VOV4.Êđê - Hla\m du\m thu\n êgao, mb^t ho\ng brua\ klam ra\ng mgang kja\p klei dưi kia\ kriê kr^ng knông la\n êbeh 73km sia\ knông ho\ng ala ]ar Campuchia, l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar Daklak lo\ nga\ ja\k hdra\ đru kơ brua\ sang hra\ m’ar – mtô bi hria\m, mtô mblang kơ hdra\ bhia\n, mđ^ klei thâo sa\ng kơ mnuih [uôn sang ti kr^ng knông la\n. Ho\ng brua\ mđup brei hra\ ]ih, hdruôm hra\ dla\ng, po\k du\m anôk dla\ng hra\ kơ yang [uôn, du\m adu\ msir la\m klei amâo thâo hra\ m’ar, mnuih [uôn sang ti kr^ng knông la\n mâo leh klei ga\l nao hria\m hra\ m’ar, dưi dla\ng hra\, mđ^ klei thâo. Mơ\ng ana\n, klei thâo sa\ng mơ\ng mnuih [uôn sang dưi bi mlih, klei ba yua kdra\p mrâo hla\m brua\ pla mjing dưi mtru\t mđ^ đru mguôp hla\m hdra\ msir klei ư\ êpa, bi hro\ klei [un knap ti kr^ng knông la\n. Klei ]ih “L^ng kahan ra\ng mgang knông la\n Daklak mtru\t mđ^ klei thâo sa\ng kơ mnuih [uôn sang kr^ng knông la\n”

Sang hră gưl 1 Nguyễn Đình Chiểu, să Ia R’vê, kdriêk Êa Sup jing 1 hlăm du\m sang hră dưi hro\ng ruah hluê ngă hdră bruă “1 êklăk po\k hdruôm hră mđup brei kơ phung hđeh [un” mơ\ng Sang kđăm mkra hdruôm hră Kim Đồng mguôp mb^t ho\ng Êpul kiă kriê L^ng kahan răng mgang knông lăn Dak Lak po\k ngă mơ\ng êbeh 1 thu\n êgao. Hlăm brô 1 êbâo 100 po\k hdruôm hră ho\ng lu mta mse\ si lịch sử, văn học, khoa học tự nhiên, amâo du\m du\m po\k rup yăl dliê, tạp chí, tập san… ho\ng lu mta phu\n lehana\n rup jăk j^n pioh kơ phung hđeh dlăng.

Nai Ngô Minh Tiến- khua sang hă gưl 1 Nguyễn Đình Chiểu brei thâo; klei jăk j^n mơ\ng du\m po\k hdruôm hră hlăm hdră bruă ana\n jing, mjing 1 hdră bruă dlăng hră, 1 knhuah dhar kreh jăk siam ti sang hră:“Du\m klei yăl dliê hlăm du\m po\k hră yăl dliê mâo lu jơr, du\m po\k rup yăl dliê djo\ guôp ho\ng phung hđeh, s^t phung hđeh hriê dlăng sơnăn đru digơ\ tu\ mă lu klei thâo. Hdră bruă ba lu klei tu\ dưn kơ phung hđeh kr^ng knông lăn. Lu hdruôm hră phung hđeh dlăng, ]o\ng digơ\ thâo săng kơ klei đua ]ia\ng răng mgang knông lăn, răng mgang knông lăn ala ]ar si be\ ngă”.

Ho\ng klei mguôp mb^t hluê ngă hdră bruă “1 êklăk po\k hdruôm hră kơ phung hđeh [un”, êpul L^ng kahan răng mgang knông lăn Dak Lak lo\ hur har po\k du\m boh adu\ lăm klei amâo mâo thâo hră ]ia\ng đru mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn thâo dlăng, thâo ]ih hră m’ar.

Aduôn Lê Thị Dung ti alu\ Chiềng, să Ia Lốp, kdriêk Êa Sup brei thâo, ung mo# `u hriê kơ kr^ng Dap kngư mko\ mjing bruă ngă mơ\ng du\m thu\n 80 mơ\ng ênuk gưl êlâo. Kyua êlâo dih klei hd^p mda adôk dleh dlan, sơnăn 2 ung mo# amâo mâo nao sang hră m’ar ôh. 2 thu\n êgao, phung l^ng kahan pôih kđông răng mgang knông lăn 735 (hlăm Êpul kiă kriê L^ng kahan răng mgang knông lăn Dak Lak) po\k adu\ lăm klei amâo mâo thâo hră m’ar, sơnăn jih 2 ung mo# mb^t ho\ng lu mnuih [uôn sang hlăm [uôn nao hriăm. Mâo phung nai h’ô ao mtah hur har mtô, truh kơ ara\ anei, jih jang mnuih hlăm adu\ hriăm thâo dlăng, thâo ]ih leh hră m’ar: Aduôn Lê Thị Dung yăl dliê:“Nao kơ adu\ hriă, phung nai brei hriăm boh hră êlâo, leh kơnăn hriăm êjei mguôp boh hră êjai, lehana\n hriăm dlăng. Kâo thâo dlăng leh. Bi ung kâo amâo mâo 1 boh hră ôh, êlâo dih ]ia\ng si`ê ya mta kno\ng gư\ ana kngan. Bi ara\ anei `u thâo dlăng hră m’ar, hră klei mrâo, thâo ]ih leh hră… Si la] he\ jih sang kâo ara\ anei djăp mnuih thâo ]ih, thâo dlăng leh hră m’ar”.

Mb^t ho\ng bruă po\k du\m boh adu\ lăm klei amâo mâo thâo hră m’ar đru mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn, êpul L^ng kahan răng mgang knông lăn Dak Lak lo\ mđ^ ktang bruă mguôp mb^t ho\ng du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm mko\ mjing hip hdruôm hră mnuih [uôn sang ti du\m alu\, [uôn ti du\m să knông lăn.

Hop hdruôm hră mâo giăm 200 po\k hdruôm hră du\m mta ktrâo la] đru k]e\ kơ hdră bhiăn lăn ala, klei bi dôk ung mo# lehana\n go\ êsei, hdră bhiăn knu\k kna, du\m mta hdră bhiăn hình sự hlăk ba yua ara\ anei hlăm bruă hdră bhiăn knu\k kna Việt Nam ]ia\ng ba yua kơ bruă mtô mblang, hriăm mjuăt hdră bhiăn; đru mkăp klei hâo hưn kơ phung knuă druh răng mgang knông lăn phat mkra du\m klei ngă soh alu\ wa\l knông lăn. Đào Xuân Toàn, ti alu\ 2, să Êa Bung, kdriêk Êa Sup, ]ar Dak Lak brei thâo: “Hip hră hdră bhiăn mơ\ng êpul bruă răng mgang knông lăn jăk êdi ho\ng lu mta bruă mâo mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn ]ia\ng êdi. Mnuih [uôn sang s^t w^t ngă bruă khăng weh ]ia\ng dlăng du\m po\k hră hdră bhiăn ]ih la] kơ knông lăn ala ]ar, hdră bhiăn bi dôk ung mo# go\ êsei, lăn ala. Ho\ng mnuih [uôn sang leh dlăng bi êmuh hdăng găp mâo klei tu\ dưn êdi”.

Dak Lak mâo 4 să knông lăn jing: Ia R’vê, Ia Lốp, Êa Bung hlăm kdriêk Êa Sup, lehana\n Krông Ana hlăm kdriêk {uôn Đôn, anei jing du\m să kr^ng taih kbưi dleh dlan h^n mơ\ng ]ar, ho\ng ênoh go\ êsei [un truh 60%. Kluôm alu\ wa\l mâo hlăm brô 11 êbâo go\ êsei ho\ng êbeh 26 êbâo ]ô mnuih, mâo 25 djuê ana ayo\ng adei dôk hd^p mb^t mbla. Hluê si Đại tá Đỗ Quang Thấm – k’iăng khua Chính uỷ Êpul kiă kriê L^ng kahan răng mgang knông lăn Dak Lak, bi mklă hdră bruă kriê dlăng klei êđăp ênang ala ]ar mguôp mb^t ho\ng bruă ]ung ba mtru\t mjhar mnuih [uôn sang, du\m thu\n êgao, anôk bruă hur har hluê ngă bruă đru kriê dlăng klei hd^p mda – ala [uôn, msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un ti du\m să knông lăn.

Đại tá Đỗ Quang Thấm brei thâo, ]ia\ng dưi ngă bruă anei, mơ\ng thu\n 2010 truh kơ ara\ anei, anôk bruă po\k leh 10 boh adu\ lăm klei amâo thâo hră kơ êbeh 700 ]ô mnuih nao hriăm, mguôp mb^t ho\ng Sang kđăm mkra hdruôm hră Kim Đồng hluê ngă hdră bruă “ 1 êklăk po\k hdruôm hdră mđup brei kơ phung hđeh [un” kơ du\m boh sang hră hlăm alu\ wa\l; mko\ mjing 250 gưl mtô mblang hdră bhiăn kơ hlăm brô 5 êbâo ]ô mnuih [uôn sang. Mơ\ng ana\n, klei thâo săng mnuih [uôn dưi mđ^ kyar, bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă duh mkra dưi mđ^ ktang, bruă msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un knap hluê ngă mâo ba w^t boh tu\ dưn h^n:“Hlăm hruê mlan kơ ana\p, ]ia\ng mđ^ lar du\m boh tu\ dưn leh mâo ba w^t, Êpul kiă kriê L^ng kahan răng mgang knông lăn hmei srăng lo\ dơ\ng mguôp mb^t ho\ng du\m gưl knơ\ng bruă ]ia\ng hluê ngă mta phu\n anei ksă êmă h^n ]ia\ng mđ^ klei thâo săng kơ mnuih [uôn sang. Hmei mtô mblang lehana\n mtru\t mjhar mnuih [uôn sang nao kơ du\m anôk dlăng hră mđ^ klei thâo [uh săng. Đru phung hđeh hriăm hră mâo klei găl dlăng du\m mta hdruôm hră ]ia\ng mâo klei thâo săng h^n. Êngao kơnăn srăng k[^n ai tiê mko\ mjing du\m pôih kđông răng mgang knông lăn jing du\m anôk bruă dhar kreh, jing anôk jưh knang ]ia\ng đru mnuih [uôn sang hlăm djăp mta bruă”.

{uh klă, bruă mđ^ klei thâo săng mnuih [uôn sang dưi hluê ngă ksă êmă ho\ng ai tiê mơ\ng phung l^ng kahan ao mtah mtru\t mjhar leh mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l knông lăn hur har tui hriăm, hluê ngă bruă dlăng hră ]ia\ng mâo klei thâo săng. Mơ\ng ana\n dhar kreh dlăng hră dưi mđ^ kyar ti alu\ wa\l knông lăn. Mâo klei thâo, srăng dưi tlaih kơ klei [un [in, klei hd^p mda mnuih [uôn sang dưi mđ^ kyar lehana\n kr^ng knông lăn srăng dưi krơ\ng kjăp h^n./.