha lăn pla ksu, kphê, ana kđu]. ~u lo\ k[^n ai tiê rông êmô, u\n leh ana\n mnu\, mâo wưng mnu\ `u truh 100 drei. Khă gơ\ hnư hrui w^t ka lu ôh, [ia\dah `u ]ia\ng đru du\m go\ êsei hlăm [uôn hrăm mb^t đ^ kyar. Thu\n mrâo truh, A Yêu mâo du\m klei m^n t^ng snei:“ Thu\n 2016 mrâo êgao, kâo hluê hriăm du\m adu\ mtô bi hriăm hdră pla mjing, dưm hbâo, hdră pla, kriê dlăng kphê. Yan kuêh mă ktăk ksu mơ\ng thu\n dih truh kơ ara\ anei kyua ênoh amâo mâo sa hnơ\ng, anăn amâo kuêh mă ôh ktăk. Truh thu\n mrâo anei, hbei [lang kyua ênoh amâo mâo sa hnơ\ng kâo srăng bi mlih ba pla ana mkăn leh ana\n mđ^ ktang bruă rông mnơ\ng. Ho\ng du\m go\ êsei dleh dlan, kâo srăng mjing klei găl ho\ng hdră brei digơ\ đru bruă pô, kâo srăng đru brei djuê mjeh, ktrâo la] kơ hdră duh mkra pla mjing.

Go\ sang ayo\ng Thành, ti [uôn Ol, sa\ Dak Drô, kdriêk Krông Knô, ]ar Daknông, hd^p lu jing jưh knang hla\m brua\ pla ktơr ti dlông ]ư\ Đá Ong kr^ng {uôn }uah, djiêu hnoh Krông Knô. Kno\ng nga\ brua\ duh [ơ\ng, kyua ana\n hla\m thu\n êgao kha\ yan adiê amâo mâo ga\l djo\, go\ sang `u a\t mâo hrui w^t 50 ton ktơr, ba ]h^ mâo êbeh 150 êkla\k pra\k. Mb^t ho\ng hnư hrui w^t mơ\ng 4 sao lo\ pla mdiê, ung mo# `u mâo klei hd^p đ^ kyar [ia\ mơh. Mđing rông ba dla\ng kriê kơ 5 ]ô anak nao hria\m hra\ m’ar. Ayo\ng Thành, kah lac\ kơ klei thâo hla\m hdra\ mnê] pla ktơr ]ia\ng ba w^t klei tu\ dưn h^n snei: “ Hla\m thu\n mrâo, tal sa c\ia\ng kơ drei mđing ruah djuê mjeh rơ\ng tu\ ja\k, hruh mâo m[lir kla\ nik anôk mkra mjing, blei ti du\m anôk ]h^ mâo k’hưm. Tal 2, hla\m wưng pô pla sna\n brei rơ\ng adiê mâo dja\p êa hjan sna\n kơh bi pla. Leh ana\n sa brua\ dơ\ng jing c\ia\ng drei bi dla\ng kriê bi ja\k, pruê hbâo, jik rơ\k, gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ djo\ hdra\, sna\n kơh hnơ\ng mâo boh mnga lu, ba w^t klei tu\ brua\ kơ duh mkra pro\ng h^n mơh”.

Sa thu\n mrâo, sa Yan Mnga mrâo truh leh hlăm djăp [uôn sang mơ\ng mnuih S’Dang ti ]ar Kontum. Hlăm ai êwa mtluk mtlak mơ\ng anak mnuih leh ana\n lăn adiê, grăp ]ô mnuih [uôn sang S’Dang k]ah mtru\n sơa^ hdră k`ăm kơ asei mlei pô, kơ go\ êsei ]ia\ng kpưn đ^ hlăm thu\n mrâo 2017. Jing mnuih [uôn sang djuê ana S’Dang, du\m pluh thu\n siă suôr ho\ng bruă mtô bi hriăm ti kr^ng taih kbưi Ngọk Réo, kdriêk Đak Hà, klei ]ia\ng êdi mơ\ng nai A Thuin, Khua sang hră gưl I Lê Hồng Phong ana\n jing ba w^t du\m klei jăk siam kơ êbeh 400 ]ô hđeh hriăm hră khăp h’iêng mơ\ng pô. Nai A Thuin la]:“ Thu\n 2017 hdră k]ah mtru\n, kơ hnơ\ng thâo hria\m mơng phung hđeh hriăm hră leh ana\n ênoh kreh kriăng sang hră srăng g^r ktưn. Kno\ng bruă ru\ mdơ\ng sang hră djo\ tuôm kơ prăk kăk, amâo dưi hlo\ng mâo mtam ôh. {ia\dah asei mlei kâo đru k]e\ akâo nnao ho\ng gưl dlông si be\ ngă mđing dlăng brei  kơ mnơ\ng dhơ\ng rơ\ng mâo djăp kơ bruă mtô leh ana\n hriăm hră. Asei mlei kâo ăt khăng nao kơ sang am^ ama phung hđeh hriăm hră ]ia\ng iêu la], mtô mblang kơ digơ\ thâo săng klei yuôm bhăn mơ\ng bruă hriăm hră mơ\ng ana\n ]ia\ng phung hđeh kreh kriăng, mâo hnơ\ng thâo mse\ si du\m sang hră [^ng găp”.

                                            H’Nê] – Y Khem pô ]ih mkra.