VOV4. Êđê – Ho\ng gru hmô pla kbâo hluê si kdra\n pro\ng, bi hgu\m mb^t ]ia\ng mjing hdra\ duh mkra pla mjing kluôm, mâo ba w^t boh tu\ dưn jing hdra\ nga\ brua\ ja\k ti du\m kr^ng [uôn mnuih djuê [ia\ hla\m kdriêk Kbang, ]ar Gialai. Mơ\ng gru hmô anei, mnuih [uôn sang alu\ wa\l mâo leh klei bi mlih hla\m hdra\ ma\ brua\ ]ia\ng dưi mâo klei ga\l tlaih mơ\ng [un h’^t kja\p. {ri ako\ thu\n mrâo, alum kơ [^ng ga\p drei nao ]hưn kơ sa\ kr^ng 3 Lơ Ku ksiêm mđing kơ hdra\ mko\ mjing kdra\n pla kbâo pro\ng mơ\ng mnuih [uôn sang djuê ana Bahnar ti nei.

Hruê tal êlâo ako\ thu\n mrâo, Đinh A Chi, ti [uôn Krối, să Lơ Ku, kdriêk Kbang, ]ar Gia Lai mb^t ho\ng du\m ]ô mnuih hlăm êpul pla kbâo hlăm [uôn nao ]ua\ đang kbâo. Anei jing kdrăn hma pro\ng tal êlâo mơ\ng [uôn, dưi mko\ mjing hluê ngă mơ\ng thu\n 2017. Đang kbâo mtah mda ana\p hrui koh yan tal 2. A Chi brei thâo; `u mbo\ thiăm ênhă pla 5 sào mkrah, yan êlâo hrui mă mâo hlăm brô 50 êklăk prăk, t^ng yap hnơ\ng mâo êbeh 60 ton kbâo grăn. Thu\n anei, hnơ\ng mâo kbâo hluê si t^ng đ^ h^n, srăng mâo hnư hrui w^t đ^ h^n:

“Kâo kriê dlăng kahan hđăp, kâo mtru\t mjhar n’nao kahan hđăp, mnuih [uôn sang hlăm [uôn hluê ngă hdră êlan mtru\n mơ\ng Đảng, hdră bhiăn Knu\k kna, g^r ktưn duh [ơ\ng ]ia\ng msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un knap. Mâo Knu\k kna duh bi liê pla kbâo, hdră mnê] mrâo mrang sơnăn hnơ\ng hrui w^t đ^ h^n. Kno\ng go\ êsei kâo pla mâo 5 sào mkrah đui], [ia\dah hrui w^t mâo 60 ton kbâo, kyua ana\n djăp mnuih bi hơ\k m’ak sơa^”.

Mnuih [uôn sang djuê ana BaNa ngă đang kbâo pro\ng

Đinh Bới, khua êpul pla kbâo [uôn Krối brei thâo; mnuih [uôn sang dưi ngă kdrăn đang hma pro\ng kyua mâo klei đru mơ\ng Hdră bruă mhro\ [un alu\ wa\l lăn Dap kngư. Du\m phung hluê ngă gru hmô anei lu êdi jing mnuih [un, êlâo dih khăng pla kbâo hnơ\ng điêt, hliê hluôt, hnơ\ng mâo hrui w^t [ia\. Ara\ anei kyua mâo ênoh duh bi liê tal êlâo mơ\ng hdră bruă ana\n jing djuê mjeh, hbâo pruê, kai k[ươ lăn, mb^t ho\ng bruă mguôp mb^t ho\ng sang máy ]ia\ng krơ\ng kjăp anôk ba ]h^ ngă kơ mnuih [uôn sang h’^t ai tiê duh [ơ\ng. Ara\ anei mâo leh 17 go\ êsei hluê ngă pla mjing hlăm ênhă pro\ng êbeh 16ha. Hlăm đang hma anei, dưi ba yua lu máy móc mơ\ng bruă pla truh kơ hrui mă boh mnga. Kyua ana\n, yan êlâo, kdrăn lo\ hma mâo hnơ\ng hrui w^t yap mdu\m 105 ton/1ha, kdlưn h^n ho\ng hnơ\ng mâo kbâo yap mdu\m hlăm kr^ng mơ\ng 60 – 70 ton/1ha. Mơ\ng ana\n hnư hrui w^t đ^ h^n êdi, jing mta ]ua\n ]ia\ng mnuih [uôn sang hlăm [uôn tlaih kơ klei [un [in h’^t kjăp:

“La] jăk kơ hdră bruă mhro\ [un đru leh mnuih [uôn sang hmei hluê ngă gru hmô đang kbâo pro\ng anei. Êlâo dih mnuih [uôn sang amâo mâo prăk ai tiê duh bi liê, [ia\dah ara\ anei mnuih [uôn sang dưi pla leh. Klei anei mnuih [uôn sang mguôp mb^t, ngă hrăm mb^t duh bi liê êlưih h^n, hrui mă găl êlưih leh ana\n mâo boh tu\ dưn đ^ h^n. Ênhă pla kbâo mơ\ng mnuih [uôn sang ăt mse\ mơh hnư hrui w^t [rư\ hruê [rư\ đ^ h^n”.

Mnuih [uôn sang djuê ana BaNa ngă đang kbâo pro\ng

Lơ Ku jing să dleh dlan h^n mơ\ng kdriêk Kbang ho\ng giăm 800 go\ êsei mnuih [uôn sang, hlăm brô 3 êbâo 200 ]ô mnuih leh ana\n mnuih [uôn sang djuê [ia\ truh êbeh 80%, lu êdi jing djuê ana BaNa. Să mâo ênhă ngă lo\ hma pro\ng, găl êlưih kơ bruă pla mjing du\m mta ana [ia\ hruê mlan. Hlăm ana\n, kbâo dưi pla lu h^n êdi mơ\ng lu thu\n êgao, [ia\dah boh tu\ dưn [ia\ đui], kyua mnuih [uôn pla mjing hliê hluôt, duh bi liê amâo mâo sa hnơ\ng.

Gru hmô đang kbâo pro\ng ti să gưl tal êlâo dưi hluê ngă hlăm thu\n 2017, leh mâo Hdră bruă mhro\ [un alu\ wa\l lăn Dap kngư đru. Truh kơ ara\ anei, mâo 7 êpul go\ êsei, hlăm 5 boh [uôn ho\ng hlăm brô 100 go\ êsei mnuih [uôn sang hlăm să dưi mâo hdră bruă đru mdul pla giăm 100 ha kbâo hluê gru hmô đang lo\ hma pro\ng. Dưi duh bi liê sa hnơ\ng, mâo ba w^t boh tu\ dưn mơ\ng gru hmô anei jing klă s^t ho\ng hnơ\ng mâo, hnơ\ng jăk đ^ kdlưn mkă ho\ng du\m ênhă pla kbâo hlăm kr^ng. Hồ Nam Dương, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Lơ Ku, kdriêk Kbang, ]ar Gia Lai brei thâo; gru hmô đang lo\ hma pro\ng mâo klei mguôp mb^t tliêr kjăp mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ho\ng sang máy srăng tă ]ua hdră bruă ngă mơ\ng să hlăm hruê mlan kơ ana\p:

“Kbâo mnuih [uôn sang pla mơ\ng đưm leh. Khă sơnăn, mơ\ng leh mâo hdră bruă mhro\ [un, sơnăn să mphu\n hluê ngă gru hmô đang lo\ hma pro\ng thơ\ng pla mjing kbâo. Hlăm du\m thu\n ana\p truh, hmei srăng mđ^ lar gru hmô mơ\ng boh tu\ dưn hdră bruă mhro\ [un ]ia\ng hluê ngă ti du\m đang lo\ hma pro\ng ti du\m boh [uôn ]ia\ng mnuih [uôn sang mđ^ kyar bruă duh mkra leh ana\n boh tu\ dưn hrui w^t đ^ h^n”.

Du\m ênhă lăn bi knông dưi mklin mb^t, mnuih [un, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mguôp mb^t ]ia\ng hrăm mb^t hluê ngă bruă pla mjing hluê knhuah pla mjing pro\ng, ba hdră mnê] mrâo mrang. Ana\n jing 1 klei mkra mlih hdră duh mkra pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang BâN ti să Lơ Ku, kdriêk Kbang leh hluê ngă đang kbâo pro\ng. Gru hmô hlăk brei [uh boh tu\ dưn êdah kdlưn leh ana\n mâo klei găl êlưih h^n ]ia\ng mđ^ lar hlăm kluôm kr^ng, đru mnuih [uôn sang ti să dleh dlan h^n anei dưi tlaih kơ klei [un [^n h’^t kjăp.

                  Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk