VOV4.Êđê – Leh 9 mlan Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam lehana\n anôk brua\ klei mrâo ]ih la] kơ klei dleh dlan mơ\ng mnuih [uôn sang [uôn “5 h’a^” ti dlông ]ư\ Cheng Leng, brua\ sang ]ư\ êa lehana\n du\m anôk brua\ djo\ tuôm ]ar Gialai hluê nga\ leh hdra\ mbe\ mnuih [uôn sang tru\n mơ\ng kr^ng ]ư\ ]hia\ng anei. Anôk dôk mrâo ja\k h^n mka\ ho\ng kr^ng la\n dliê Cheng Leng kyua mâo dja\p ênu\m anôk brua\ nah gu\, rơ\ng mnuih [uôn sang sra\ng dưi kriê dla\ng klei suaih pral, phung hđeh dưi nao sang hra\. Kha\ sna\n, brua\ phu\n kơ ana\p mơ\ng hdra\ brua\ anei jing mko\ da\p la\n pla mjing ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hơ^t klei hd^p mda hla\k jing sa mta brua\ dleh năng bi pral dưi msir mghaih.

{uôn Hek, sa\ }ư\ A Thai, kdriêk Phú thiện, ]ar Gialai hlăm du\m hruê anei bi mjh^t m’ua\t êjai drông du\m go\ êsei mơ\ng ]ư\ Cheng Leng hriê mko\ mkra klei hd^p mda mrâo. Du\m boh sang ho\ng kyâo dlông ]ư\ bi ruh mgaih ho\ng klei mdje\, lehana\n du\ ba hla\m êlan dliê giăm 5km, leh kơ ana\n lo\ w^t mdơ\ng ti krah lăn huông, dap phia\r ti ôk [uôn Hek. Jih jang brua\ ktro\ anei mâo leh l^ng kahan, mơ\ng knơ\ng brua\ kia\ kriê kahan ]ar Gialai hriê đru. Nay Bhing mâo leh lu thu\n hd^p mda ti dlông ]ư\ Cheng Leng brei thâo, ti anôk dôk mrâo, go\ sang `u mâo mbha brei lăn dôk, mâo hra\ go\ êsei, ngă kak asei, lehana\n mơak h^n jing anak `u mâo nao sang hra\ mơar: 

           L^ng kahan đru mnuih [uôn sang mbe\ sang 

“4 ]ô anak 3 ]ô êkei, 1 ]ô mnhiê êlâo dih hd^p ti dlông ]ư\ Cheng Leng di`u amâo mâo nao sang hra\ mơar ôh. Anak mâo nao sang hra\ mơar, lo\ mâo lu klei đru mkăn, đru êdeh, hdruôm hra\ mơar, ]hum ao, ara\ng đru lu mta, kâo bo\ ho\ng klei mơak. Anak kâo hưn, Ơ ama mơak măng ai hmei nao sang hra\, [uh ayo\ng adei bi nao sang hra\ mơar di`u khăp snăk, kâo ăt mơak mơh kơ anak kâo mse\ snăn”.

            L^ng kahan đru mnuih [uôn sang mbe\ sang 

Mse\ ho\ng go\ sang Nay Bhing, 13 go\ sang mnuih [uôn sang hd^p sui thu\n ti dlông ]ư\ Cheng Leng hlăk hlê mbe\, hriê dôk kơ [uôn Hek mâo klei đru mơ\ng du\m êpul brua\ djo\ tuôm, brua\ sang ]ư\ êa. Ti [uôn mrâo, grăp go\ êsei mâo mbha truh 600m² lăn dôk, mâo mkăp hra\ lăn, mâo mkra brei kak asei, mâo hra\ go\ êsei. Ho\ng djăp mta pui kmla\, êlan klông, brua\ mdrao mgu\n, hla\m brô 20 ]ô hđeh hla\m [uôn mơ\ng 7 – 15 thu\n, lu jing amâo mâo thâo hra\ mơar ôh, ăt mâo tio\ nao hriăm hlăm sang hra\ knu\k kna ]iêm rông Gưl sa Nay Der, sa\ }ư\ Athai. Nai mtô Hoàng Minh Thái, Khua sang hra\ brei thâo, mta k`ăm tal êlâo, jing bi hriăm brei hđeh thâo dlăng hra\, thâo ]ih hra\, dưi dưn klei mơak hlăk hđeh:

                L^ng kahan đru mnuih [uôn sang mbe\ sang  

“Kơ brua\ mtô bi hriăm rông ba phung hđeh hlăm sang hra\, snăn mâo sang hra\ yap anei jing brua\ ktro\, kyuadah phung hđeh amâo mâo tuôm găn ôh hla\m du\m boh adu\ mơ\ng hđeh điêt, mơ\ng điêt amâo tuôm thâo kral ôh kơ klei hd^p nah êngao, snăn leh tru\n hriê kơ anei bo\ ho\ng klei kdja\t k[la, hê` mlâo, dleh dlan bi mguôp ho\ng mnuih riêng gah. Kyuana\n, sang hra\ ăt mko\ mjing hdră bi hriăm hjăn kơ digơ\, lehana\n mâo klei ktrâo ata\t, mko\ mjing kơ phung hđeh hlăp mbul, bi mguôp ho\ng mnuih riêng gah”.

Alu\ wa\l [uôn Hek [ia\dah mnuih [uôn sang Cheng Leng nao ru\ mdơ\ng sang dôk 

Mâo klei mơak kơ phung hđeh, [ia\dah jing klei hn^ng kơ mnuih pro\ng. Mnuih mơ\ng Cheng Leng mbe\ hriê dôk kơ [uôn mrâo, [ia\dah knga ăt dôk ênguôt hn^ng kơ ênguôl hđăp. Kyuadah djăp mta klei leh găn jăk yâo hlăm klei hd^p, snăn brua\ phu\n kơ anei jing hdră duah [ơ\ng ka thâo b^t êlan ôh. Hd^p mda leh lu thu\n ti dlông ]ư\ Cheng Leng, ksor Kair brei thâo, hriê dôk kơ [uôn mrâo, [ia\dah ka mâo mbha ôh lăn pla mjing, kyuana\n `u ăt lo\ w^t kơ dlông ]ư\ jik kpuh hma hđăp. Kbưi hlăm brô 4 – 5km mơ\ng anôk dôk mrâo truh kơ hma, êbat jơ\ng lo\ w^t kơ ]ư\ lu] jih 1 h mơh, klei ngă brua\ knua\ tuôm ho\ng klei dleh dlan:

Alu\ wa\l [uôn Hek [ia\dah mnuih [uôn sang Cheng Leng nao ru\ mdơ\ng sang dôk 

“Êlâo dih, dôk hlăm ]ư\ dleh dlan snăk, amâo mâo pui kmla\, amâo mâo êa jua, ]ia\ng nao sang êa drao, nao sang mnia… jih jang jing kbưi sơăi, sơăi snăk sơưn. Ara\ anei mâo hriê dôk kơ [uôn mrâo mâo leh pui kmla\, mâo leh sang êa drao je\ giăm, sang mnia găl ênưih, snăn mnuih [uôn sang mơak mơh”.

Mâo leh anôk dôk, [ia\dah brua\ duah [ơ\ng ka hơ^t, ăt jing klei brua\ sang ]ư\ êa dôk ru\ng răng mơh. Phùng Trung Toàn, khua sa\ }ư\ A Thai, brei thâo, mnuih [uôn sang Cheng Leng êlâo dih hd^p mda hlăm du\m boh [uôn gu\ jơ\ng ]ư\. Kyua mơ\ng klei k[ah lăn pla mjing, snăn yơh di`u bi đ^ nao hlăm ]ư\ duah [ơ\ng, jih jang kpuh hma di`u ngă jing lăn dliê. Ara\ anei hriê dôk kơ [uôn mrâo, du\m lăn ana\n, lo\ mtru\t mnuih [uôn sang w^t pla dliê. Brua\ dôk t^ng kơ klei duah [ơ\ng, kơ brua\ knua\ ma\ ka mâo mghaih msir ôh, ana\n yơh jing sa klei gun kpăk pro\ng, sa ka dưi mghaih msir ôh:

      Phung hđeh Cheng Leng dưi nao sang hră m’ar leh

“Ara\ anei hlăm sa\ amâo lo\ mâo lăn ôh pioh mbha kơ mnuih [uôn sang, snăn brua\ iêu mnuih [uôn sang w^t kơ anei ăt jing sa mta brua\ ktro\. }ang hmăng gưl dlông mâo hdră mđing đru pral h^n kơ mnuih [uôn sang, dưi mâo sa anôk lăn pioh pla mjing”.

Djăp gưl brua\ sang ]ư\ êa ]ar Gialai mbe\ leh mnuih [uôn sang mơ\ng dlông ]ư\ Cheng leng tru\n dôk hlăm tlung dap, ]ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang mâo klei hd^p jăk yâo h^n, mâo anôk mdrao mgu\n klei rua\, mâo sang hra\ mơar, mâo êlan klông siam. {ia\dah le\, lăn pla mjing kơ mnuih [uôn sang yơh jing klei mnuih [uôn sang dôk hmưi êdi. Dưi mghaih msir he\ brua\ anei, snăn kơh brua\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang Cheng Leng w^t dôk hlăm [uôn mrâo mâo klei tu\ jing, đru kơ mnuih [uôn sang bi hơ^t klei hd^p mda la\ lar.

                        Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk