VOV4.Êđê - Kyua thâo ba yua lehana\n mđ^ lar klei ga\l mơ\ng knhuah yuôm dhar kreh djuê ana pô, mnuih djuê ana K’ho ti gu\ jơ\ng ]ư\ Lang biang, wa\l krah Lạc Dương, kdriêk Lạc Dương, ]ar Lâm Đồng po\k nga\ leh lu hdra\ brua\ ]ia\ng iêu jak bi mklin lehana\n mka\p kơ phung tuê hiu ]hưn, dưi mâo hnư hrui w^t h’^t, ba brua\ duh mkra go\ êsei [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar h^n. Truh kơ ara\ anei, klei hd^p mda, brua\ duh mkra mơ\ng [uôn sang mâo leh klei bi mlih kla\ s^t kyua ana\n hla\m yan Tết anei mnuih [uôn sang dưi drông leh sa yan mnga mâo lu klei tu\ jing lehana\n yâo m’ak.

Hlăk m]h^t m’uăt prăp êmiêt du\m mta mnơ\ng yua aguah tlam ]ia\ng hmao ba rang mdah, drông du\m êpul tuê hiu ưh]n dlăng, blei mprăp hlăm hruê tal êlâo thu\n mrâo, aduôn Ka Liêng K’Phước, ti [uôn B’Nơr C, wa\l krah Lạc Dương, kdriêk Lạc Dương, ]ar Lâm Đồng brei thâo; mnơ\ng pơ\k m`am mơ\ng kiê kngan pô m`am hlăk mâo lu phung tuê hiu ]hưn khăp ]ia\ng leh ana\n ksiêm dlăng, wa\t ho\ng tuê hiu ]hưn ala ta] êngao. Kyua amâo mâo hu^ kơ anôk ba ]h^, mâo hnư hrui w^t h’^t kjăp mơ\ng bruă pơ\k m`a đưm, mb^t ho\ng bruă pla mjing djam mtam, mnga leh ana\n kphê hluê hdră duh mkra pla mjing ba yua kdrăp mrâo mrang, sơnăn bruă duh mkra go\ êsei mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm [uôn mâo leh klei đ^ kyar. Hluê ho\ng ana\n, Tit truh grăp boh sang ăt mko\ mjing klei hơ\k m’ak leh ana\n ênu\m ênap h^n:“Êlâo dih klei hd^p mda [uôn sang dleh dlan êdi, ara\ anei Knu\k kna mjing klei găl brei ]an prăk ]ia\ng mnuih [uôn sang duh [ơ\ng, sơnăn klei hd^p mda ăt đ^ kyar grăp hruê. Êlâo dih mnơ\ng pơ\k m`am ba nao kơ anôk mkăn ]ia\ng ]h^ mse\ si ti Di Dinh, Bảo Lộc, bi ara\ anei pô m`am ba ]h^ kơ phung tuê hiu ]hưn. Tuê hiu ]hưn digơ\ hriê hlăm [uôn ]ia\ng hiu ]hưn leh ana\n digơ\ khăp ]ia\ng kơ mnơ\ng pơ\k m`am digơ\ blei yơh, sơnăn bruă ba ]h^ găl êlưih h^n. Hnư hrui w^t đ^ h^n, sơnăn mnuih [uôn sang hơ\k m’ak. Tit truh, kyua klei hd^p mda bruă duh mkra đ^ kyar sơnăn mnuih [uôn drông tit hơ\k m’ak”.

Êngao kơ rang mdah, ba ]h^ mnơ\ng pơ\k m`am kơ tuê hiu ]hưn, anak aneh mơ\ng aduôn Ka Liêng K’Phước lo\ jho\ng ai tiê po\k 1 alu\ wa\l tu\ drông tuê, rang mdah kphê arabica leh ana\n hâo hưn hdră pla mjing kphê mâo mă hjăn păn anei.

Kbưi ho\ng [uôn N’Nơr C 300 mét jing [uôn Đưng, du\m êtuh ]ô mnuih thâo mbruă ti anei mko\ mjing 10 êpul tông ]ing ]har hâo hưn klei dhar kreh alu\ wa\l kơ tuê ênguê dlăng tơdah nao kơ kr^ng lăn Langbiang anei. Mb^t ho\ng ana\n, du\m mta mnơ\ng [ơ\ng huă mâo mă hjăn păn mơ\ng mnuih [uôn sang alu\ wa\l mse\ si kpiê ]eh, đio\ brông, kđeh ]^m khang ăt đ^ kyar mơh. Đru mguôp mjing bruă mă, mđ^ hnư hrui w^t kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti alu\ wa\l. Hluê si aduôn Sa Ly, 1 ]ô thâo mbruă mko\ mjing 1 êpul tông ]ing ]har pioh mdah kơ tuê hiu ]hưn ti [uôn Đưng, wa\l krah Lạc Dương, mơ\ng mnuih [uôn sang thâo ngă bruă hiu ]hưn sơnăn klei hd^p mda bruă duh mkra đ^ kyar hlăm grăp hruê, ênoh mnuih ngă bruă amâo mâo bruă mă ara\ anei mâo leh bruă mă, sơnăn klei ư\ êpa [un [in dưi msưh kdu\n leh hlăm grăp boh sang. Klei hd^p mda mnuih [uôn sang bi mlih klă s^t:“Êlâo dih, asei mlei kâo amâo thâo săng si be\ dhar kreh ]ing ]har, kno\ng thâo [ia\ đui] hluê ho\ng aduôn aê đưm. {ia\dah hruê mlan giăm anei, k]ưm mơ\ng klei ]ia\ng mơ\ng phung tuê hiu ]hưn hriê kơ alu\ wa\l leh ana\n ]ia\ng ksiêm dlăng, sơnăn hmei po\k ngă bruă anei ]ia\ng hưn mdah kơ phung tuê. Leh ana\n mơ\ng hluê ngă bruă anei mâo wa\t kpiê ]eh, mnơ\ng pơ\k m`am leh ana\n mjing bruă mă kơ lu mnuih, mâo hnư hrui w^t mơ\ng bruă tu\ drông tuê sơnăn klei hd^p mda bruă duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang leh ana\n asei mlei kâo ăt mse\ mơh đ^ kyar h^n leh mkă ho\ng êlâo dih. Boh nik gơ\ ho\ng mnuih [uôn sang jing du\m go\ êsei dleh dlan hlăm [uôn, kyua mâo hnư hrui w^t thiăm, sơnăn kpưn đ^ h’^t kjăp, mhro\ klei đua klam ktro\ kơ Knu\k kna alu\ wa\l”.

Hluê si Cao Anh Tú, khua Adu\ bruă dhar kreh hâo hưn kdriêk Lạc Dương, hlăm alu\ wa\l kdriêk mâo êbeh 70% mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti alu\ wa\l, lu êdi jing mnuih K’ho. Khă gơ\ klei hd^p mda bruă duh mkra – yang [uôn mâo klei đ^ kyar h^n, [ia\dah mnuih [uôn sang ăt kriê kjăp knhuah gru dhar kreh mâo mă hjăn păn, ana\n jing dhar kreh ]ing ]har, knăm m’ak, klei kdo\ mui` đưm, bruă pơ\k m`am leh ana\n dhar kreh kpiê ]eh. Mb^t ho\ng klei găl kơ bruă ngă lo\ hma pla mjing ba yua kdrăp mrâo mrang, bruă ba yua dhar kreh ti alu\ wa\l pô hâo hưn kơ phung tuê hiu ]hưn dưi dlăng jing bruă ngă djo\ hdră leh ana\n h’^t kjăp. Jing knhuang đ^ kyar mrâo ]ia\ng kdriêk Lạc Dương ăt mse\ mơh mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti gu\ jơ\ng ]ư\ Langbiang [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar:“Ho\ng mnơ\ng mâo, klei găl mơ\ng alu\ wa\l jing anôk mâo lu mnuih [uôn sang djuê [ia\, alu\ wa\l tă ]ua hdră êlan dhar kreh ti alu\ wa\l, hlăm ana\n mâo dhar kreh ]ing ]har – ngăn dhar kreh mâo Unesco tu\ yap hlăk thu\n 2005, hlăm hruê mlan kơ ana\p kdriêk srăng lo\ dơ\ng mjing klei găl ]ia\ng knhuah gru anei dưi mđ^ lar, dưi truh ho\ng phung tuê hiu ]hưn ]ia\ng mjing thiăm bruă mă leh ana\n mđ^ hnư hrui w^t kơ mnuih [uôn sang. Mb^t ho\ng ana\n, ho\ng klei găl kơ yan adiê lăn ala ]ia\ng mđ^ kyar bruă ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo, ana\p truh bruă ngă lo\ hma doh, sơnăn alu\ wa\l ăt mđ^ kyar bruă hiu ]hưn dlăng đang lo\ hma. Mơ\ng ana\n mđ^ kyar klei hd^p mda mnơ\ng dhơ\ng leh ana\n ai tiê kơ mnuih [uôn sang ti Lạc Dương”.

Ăt hluê si Cao Anh Tú, amâo djo\ kno\ng mđ^ kyar hluê gru hmô hiu ]hưn êpul êya ti [uôn sang đui] ôh, ti du\m anôk hiu ]hưn ênguê mkăn hlăm kdriêk mse\ si hiu ]hưn dlăng dliê mnga êa m’ak Đang dliê ala ]ar Bidoup – Núi Bà, Alu\ hiu ]hưn dliê mnga êa m’ak Langbiang, [uôn Cù Lần… ho\ng du\m boh yuôm bhăn dhar kreh đưm ăt tuôm lehana\n hlăk mâo mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l hâo hưn ho\ng phung tuê, klei anei đru mguôp pro\ng pr^n hlăm hdră mtru\t mjhar bruă duh mkra alu\ wa\l đ^ kyar ktang đru kriê kjăp knhuah siam ê[a\t dhar kreh ti alu\ wa\l ho\ng klei h’^t kjăp./.