VOV4.Êđê- Hlăm du\m thu\n giăm anei, Knơ\ng bruă Pui kmlă Dak Nông ngă leh, leh anăn hlăk mđ^ h^n ba yua kdrăp mrâo ]ia\ng mđ^ klei tu\ dưn bruă mnia blei leh anăn hnơ\ng jăk hdră bruă, ngă djo\ klei ]ia\ng mơ\ng phung yua pui kmlă, đru mđ^ hnơ\ng tu\ dưn bruă mkra mjing mnia blei. Ho\ng klei bi mlih anei, Knơ\ng bruă Pui kmlă Dak Nông ]ang hmăng srăng đru mguôp mđ^ gru rup leh anăn mkra mlih klei đao\ knang mơ\ng phung yua pui kmlă ho\ng bruă pui kmlă.

Ho\ng mta k`ăm “Ênưih ba yua, ênưih ngă, lehana\n ênưih kia\ kriê” mơ\ng thu\n 2017, Knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông mđ^ h^n leh brua\ ba yua kdrăp mrâo mrang k`ăm mđ^ jăk h^n brua\ ngă ho\ng mnuih yua pui, đru phung yua pui djăl mâo yua ho\ng jih jang kdrăp pui kmla\ mơ\ng knơ\ng brua\. Mơ\ng ana\n, ]ia\ng kơ mnuih yua pui ]o\ng tui duah, snăn knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông hlăk mâo hdră bi tuôm nanao ho\ng êbeh 155 êbâo ]ô mnuih yua pui ho\ng êlan đ^ng blu\ jing truh 97% ênoh jih jang mnuih yua pui, lehana\n đ^ 22 êbâo 911 ]ô mnuih yua pui mka\ ho\ng thu\n 2018. Hlăm 6 mlan ako\ thu\n 2019, knơ\ng brua\ mơ^t leh mâo êbeh 1 êklăk 670 êbâo SMS kơ phung yua pui. Êngao ana\n, ]ia\ng đru kơ phung yua pui mâo klei hro\ng ruah jăk lehana\n dưi bi t^ng brua\ tla prăk pui ho\ng djăp hdră ho\ng djăp anôk, knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông mâo mko\ leh ho\ng djăp knơ\ng prăk hlăm alu\ wa\l, brua\ dăng kông ]ar Daknông lehana\n djăp êpul brua\ kăp hrui prăk pui ]ia\ng bi mâo djăp hdră ngă brua\ bi t^ng tla prăk pui.

Amai Nguyễn Thị Hương, wa\l krah Kiến Đức, kdriêk Dak Rlâp brei thâo, hlăm brô mkrah thu\n ho\ng anei, hrô kơ mâo ma\ hra\ hưn kơ ênoh prăk tla prăk pui grăp mlan, lehana\n bi êran nao kơ Dăng kông jao prăk pui snăn `u mâo klei hưn hlăm tin nhắn đ^ng blu\, lehana\n ênoh prăk pui mâo hlo\ng kah ma\ leh hlăm kak knơ\ng prăk. Klei bi mlih anei đru leh kơ go\ sang `u ]o\ng pral ênưih h^n hlăm brua\ tla prăk pui, lehana\n amâo lo\ mâo ôh brua\ lui] hra\ mơar bi hưn mthâo mse\ ho\ng êlâo:

“Êlâo dih kâo tla prăk pui ho\ng êlan Dăng Kông amâo mâo đei jăk găl ôh, kyua lo\ đ^ êdeh nao truh kơ anôk brua\ Dăng Kông, bi ara\ anei mâo hdra\ bi tla hluê êlan knơ\ng prăk, jing găl ênưih h^n. Truh mlan knơ\ng prăk hưn tin nhắn kah leh ênoh tla prăk pui, snăn pô amâo lo\ dleh ôh”.

Ăt ho\ng brua\ đru kơ mnuih yua pui bi t^ng tla prăk pui, knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông lo\ ba yua kdrăp mrâo mrang hlăm klei kia\ kriê pui kmla\, lehana\n đru kơ brua\ pui kmla\ ho\ng mnuih yua pui. Hlăm jih jang brua\ ba yua kdrăp mrâo mrang, Knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông mâo ngă leh ho\ng klei tu\ dưn ana\n jing brua\ mko\ ko\ngtơr pui ho\ng điện tử, jih jang brua\ t^ng mka\ ênoh pui kmla\ yua mơ\ng ko\ngtơr mâo yua kdrăp gai mơ\ng kbưi RF – Spider… Phan Quốc Sĩ, dôk ti wa\l krah Gia Nghĩa brei thâo, brua\ ba yua ko\ngtơr pui ho\ng điện tử đru leh jăk êdi kơ pô, lehana\n knơ\ng brua\ găl ênưih, lehana\n t^ng ênoh pui kmla\ yua ho\ng klei kla\ h^n mka\ ho\ng klei ]ih hlăm hra\ mơar kơ mnuih yua pui kmla\:

“klei knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông mko\ mkra leh ko\ngtơr pui ho\ng điện tử kâo [uh jing găl ênưih h^n, wa\t kơ t^ng knơ\ng brua\ lehana\n phung yua pui. Bi ho\ng phung yua pui, êjai mnuih ngă brua\ hiu ]ih ênoh pui leh yua mơ\ng mnuih yua pui, [ia\dah mnuih yua pui êku\t amâo mâo dôk kơ sang ôh, snăn amâo lo\ guôn đ^ dlăng ti ko\ngtơr pui ôh, [ia\dah knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông dưi ]ih kla\ amâodah hơăi. Kơ kdrê] knơ\ng brua\ snăn mnuih ngă brua\ kno\ng ti gu\, dja\ kdrăp mka\ ênoh pui yua mse\ si yua đ^ng blu\ ana\n mtrang kơ ênoh pui kmla\ leh yua grăp mlan êdah jih ênu\m ênap, leh kơ ana\n hưn ho\ng knơ\ng brua\. Leh mơ\ng ana\n lo\ bi w^t ênoh pui leh yua kơ pô yua pui thâo ho\ng êlan Email điện tử”.

Klei ư ai mơ\ng mnuih yua pui brei [uh hdră êlan ngă brua\ mâo leh klei bi mlih mơ\ng knơ\ng brua\. T^ng truh ti wưng anei, knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông mâo mko\ mkra leh ko\ngtơr pui ho\ng điện tử kơ giăm 123 êbâo ko\ngtơr pui. Trần Duy Hạp, mnuih ngă brua\ hlăm anôk brua\ kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, pui kmla\ Gia Nghĩa brei thâo, klei ba yua kdrăp mrâo amâo mâo djo\ kno\ng đru kơ mnuih nga\ brua\, hdjul leh brua\ knua\ ma\, [ia\dah lo\ ba klei tu\ dưn jăk kơ brua\ kia\ kriê mnuih yua pui, đru mgang êlan klei pui kmla\, lehana\n mđ^ hnơ\ng kjăp pui kmla\ yua:

“Êlâo dih ka mâo ôh kdrăp yua pui mrâo mrang, snăn ti mmông ]ia\ng kơ ênoh, kreh lo\ lui] mmông tio\ nao mnuih nao ksiêm yap, leh ana\n kơh mâo ênoh bi klin pioh ngă brua\, bi ara\ anei mâo leh kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang klei hrui ênoh pui yua kno\ng dưi po\k mse\ si đ^ng blu\ dja\ hiu, po\k hla po\k snăn dưi kia\ kriê jih jang brua\, mơ\ng ana\n djăp mta brua\ đue\ nao kơ klei ênưih leh sơăi”.

Nguyễn Văn Trình, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông brei thâo, hlăm wưng kơ ana\p, ]ia\ng mđ^ h^n klei ba yua kdrăp mrâo hlăm brua\ kia\ kriê pui kmla\ lehana\n đru djăp mta brua\ ho\ng mnuih yua pui, knơ\ng brua\ lo\ dơ\ng mko\ mjing, lehana\n hluê ngă ba yua djăp kdrăp mrâo mrang wưng thu\n 2016 – 2020, lehana\n ta\ hdră truh kơ thu\n 2025. Hluê ana\n, knơ\ng brua\ mâo ]ua leh kla\ ênu\m brua\ knua\, kdră k`ăm kơ klei ba yua kdra\p mrâo mrang. Mơ\ng ana\n srăng mâo hdră kla\ kơ grăp thu\n, mđ^ kyar brua\ ba yua kơ grăp mta brua\ mlih mrâo klei duh bi liê, bi mlih kdrăp ngă brua\... }ia\ng kơ jih jang hdră ma\ brua\ jing găl ênưih, rơ\ng kjăp pui kmla\ yua, ba klei êđăp ênang nanao kơ jih jang mnuih yua pui:

“Hlăm du\m thu\n kơ ana\p, mâo mko\ mjing leh sa hdră duh bi liê ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, ho\ng jih jang brua\ pui kmla\. Mơ\ng ana\n, mđing hlăm du\m mta brua\ phu\n jing ăt lo\ ba yua kdra\p mrâo mrang, hlăm klei bi êran lehana\n ba yua pui., mkra mjing êlan klei pui kmla\ thâo m^n, hlăm ana\n mđing kơ du\m kdrăp thâo m^n, mâo klei thâo gai mơ\ng kbưi. Mb^t ho\ng ana\n ba yua kdrăp mrâo ana\n, lo\ dơ\ng bi mlih nanao hdrưa ngă brua\ ho\ng klei kjăp, ana\p truh kơ klei djăp ênoh ]ua\n ASEAN. Hlăm brua\ kia\ kriê puih yua pui, lo\ dơ\ng duh bi liê nanao kdra\p yua jăk h^n, mâo du\m phần mềm, lehana\n jih jang kdrăp tin học. Ana\p truh ngă brua\ kơ mnuih yua pui ho\ng online sơăi. Mjing djăp klei jăk jăk h^n kơ mnuih yua pui.”

Ho\ng djăp klei g^r mrâo, ]ia\ng mđ^ hnơ\ng kjăp klei nga\ brua\, knơ\ng brua\ pui kmla\ Daknông ba yua leh hdră êlan ngă brua\ ho\ng klei knhăk h^n, ngă brua\ tu\ jing h^n, djo\ guôp ho\ng jih jang mnuih yua pui, đru mjing klei đăo knang, lehana\n klei mnuih yua pui ]ang hmăng./.

Y-Khem Niê mblang