Si sra\ng nga\ ]ia\ng ba yua tu\ dưn ênha\ la\n lo\ hma lu jing la\n hrah bazan hla\k jing brua\ yuôm êdi hla\m hdra\ êlan mđ^ kyar brua\ duh mkra – ala [uôn ti kr^ng La\n dap kngư ara\ anei. }ia\ng dưi msir mghaih klei anei brei mâo sa hdra\ ksiêm dla\ng kluôm ênu\m, kla\ nik, kreh knhâo t^ng mka\ kla\ hdra\ brua\ pla mjing ti du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư ara\ anei. Mơ\ng ana\n ]ih mkra hdra\ k]ah lehana\n po\k nga\ hdra\ lo\ mko\ w^t mnơ\ng pla hla\m kluôm ênha\ la\n lo\ hma ti kr^ng la\n dap kngư mguôp ho\ng brua\ mkra mjing lehana\n ba ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao. Klei ]ih tal 3 hla\m du\m klei ]ih “Hdra\ ba yua tu\ dưn ênha\ la\n bazan hrah ti kr^ng La\n dap kngư”, ho\ng ako\ “Lo\ mko\ w^t mnơ\ng pla, mguôp kr^ng pla mjing ho\ng brua\ tuh tia mkra mjing”:

}ar Gialai ara\ anei mâo truh 100 êbâo ha ksu ho\ng ênoh tu\ dưn mâo ba w^t hlăm thu\n 2018 hlăm brô 3 êklăk pra\k/ha. Snăn drei [uh anei jing boh ba w^t mơ\ng brua\ knua\ mse\ snei jing [ia\ êdi. Võ Ngọc Thành, khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Gialai la], hlăm ]ar mâo leh đa đa phung duh mkra nga\ brua\ mkra mjing djam mtam, boh kroh, hgu\m ho\ng phung pla mjing ru\ mkra anôk pla mjing tal êlâo mâo ba w^t klei tu\ dưn pro\ng. Lehana\n anei dưi yap jing hdră nao mrâo, dưn yua jăk du\m ênha\ pla mjing ti ]ar Gialai.

“Grăp ha teinan, boh [ơr, boh guga mâo ba w^t prăk mnga mơ\ng 150 – 200 êklăk prăk/ha. Mb^t ho\ng anôk brua\ mkra mjing, lehana\n ]h^ mnia ho\ng ala ta] êngao, jing leh hdră êlan găl kơ klei mnia mblei. Ara\ anei, knơ\ng brua\ Đồng Giao mâo ]h^ leh mnơ\ng pô truh kơ 51 ala ]ar, wa\t hlăm du\m ala ]ar dleh hlăm klei mnia mblei mse\ si Bỉ, Nhật Bản; Israel lehana\n Hàn Quốc…”

Nguyễn Văn Tiến, Khua kia\ kriê anôk brua\ lo\ hma, Hlăm dhar brua\ duh mkra Gưl dlông la]: Anôk mnia mblei ktăk ksu dleh mâo klei bi mlih pro\ng hlăm mgi dih. Êjai ana\n, hlăk dôk mâo lu mnơ\ng pla mkăn jing ja\k h^n, ba w^t klei tu\ dưn h^n. Kyuana\n yơh, du\m ]ar ti Lăn Dap Kngư bi ksiêm w^t, lo\ mko\ w^t brua\ ksu, jang du\m alu\ wa\l mâo djăp êa krih ba pla du\m mta mnơ\ng mkăn djo\ ho\ng klei bi mnia mblei ara\ anei.

“Du\m đang ksu dôk hla\m ênha\ amra lo\ w^t pla, tơdah dôk hlăm anôk djăp êa jua, amâodah djăp klei găl mđ^ kyar du\m anôk duh mkra, snăn brei lo\ bi ksiêm w^t klei tu\ dưn mơ\ng brua\ dja\ yua lăn. Jih jang du\m mta mnơ\ng pla ara\ anei mâo boh mnga lu h^n, ho\ng ênoh tu\ dưn ba ]h^ djăp mơ\ng 400 – 500 êklăk prăk, êjai ana\n du\m mta ana boh kroh, djam mtam, boh nik mse\ si boh sầu riêng dôk hlăm wưng ]h^ yuôm snăn mâo ba w^t truh 1 êklai mkrah, dua êklai prăk. Anei jing du\m brua\ bi ksiêm dlăng, wa\t brua\ ]ua\l mka\ kơ kr^ng [uôn sang mrâo, [uôn pro\ng mguôp ho\ng klei ru\ mdơ\ng alu\ wa\l duh mkra”.

Ba yua klei kreh knhâo, iêu jak phung duh bi liê mko\ mjing alu\ wa\l pla mjing ho\ng kdrăp mrâo mrang, mguôp ho\ng anôk mkra mjing boh mnga mâo, ana\n yơh jing hdră êlan amâo mâo dưi k[ah ôh ênuk ara\ anei.

Bùi Quang Tuấn, Khua knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ klei duh mkra Việt Nam, dôk hlăm knơ\ng brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo yang [uôn Việt Nam, Alu\ wa\l Lăn Dap Kngư jing anôk mâo djăp klei dưi mđ^ kyar brua\ lo\ hma pla mjing ho\ng hdră mrâo mrang, kyua lăn pro\ng, jing anôk jăk mjut mjing lu mta mnơ\ng jăk, mâo ênoh yuôm.

Brua\ pla mjing mđr^ng ho\ng brua\ mkra mjing jing hdră êlan ngă brua\ jăk, rơ\ng kơ mnuih pla mjing ma\ brua\ sa hnơ\ng ho\ng ênoh ]ia\ng mkăp, amâo srăng le\ hlăm klei lui] ênoh. Đinh Gia Nghĩa, k’ia\ng khua êpul gru\p Đồng Giao brei thâo, ara\ anei êpul gru\p hlăk hgu\m ho\ng phung pla mjing pla djăp mta ana boh kroh, djam mtam, hluê ho\ng hdră, ngă klei kuôl ka\ kăp hrui blei jih boh mnga mâo, mâo klei kuôl ka\ leh kơ ênoh ]h^ mnia mơ\ng êlâo. Tui si hdră, êpul gru\p Đồng Giao ]ia\ng mko\ mjing du\m boh sang mkra mjing djam mtam, boh kroh ti Lăn Dap Kngư ]ia\ng mđ^ ênoh yuôm ]h^ mnia boh mnga mơ\ng kr^ng lăn anei:

“Hmei mâo klei ksiêm mka\, hlăm brô mơ\ng 5 – 10 thu\n ti ana\p, Lăn Dap Kngư srăng jing anôk phu\n kơ brua\ pla mjing djam mtam boh kroh kơ kluôm ala. Boh nik ana ]ê` hrue\, boh [ơr, teinan, mtei… Hdră mđ^ kyar hlăm 1; 2 thu\n kơ ana\p jing srăng lo\ ru\ mdơ\ng mơ\ng 1 truh 2 boh sang mkra mjing ti Lăn Dap Kngư, ho\ng ai dưi ma\ brua\ mơ\ng 150 truh 200 êbâo tôn/thu\n”.

Lê Quốc Doanh, k’ia\ng khua phu\n brua\ lo\ hma brei thâo, hlăm wưng giăm anei, Việt Nam mâo kuôl ka\ leh lu klei kuôl ka\ mnia mblei êngiê ho\ng du\m ala ]ar dlông ro\ng lăn. Tơdah jih jang boh mnga leh mkra mjing djăp ênoh ]ua\n, mâo hnơ\ng jăk srăng ba w^t klei tu\ dưn pô ba ]h^:

“Wưng leh êgao mâo klei knu\k kna, du\m phu\n dhar brua\ g^r jih ai tiê, snăn drei mâo kuôl ka\ leh lu hdră êlan mnia mblei êngiê, boh nik brua\ lo\ hma, hlăm ana\n ]h^ tiu. Snăn brei drei thâo pai ma\ klei găl ho\ng hdră mjing djăp ênoh ]ua\n kjăp h^n ]ia\ng bi năng ho\ng ênoh lu ala ]ar ]ia\ng blei”.

}ia\ng dưi bi s^t jih jang klei mrâo bi êdah leh, mâo ngă ho\ng klei djo\, ho\ng klei kreh knhâo, djo\ hdră êlan, ba yua tu\ jing ênha\ lăn pla mjing mâo hlăm Lăn Dap Kngư, K’ia\ng khua knu\k kna Vương Đình Huệ la], Phu\n brua\ lo\ hma bi mâo hdră hgu\m kjăp ho\ng du\m ]ar ti Lăn Dap kngư bi ksiêm duah lehana\n mâo hdră akâo mko\ w^t brua\ pla mjing ana [ia\ hruê hlăm hdră ngă brua\ mrâo mrang, mb^t ho\ng brua\ mkra mjing boh mnga, bi mguôp kjăp ho\ng anôk mnia mblei hlăm ala ]ar lehana\n ho\ng ala ta] êngao:

“Hlăm lăn Dap Kngư anei, du\m thu\n giăm anei jih jang ênoh ]h^ djăp mta mnơ\ng pla mjing tru\n toh hroh sơăi amâo mâo mnơ\ng lo\ yuôm ôh, dơ\ng mơ\ng ksu, tiu, lehana\n kphê, kyuana\n tơdah amâo lo\ mko\ w^t ôh hdră ma\ brua\ s^t nik srăng tuôm ho\ng klei dleh dlan. Bi mâo sa klei ksiêm duah kjăp ]ia\ng mko\ w^t ho\ng sa hdră ktang brua\ pla mjing ti Lăn Dap Kngư. Snăn mse\ si mơ\ng klei bi mlih lăn anei kơ lăn adih, mơ\ng ana mnơ\ng pla anei kơ ana mnơ\ng pla mkăn, snăn kơh srăng dưi mghaih msir ho\ng klei kjăp”.

S^t yơh, ]ia\ng thâo mko\ w^t mnơ\ng pla mjing ti Lăn Dap Kngư mâo klei tu\ jing, kle ibi mguôp kjăp hlăm jih brua\ duh mkra dơ\ng mơ\ng pla mjing hlo\ng truh kơ ]h^ mnia brei mâo klei bi mguôp kjăp ti gu\ klei knu\k kna kia\ kriê./.