VOV4.Êđê - Dôk hla\m du\m hdra\ bi hdơr 60 thu\n Hruê po\k êlan Hồ Chí Minh – Hruê knhuah l^ng kahan Trường Sơn (19/5/1969 – 19/5/2019). Klei k[^n trông kreh knhâo gưl ala ]ar “Êlan Trường Sơn – Êlan Hồ Chí Minh: Klei bi êdah mơ\ng klei m^n hluh lir ala ]ar mâo Phu\n brua\ L^ng kahan, Anôk brua\ mtru\t mjhar mtô mblang gưl dlông mko\ mjing ti ]ar Daknông hla\m hruê anei. Du\m hruê êgao, du\m hdra\ brua\ bi hdơr 60 thu\n Hruê po\k êlan Hồ Chí Minh mko\ mjing leh ti lu alu\ wa\l. Hla\m 2 hdra\ kdơ\ng mblah, du\m pluh êbâo ]ô êkei, mniê êdam êra ba ana\p bi hgu\m nao po\k êlan, mkra kban, bi rai boh [om, min, mdia\ng ba phao ktuang truh kơ kdra\n mblah…. Di`u đru mko\ mjing leh ktuê êlan Trường Sơn anei.

Ba ana\p nao hlăm kdrăn mblah hlăk 24 thu\n, Cao Ngọc Tành ti [uôn pro\ng Đồng Hới, ]ar Quảng Bình tuôm hd^p leh du\m mlan blah ngă ktang ph^t. K]ưm thu\n 73, `u ăt adôk hdơr du\m gưl bi rai boh [om mtuh êmưt, dôk dơ\ng ngă gơ\ng ktrâo êlan kơ êdeh găn đue# kdrê] mâo lu boh bom min ti êlan 12A, kdrê] găn Mbah adiê Cha Lo, kdriêk Minh Hoá, ]ar Quảng Bình. Klei khăp ]ia\ng kơ du\m kdrê] êlan mdơ\ng găn nao kơ kdrăn mblah jiă [a\l leh hlăm ko\ dlô `u. Klei bi hdơr dleh wơr h^n ho\ng Cao Ngọc Tành, ana\n jing hruê 14/11/1972, ti km 14+20 êlan Quyết Thắng, hlăm kdriêk Bố Trạch, ]ar Quảng Bình. Hruê ana\n, `u [uh klă êdeh phiơr bi rai, dlưh ]ư\, êlan klông gun kpăk, 8 ]ô găp `u săn asei krah kmrơ\ng dliê Trường Sơn. Cao Ngọc Tành lo\ hdơr w^t, mâo hruê phung mple\ [om lu ngă du\m êbâo mét khối lăn boh tâo dơr jih [o# êlan. {ia\dah anôk bruă tu\ mă asa\p mtru\n brei êdeh găn êrô hlăm wang 2 m’mông. Ti m’mông ana\n, Cao Ngọc Tành mb^t ho\ng [^ng găp đue# nao ngă bruă êjai kưt mui` êjai wơr jih klei hu^ hyưt:“Pô hluê nao hlăm du\m kdrê] êlan. Kdrăn mblah ti Quảng Bình hlăm wưng mblah Mi mtlaih ala ]ar bo\ ho\ng klei ktang ph^t. Ho\ng ai tiê blah ngă jho\ng ktang, kyua ana\n jih jang ktuh êyuh ai tiê ]ia\ng dưi po\k, krơ\ng êlan kơ bruă ba mnơ\ng kơ kdrăn mblah kwar Dhu\ng. Hlăk ana\n, jih jang kyua kdrê] êlan, jih jang kyua kdrăn mblah. Mâo du\m ]ô [^ng găp săn asei mlei leh hlăm gu\ lăn, [ia\dah mjing klei găl kơ êlan klông ]ia\ng jih jang êpul êdeh găn nao”.

Thu\n 1965, mniê hlăk ai ksu\ng adru\ng Trần Thị Thanh Hương ti [uôn pro\ng Đà Nẵng ba ana\p hluê ngă bruă răng mgang êlan 128 ti ala ]ar Lào hlăm êpul 559 (Hà Tĩnh). Aduôn Trần Thị Thanh Hương răng mgang jih hruê mlam, krơ\ng êdeh dưi găn êrô hlăm djăp mta klei. Mâo wưng amâo mâo ôh boh min bi rai boh tâo ]ia\ng ngă êlan, digơ\ ruh mă boh [om ka mtuh mă put mtuh ]ia\ng bi rai boh tâo. Truh kơ thu\n 1967, aduôn Hương w^t kơ ala ]ar, hluê ngă bruă po\k êlan kơ êlan găn êrô, răng mgang êlan ti kdrê] êlan 12 lehana\n 15, kdrê] êlan 20 Quyết Thắng… ~u yăl dliê, phung roh bi rai ktang êdi, amâo mâo p^t đih ôh. ~u tuôm boh [om min kdơr, [ia\dah êlan klông phu\n ana\n amâo dưi gun kpăk ôh:“Ka bo\ 17 thu\n, kâo nao ngă kahan 1 mlan 15 hruê hlăm ala ]ar [^ng găp. Hlăk ana\n dleh knap amâo mâo mnơ\ng [ơ\ng ôh. Pô nao êlâo tă mghaih kyâo mtâo êdei kơnăn po\k êlan, tăp mâo po\k hlo\ng brei êdeh găn nao tăp ana\n mơh. Hluê ngă bruă po\k êlan, boh [om mtuh jih hruê mlam amâo thâo ôh si be\ djiê amâodah hd^p. Truh kơ thu\n 1967 w^t kơ ala ]ar hluê ngă bruă po\k êlan 15 lehana\n 20. Amâo djo\ kno\ng po\k êlan đui] ôh, [ia\dah lo\ hluê ngă bruă mnah êdeh phiơr, du\ mdiăng braih lehana\n ngă lu mta bruă mkăn. Hlăk ana\n dlưh [a\ng, `u êka he\. Hưn ktưn jing 1 wưng blah ngă hlăm kdrê] êlan 128 Lào lehana\n w^t kơ êlan Trường Sơn, êlan Hồ Chí Minh”.

Ti Dak Lak, Êpul hgu\m knhuah gru Trường Sơn – Êlan Hồ Chí Minh ]ar Dak Lak ăt mko\ mjing klei bi tuôm 350 ]ô bi ala kơ phung kahan hđăp Trường Sơn, kahan yang [uôn hđăp mơ\ng Sư đoàn 470 ara\ anei hlăk dôk hd^p hlăm alu\ wa\l ]ar. Ti anôk bi tuôm, phung bi ala hdơr w^t du\m thu\n mlan blah ngă ktang ph^t ti Trường Sơn mguôp mb^t ho\ng klei mphu\n mko\ mjing Đoàn 559 lehana\n êdei anei jing Hruê Knhuah gru mơ\ng L^ng kahan Trường Sơn.

Mko\ mjing mlan 5 thu\n 1959, Đoàn mâo ana\n knăl Đoàn 559. Mơ\ng 1 anôk bruă ba nao mnơ\ng dhơ\ng, Đoàn 559 tal êlâo mko\ mjing 1 êpul l^ng kahan đru hgu\m mâo: du\ mdiăng, kahan jơ\ng, kahan mnah êdeh phiơr, hlăk ai ksu\ng adu\ng, kahan ngă bruă mkra êlan, rơ\ng kjăp êlan du\ mdiăng amâo mdei mđ^ kyar amâo yap ôh ngo\ Trường Sơn nao kơ yu\ Trường Sơn, mơ\ng anôk bruă đru nah tluôn pro\ng kwar Dưr nao kơ du\m kdrăn mblah kwar Dhu\ng, Lào, Campuchia, đru mguôp ba klei kru\ kdơ\ng kwar Dhu\ng mơ\ng bruă kriê kjăp êpul êya nao truh kơ klei ksu\ng mblah tơl Mi êran đue# - Nguỵ êbuh, mtlaih êngiê kluôm dhuôm kwar Dhu\ng. Đại tá Đặng Đình Đường, khua g^t gai Sư đoang 470 hđăp, k’iăng khua Êpul hgu\m knhuah gru Trường Sơn – Êlan Hồ Chí Minh ]ar Dak Lak brei thâo: “Tơdah amâo mâo ôh êlan 559, sơnăn êdeh sar, l^ng kahan, mnơ\ng [ơ\ng huă amâo dưi mdiăng ôh mơ\ng kwar Dưr ba nao kơ kdrăn mblah kwar Dhu\ng,  pô dưi mtlaih êngiê he\ kwar Dhu\ng kyua mâo êlan anei. Êlan 559 jing êlan đru nah tluôn yuôm bhăn, jing kdrăn mblah pro\ng pr^n”.

Blu\ hrăm ti anôk bi tuôm, Đại tá – Anh hùng Lao động Lê Xuân Bá, khua g^t gai Êpul hgu\m knhuah gru Trường Sơn – Êlan Hồ Chí Minh ]ar Dak Lak bi mklă: phung kahan hđăp Trường Sơn êlâo dih ngă bruă mâo ba w^t du\m boh tu\ dưn mơ\ng êlan Trường Sơn anei, đru mguôp mko\ mjing lu mta bruă hlăm klei mblah Mi jhat [ai mơ\ng djuê ana. Mđ^ lar knhuah gru mơ\ng L^ng kahan Trường Sơn, hlăm bruă mko\ mjing lehana\n răng mgang Ala ]ar, lu phung knuă druh, l^ng kahan hur har ngă bruă, ho\ng klei m^n knhăk jing du\m phung êdah kdlưn mđ^ kyar bruă duh mkra ti alu\ wa\l: “Hruê anei jih jang phung ayo\ng amai adei hriê ti anei sơa^, hriê ti anei hơ\k m’ak ]ia\ng hdơr w^t klei bi hdơr đưm adih si be\ pô po\k êlan Trường Sơn dleh knap. Thu\n anei Êpul hgu\m ăt g^r ktưn ]ia\ng phung ayo\ng amai adei djo\ êa drao ruă điôxin, go\ êsei [un [in mrâo anei mâo êpul bruă hội ]ar mđup brei 14 hnư mnơ\ng. Êpul hgu\m Trường Sơn ara\ anei ti alu\ wa\l nah gu\ mâo êbeh 100 ]ô ngă bruă duh mkra mnia mblei thâo mbruă, nao hlăm alu\ wa\l [uôn sang, ara\ anei phung ayo\ng amai adei thu\n leh khua, ai tiê awa\t leh, [ia\dah hur har ngă bruă duh mkra ]ia\ng đ^ hriê kơ sah mdro\ng kơ go\ êsei lehana\n đru mguôp mko\ mjing alu\ wa\l”.

Hlăm 2 klei kru\ kdơ\ng mblah Prăng, Mi mtlaih ala ]ar, du\m pluh êbâo ]ô phung hlăk ai ksu\ng adru\ng ba ana\p hluê ngă bruă gui ba phao ktuang, mnơ\ng [ơ\ng huă, ksiêm dlăng boh [om min… đru kơ klei blah ngă. Du\m pluh êbâo ]ô knuă druh, phung hlăk ai ksu\ng adru\ng săn asei mlei lehana\n êka êkeh; Du\m pluh êbâo ]ô mnuih mkăn djo\ êa drao ruă điôxin. Đảng lehana\n Knu\k kna drei mâo n’nao klei mđing dlăng ho\ng mnuih mâo bruă tu\ dưn ho\ng cách mạng, ho\ng êpul hlăk ai hđăp ksu\ng adru\ng nao hlăm klei blah ngă. Vũ Trọng Kim, khua g^t gai Êpul hgu\m phung hlăk ai ksu\ng adru\ng hđăp Việt Nam m`ă klă: “Klei săn asei jho\ng ktang mơ\ng phung hlăk ai ksu\ng adru\ng mb^t ho\ng du\m êpul êya mkăn jing klei jho\ng ktang lehana\n klei săn asei pro\ng pr^n mơ\ng phung hlăk ai ksu\ng adru\ng lehana\n du\m êpul êya mkăn. Bi hdơr 60 thu\n hruê po\k êlan Trường Sơn, êlan Hồ Chí Minh mko\ mjing leh klei ]uh brui mngưi, myơr mnga kơ du\m wa\l msat phung jho\ng ktang săn asei mlei kơ brua\ po\k êlan Trường Sơn. Du\m bruă ngă mse\ djuê ana\n, si be\ ngă ]ia\ng phung hđeh êlăk hruê anei thâo săng klă knhuah gru lehana\n lo\ dơ\ng mđ^ lar Hdră êlan cách mạng jho\ng ktang”.

Lo\ w^t klei hd^p aguah tlam, phung hlăk ai ksu\ng adru\ng 1 wưng hluê ngă klei po\k êlan Trường Sơn, lo\ dơ\ng hluê ngă du\m mta bruă yang [uôn đru hgu\m mko\ mjing [uôn sang [rư\ hruê [rư\ sah mdro\ng siam ê[a\t./.