VOV4.Êđê –Mb^t ho\ng hdra\ brua\ “Đru kơ adei nao sang hra\”, gru hmô “Anak rông kđông kahan ra\ng mgang knông la\n” mâo Knơ\ng g^t gai l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n po\k nga\ ti kluôm kr^ng knông la\n. Anei jing sa gru hmô mâo klei tu\ yuôm kla\ s^t, bo\ ho\ng klei kha\p, đru mguôp mđ^ klei thâo sa\ng, mđ^ h^n klei bi mguôp plah wah phung knua\ druh, l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ho\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana. Ara\ anei mâo leh du\m êtuh ]ô hđeh [un kr^ng knông la\n mơ\ng 6 thu\n truh kơ 15 thu\n mâo kđông kahan rông ba, mtô mjua\t. Gru hmô tu\ yuôm anei đru leh kơ phung hđeh mnuih djuê [ia\ dưi mâo sa anôk đru dla\ng ba h’uh mđao, mơ\ng ana\n tui tio\ klei ]ang hma\ng hlăm klei phung hđeh hria\m hra\ mơar.

Giăm 3 mlan ho\ng anei, Pôih kđông răng mgang [a\ng jang knông lăn Trà Lĩnh jing sang tal 2 mơ\ng amai adei Lục Thị Khánh Huyền. Jing 2 ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan h^n ti să Hùng Quốc, amai adei Huyền mâo phung knuă druh, l^ng kahan răng mgang knông lăn tu\ mă rông ba. Mâo phung l^ng kahan kriê dlăng, mtô bi hriăm, klei hd^p mda amai adei Huyền hlăk bi mlih grăp hruê:

“Kâo dôk hlăm pôih kđông anei kâo m’ak êdi, kâo mâo klei kriê dlăng hlăm klei hriăm hră, kâo [uh phung l^ng kahan su\k suôr êdi”.

2 ]ô hđeh hriăm hră ti pôih kđông răng mgang knông lăn Đàm Thuỷ ăt mâo klei hd^p dleh dlan h^n. Hđeh hriăm hră Nông Văn Huynh, ti să Chí Viễn, djiê am^ mơ\ng gơ\ adôk mda, hđeh hriăm hră Hoàng Doãn Tuyên sơnăn am^ đue# nao lui he\ gơ\ mơ\ng mrâo k’kiêng. Thâo klă klei dleh dlan, k[ah wư mơ\ng 2 ]ô hđeh hriăm hră [un ti pôih kđông, digơ\ mâo klei kriê dlăng, mtô bi hriăm ăt mse\ ho\ng du\m anak ]ô hlăm go\ êsei. Truh kơ ara\ anei, mâo êbeh 30 ]ô hđeh [un tuê knông lăn ]ar Cao Bằng hlăk mâo phung l^ng kahan răng mgang knông lăn ]ar hrăm mb^t đru dlăng ba hlăm klei nao sang hră m’ar. Rue# m’mông hriăm phung hđeh ara\ anei amâo lo\ knă êsei djam, bi mlih ]hum ao, bi hrô kơnăn mâo klei jưh knang kơ phung nai mtô, [^ng găp. Nai Thẩm Thị Xuân, sang hră gưl 2 răng mgang knông lăn Bằng Ca, kdriêk Hạ Lang yăl dliê:

“Mơ\ng leh mâo pôih kđông đru dlăng ba sơnăn phung hđeh mâo klei đ^ kyar lehana\n pôih kđông jing anôk jưh knang kơ digơ\ ]ia\ng digơ\ h’^t ai tiê hriăm hră jăk h^n, lehana\n ăt mse\ mơh nai kriê dlăng adu\ hriăm ho\ng go\ êsei h’^t ai tiê leh mâo phung l^ng kahan đru dlăng ba hlăm pôih kđông”.

Ai tiê khăp ]ia\ng, dlăng ba mơ\ng phung l^ng kahan ao mtah đru leh lu phung hđeh h’^t ai tiê hriăm hră. Ara\ anei, pôih kđông răng mgang knông lăn jing sang h’uh mđao rông ba, đru phung hđeh nao sang hră [uh, mnuih djuê [ia\ tuê knông lăn.

Hluê ngă Hdră bruă đru mnuih knap m`ai kyua êpul êya lehana\n hluê ngă asa\p g^t gai mơ\ng khua Knơ\ng bruă l^ng kahan răng mgang knông lăn, krah thu\n 2019, Anôk bruă Kđi ]ar l^ng kahan răng mgang knông lăn mâo leh du\m klei ktrâo la] hluê ngă Gru hmô “Anak rông pôih kđông răng mgang knông lăn”. Anei jing 1 bruă ngă mâo klei tu\ dưn klă s^t lehana\n jiă [a\l knhuah gru dhar kreh, đru mguôp mđ^ h^n klei thâo mnuih [uôn sang, klei hgu\m mguôp siă suôr plah wah phung knuă druh, l^ng kahan răng mgang knông lăn ho\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana tuê knông lăn, mko\ mjing hdră bruă jih jang mnuih [uôn sang răng mgang knông lăn h’^t kjăp.

Hluê ho\ng ana\n, du\m anôk bruă srăng tu\ mă rông phung hđeh mơ\ng 6- 15 thu\n jing mnuih djuê [ia\ mâo klei hd^p dleh dlan, hlăm ana\n brei klei găl anak aneh djuê ana [ia\ mnuih h^n mse\ si: Chứt, Rục, Đan Lai, La Hủ, phung hđeh êr^t am^ wa\t ama amâo mâo anôk jưh knang amâo dah êr^t am^ (ama) ara\ anei hlăk dôk hlăm alu\ wa\l knông lăn mơ\ng alu\ Pôih kđông răng mgang knông kriê dlăng, phung hđeh jing anak kahan êka êkeh, phung săn asei kơ lăn ala, go\ êsei mâo bruă tu\ dưn ho\ng cách mạng mâo klei hd^p dleh dlan h^n. Anôk tu\ mă rông ba ti du\m pôih kđông răng mgang knông lăn amâo dah du\m êpul bruă Răng mgang knông lăn giăm ho\ng du\m sang hră.

Kơ ênoh, g^r ktưn grăp pôih kđông răng mgang knông lăn hang tu\ mă rông ba mơ\ng 1 – 2 ]ô hđeh. Du\m pôih kđông răng mgang knông lăn kriê dlăng êa ks^, plao ks^ tui hluê si boh klei klă s^t ti alu\ wa\l ]ia\ng mko\ mjing bruă tu\ mă rông ba. Wưng tu\ mă rông ba mơ\ng mlan 9/2019 hlo\ng truh phung hđeh hriăm jih adu\ 9. Êdei kơnăn hluê ngă hdră bruă “Đru phung hđeh nao sang hră”. Ênoh prăk duh bi liê jing du\m pôih kđong ]o\ng kah mbha, prăk bi liê mơ\ng phung knuă druh, l^ng kahan hlăm pôih kđông ]o\ng đru mguôp lehana\n prăk mơ\ng du\m knơ\ng bruă, êpul bruă mnia mblei, phung mâo ai tiê thâo pap. Thiếu tướng Phùng Quốc Tuấn, k’iăng khua kriê dlăng bruă kđi ]ar L^ng kahan răng mgang knông lăn brei thâo; Gru hmô  amâo mâo mko\ mjing bruă tu\ mă rông ba hluê hdră bhiăn knu\k kna amâo dah hluê klei dhiăn djuê ana mơ\ng alu\ wa\l, [ia\dah anei jing 1 hdră bruă dhar kreh, bi êdah klei bi hdơr mơ\ng l^ng kahan răng mgang knông lăn ho\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana hlăm alu\ wa\l knông lăn,đru mguôp bi h’^t kjăp klei hgu\m mguôp jih jang mnuih [uôn sang, răng mgang h’^t kjăp klei dưi kiă kriê klei êđăp ênang knông lăn ala ]ar.

Hluê ngă hdră bruă “Đru phung hđeh nao sang hră” hlăm l^ng kahan răng mgang knông lăn, truh kơ ara\ anei, du\m pôih kđông l^ng kahan răng mgang knông lăn tuôm lehana\n hlăk rông ba giăm 3 êbâo ]ô hđeh hriăm hră [un ti alu\ wa\l knông lăn mâo klei hd^p dleh dlan, amâo mâo anôk jưh knang, êr^t am^ ama, anak aneh du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba, phung hđeh mnuih djuê [ia\, hlăm ana\n mâo wa\t phung hđeh ala ]ar mah jiăng Lào, Campuchia ti alu\ wa\l knông lăn ho\ng Việt Nam. Thượng tướng Phung Văn Ninh, pô ngă bruă kđi k]ar pôih kđông răng mgang knông lăn Vàm Trảng Trâu, ]ar Tây Ninh yăl dliê:

“Êngao kơ 2 ]ô hđeh hriăm hlăm alu\ wa\l knông lăn pôih kđông kreh đru dlăng ba. Pôih kđông lo\ đru k]e\ kơ Knơ\ng bruă g^t gai đru dlăng ba thiăm 1 ]ô hđeh ti êngao pôih kđông, grăp mlan pôih kđông ăt mtio\ nao phung knuă druh nao truh kơ go\ ếei phung hđeh dôk hlăm pôih kđông lehana\n êngao pôih kđông  ]ia\ng mđup brei prăk đru hriăm hră”.

Ti kr^ng knông lăn, anôk phung l^ng kahan pia jing [uôn sang, ara\ anei mâo thiăm sang h’uh mđao. Sang h’uh mđao ana\n dưi ngă mkra mơ\ng du\m kboh la jăk siam, wa\t ho\ng klei khăp ]ia\ng, rông ba mơ\ng phung l^ng kahan răng mgang knông lăn. Amâo djo\ kno\ng anôk jưh knang h’^t kjăp kơ klei đ^ jing mơ\ng phung hđeh hriăm hră êr^t am^ ama, hđeh hriăm hră mnuih djuê [ia\ mâo klei hd^p dleh dlan đui] ôh, [ia\dah lo\ đru mguôp mtô bi hriăm mnuih ngă bruă mâo hnơ\ng thâo ti kr^ng knông lăn taih kbưi mơ\ng Ala ]ar.

H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk