VOV4.Êđê - Hruê 5/6/1911, Khua gĭt gai Hồ Chí Minh mphŭn ktuê êlan kbiă đuê̆ mơ̆ng Việt Nam nao truh kơ dŭm ala čar tar rŏng lăn tui duah hdră êlan mtlaih ala čar, mtlaih êngiê djuê ana mơ̆ng klei phung roh Prăng ap gư̆ ktư̆ juă. Ƀri bi hdơr 110 thŭn hruê Awa đĭ hlăm hô̆ pui Prăng Latouche - Tréville čiăng tui duah “Klei êngiê kơ mnuih ƀuôn sang pô, klei hnŭk êngiê kơ lăn čar pô”, alum kơ ƀĭng găp hrăm mbĭt hŏng pô čih klei mrâo Vũ Hường ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh nao čuă anôk hƀuê ênuk mơ̆ng anăn Awa đuê̆ nao leh tui duah hdră êlan mtlaih ala čar – Sang kriê pioh kdrăp mnơ̆ng Hồ Chí Minh ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh - kdrŭn mjưh Nhà Rồng.

Sang kriê pioh kdrăp mnơ̆ng Hồ Chí Minh - Anôk bruă ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh ti mrô 1 êlan Nguyễn Tất Thành, Kdriêk čar mrô 4, ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh. Tinei dưi thâo hŏng anăn pia jĕ giăm hĭn hŏng mnuih ƀuôn sang ƀuôn prŏng mâo anăn Awa Hồ- Kdrŭn Nhà Rồng. Ti anăp boh ƀăng mŭt hlăm sang kriê pioh jing gơ̆ng hla čhiăm gru Thủ Ngữ hŏng êbeh 150 thŭn.

Hlăk đưm, Sang kdrŭn Nhà Rồng hlăk jing anôk bruă mơ̆ng Knơ̆ng bruă dŭ mdiăng Hoàng Đế dôk hlăm sa kdrŭn ksĭ prŏng dưi rŭ mdơ̆ng ti gŭ klei Prăng kiă kriê.  Sui hŏng anei 110 thŭn, hruê 5/6/1911, êkei êdam khăp kơ ala čar Nguyễn Tất Thành hlăk anăn mă anăn jing Văn Ba nao đĭ hlăm hô̆ pui Amiral Latouche Tréville, kbiă mơ̆ng kdrŭn ksĭ Sài Gòn duah êlan mtlaih ala čar.

Anôk anei dưi rŭ mdơ̆ng thŭn 1862 hluê si hdră mkra mjing knhuah êgar Yŭ, khă dah ti čuôr sang dưm dua drei anak rai kkuh kŏ hlăm rup mlan - sa klei bi msiam hlăm sang yơ̆ng Việt Nam. Anăn ăt jing mta phŭn ya ngă anôk anei dưi lač jing Nhà Rồng amâodah kdrŭn Nhà Rồng.

Êdei anei, thŭn 1970, Knơ̆ng bruă dŭ mdiăng Hoàng Đế bi mlih jing knơ̆ng bruă dŭ mdiăng Hàng Hải, leh anăn brei lŏ mkra mđĭ čuôr sang, hrô dua drei anak rai hđăp hŏng dua drei anak rai hŏng rup kŏ dlăng phă êngao, bi mlih rup mlan jing đuôn mtao, jơ̆ng mjưh mran leh anăn akŏ seh truh kơ ară anei.

Sang kriê pioh mâo klei mkra mjing sa tal nah gŭ, 2 tal hŏng 7 adŭ rang mdah hluê si akŏ leh anăn 8 knưng mnơ̆ng rang mdah mkăn hŏng ênhă giăm 1.500 m2, hưn mthâo hlăm brô 11 êbâo hră mơar, mnơ̆ng dhơ̆ng, rup lač kơ klei yăl dliê, bruă krŭ kdơ̆ng mơ̆ng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh. Hlăm anăn mâo 3 adŭ mñă klă kơ klei Awa Hồ duah êlan mtlaih ala čar, klei khăp êlam mơ̆ng Awa Hồ hŏng mnuih ƀuôn sang kwar Dhŭng leh anăn klei khăp mnuih ƀuôn sang kwar Dhŭng kơ Awa Hồ.

Phan Quế Huỳnh-  pô yăl dliê hlăm Sang kriê pioh Hồ Chí Minh brei thâo: Krĭng wăl rang mdah hŏng akŏ tal sa hlăm tal 1 ti Sang kriê pioh hŏng boh phŭn: Hlăk hđeh leh anăn hlăk êdam mơ̆ng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh, Tal êlâo ngă bruă khăp kơ lăn čar leh anăn klei krŭ kdơ̆ng, Khua gĭt gai Hồ Chí Minh tŭ mă klei mĭn Mác - Lênin leh anăn bi mklă êlan krŭ kdơ̆ng Việt Nam: “Ti Sang kriê pioh mâo rang mdah gru hmô hô̆ pui Amiral Latouche Tréville. Hô̆ pui hlăm knơ̆ng bruă dŭ mdiăng bi klin amâodah jing knơ̆ng bruă 5 mtŭ, jing 1 hlăm 6 hô̆ pui čhĭ mnia hnơ̆ng jăk hlăm knơ̆ng bruă 5 mtŭ. Hluê si hră mơar kriê pioh ti Sang kriê pioh Hồ Chí Minh ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, hră ktuê dlăng hô̆ pui hlăm kdrŭn ksĭ Sài Gòn 6/1911, čih hruê 2/6/1911 hô̆ pui mŏng Hải Phòng truh leh kdrŭn ksĭ Sài gòn hnŏng 5 mtŭ lŏ ruah thiăm đa đa mnuih mă bruă hlăm hô̆ pui, hlăm anăn phung akâo bruă mâo êkei êdam Nguyễn Tất Thành mă anăn jing Văn Ba, dưi brei ngă bruă đru tŭk knă.  Ti Sang kriê pioh mâo rang mdag hră čih prăk mlan phung mă bruă hlăm hô̆ pui, hlăm anăn drei dưi ƀuh anăn Văn Ba, ala čar An Nam, ngă bruă đru tŭk knă, dưi tla 45 Frans Prăng, bi knagg hŏng 4 đồng 5 hào, sa ênoh prăk ƀiă snăk hlăk anăn. Dŭm hră mơar, pŏk rup, mnơ̆ng dhơ̆ng dưi rang mdah ti Sang kriê pioh snăn mâo klei yăl dliê hƀuê ênuk, mâo klei yăl dliê mdê mdê. Năng ai dưi yap wăt ênoh mrô prăk mlan phung mă bruă hlăm hô̆ pui Amiral Latouche Tréville hră čih prăk mlan hŏng hră mơar ti Sang kriê pioh đru kơ phung tuê dưi dlăng thâo săng lu hĭn kơ hdră duah êlan mtlaih ala čar bŏ hŏng klei dleh dlan mơ̆ng Awa Hồ.

Bri gưl bi hdơr hruê bi mtlaih ala čar 2-9 amâodah bi hdơr hruê kkiêng Awa Hồ 19-5, Sang kriê pioh Hồ Chí Minh - anôk bruă ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh khăng drông lu phung tuê nao čhưn leh anăn bi hdơr kơ Awa Hồ. Wăt tơdah hlăk êdam amâodah khua thŭn, wăt tơdah jing mnuih Việt Nam amâodah mnuih ala tač êngao, grăp čô mnuih bi êdah klei khăp hơiêng leh anăn hdơr knga kơ klei ai tiê prŏng prĭn mơ̆ng Awa Hồ. “Grăp blư̆ hriê tinei kâo ktưn hưn jing sa čô mnuih ƀuôn sang mơ̆ng sa djuê ana mâo pô gĭt gai kriê dlăng kơ djuê ana po msĕ snăn. Grăp blư̆ hrie etinei, ai tiê kâo bŏ hŏng klei mơak. Wăt sĭt ba phung anak hriê dlăng tinei msĕ mơh, kâo čiăng hur har, hưn mthâo kơ anak pô thâo êlâo anôk anei, čiăng êdei anei leh phung anak hriê srăng mâo klei bi ƀuh mdê mdê.”

Hlăm klei mĭn snăn mâo lu klei yăl dliê bi êdah klei khăp hŏng Awa leh anăn kâo srăng mă dŭm kdrêč snei: “Awa Ơi anei jing gưl tal êlâo kâo dưi hriê ti kdrŭn Nhà Rồng, klă sĭt mgei ai tiê leh anăn ktưn hưn kyua klei Ih ngă leh kơ hmei. Kâo leh anăn phung ƀĭng găp srăng hdơr nanao ai tiê Awa Hồ leh anăn srăng gĭr hriăm hră, hluê ngă knhuah mngač Awa Hồ.”

Bi sa čô hđeh sang hră hriê mơ̆ng Khánh Hoà nao čhưn ti sang kriê pioh snăn čih: “Gưl tal êlâo leh 18 thŭn hdĭp ti Khánh Hoà, kâo hŏng ƀĭng găp nao čhưn ti Sang kriê pioh kdrăp mnơ̆ng Hồ Chí Minh hŏng klei jing hđeh sang hră ti ƀuôn prŏng mâo anăn Awa. Mŭt hlăm anôk anei, ƀuh mgei ai tiê, hmei bi mni lač jăk kơ ai tiê leh anăn klei săn asei prŏng prĭn mơ̆ng Ih kơ djuê ana.”

Hŏng ênoh hƀuê ênuk bi mguôp hŏng klei hdĭ bruă krŭ kdơ̆ng mơ̆ng Hồ Chí Minh, kdrŭn Nhà Rồng, Sang kriê pioh kdrăp mnơ̆ng Hồ Chí Minh - Anôk bruă ti ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh jing leh klei bi knăl ti ƀuôn prŏng mâo anăn Awa leh anăn jing klei ktưn hưn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang kluôm ala. Mơ̆ng anôk anei, Ñu mphŭn hdră 30 thŭn čiăng duah “Klei êngiê kơ mnuih ƀuôn sang kâo, klei êngiê kơ čar kwar kâo”.