Klei ]ih tal 1: Knơ\ng mbông êa pro\ng ho\ng du\m klei ]ang hmăng jăk siam

Dưi dla\ng klei ]ih tal 2 hluê êlan link ti gu\ anei:

http://vov4.vov.vn/Ede/chuyen-muc/tui-duah-hdra-ko-knong-mbong-ea-3-ebao-eklai-prak-amao-mao-anok-krih-ea-c151-282775.aspx 

VOV4.Êđê - Duh bi liê giăm 3000 êklai prăk ru\ mdơ\ng knơ\ng êa pro\ng m^n t^ng pioh krih êa kơ hlăm brô 14.500 ha lăn lo\ hma, mơ\ng năn mjing boh kdru\t mđ^ kyar bruă duh mkra ala [uôn kơ sa kr^ng knông la\n pro\ng ti Lăn Dap Kngư, khă sơnăn, leh hdră bruă knơ\ng kdơ\ng êa anei bi leh lo\ tlă anăp ho\ng klei s^t jing amâo kr^ng pioh krih êa ôh.  Anăn jing hdră bruă knơ\ng kdơ\ng êa lu hdră k`ăm Ia Mơr. Hlăm hdra\ mkra mjing, hdră bruă anei dưi ru\ mdơ\ng ti ênhă pro\ng, plah wah dua ]ar Dak Lak leh anăn Gia Lai. Lu klei êmuh dưi mâo jing: Klei bi mklă duh bi liê ru\ mdơ\ng knơ\ng kdơ\ng êa anei jing djo\ guôp amâodah ngă lui] liê mang prăk knu\k kna? Ya ngă hdră bruă knơ\ng kdơ\ng êa leh ru\ mdơ\ng [ia\dah amâo ôh kr^ng lăn pioh krih?

Kha\dah mâo ênha lăn pro\ng êgao kơ mkrah boh ]ar Bắc Ninh, [ia\dah Ia Mơr jing sa knông lăn dleh dlan êdi, kno\ng [ia\ mnuih hd^p mda kơ ana\n. Lăn ala pro\ng [ia\dah dôk hlăm kr^ng k[ah êa, jih thu\n êngu\n mlan amâo mâo êa, dah pla mjing kno\ng jưh knang kơ êa hjan. K`ăm ba w^t klei tu\ dưn ba yua lăn, mđ^ brua\ lo\ hma pla mjing hlăm kr^ng dleh dlan anei mâo klei đ^ kyar, mơ\ng ana\n đru bi hơ^t klei hd^p mda mnuih [uôn sang, lehana\n ta êlan kơ klei duah [ơ\ng mrâo, kia\ kriê kjăp brua\ mbe\ mnuih [uôn sang hriê dôk hlăm kr^ng anei… Thu\n 1998, knu\k kna jao leh kơ phu\n brua\ lo\ hma ksiêm duah mko\ mjing hdră ho\ng lu mta k`ăm Ia Mơr. Truh kơ hruê 27/10/2005, phu\n brua\ lo\ hma mâo hdra\ mtru\n mrô 2954 bi kla\ hdră mkra mjing knơ\ng kdơ\ng êa Ia Mơr, mâo dua boh ênao bi klin mb^t jing êa ênao êa Plei Pai, lehana\n knơ\ng kdơ\ng êa Ia Lôp pro\ng hlăm brô 600ha êlah êa, tui si klei ]ua\l mka\ srăng djăp krih mđoh kơ 2 êbâo ha lăn pla mjing, lehana\n ênao mgơ\ng êa Ia Mơr pro\ng êbeh 3 êbâo ha êlah êa djăp dưi krih mđoh kơ 12 êbâo 500 ha lăn pla mjing. Nguyễn Hoàng Hiệp, k’ia\ng khua phu\n brua\ lo\ hma la]: Ho\ng dua boh ênao mgơ\ng êa anei, knơ\ng mbông êa Ia Mơr jing leh anôk mâo klei tu\ dưn êdi kơ klei hd^p mda ala [uôn:“Mta k`ăm mơ\ng ênao êa Ia Mơr phu\n tal êlâo, lehana\n ba kơ ara\ anei jing pioh kơ 3 mta brua\ phu\n ana\n jing, răng mgang klei êđăp ênang, kyuadah anei jing kr^ng knông lăn. Tal dua, pioh kơ brua\ mbe\ mnuih [uôn sang, wa\t ho\ng mnuih [uôn sang kr^ng ana\n, lehana\n mơ\ng kr^ng mkăn hriê kyuadah lăn ala kơ anei adôk lu jơr. Tal 3, jing pioh krih mdoh kơ hlăm brô 14 êbâo ha mdiê, lehana\n mnơ\ng pla mkăn. Ênao mgơ\ng êa dưi mgơ\ng hlăm brô 180 êklăk m³ êa, dưi yap anei jing hjiê êa pro\ng êdi ti Lăn Dap Kngư anei”.

Tui si klei ]ua\l mka\ mrâo mkra mjing leh, 180 êklăk m³ êa srăng pioh krih mđoh kơ 14 êbâo 500 ha lăn pla mjing. Hlăm ana\n, 10 êbâo 350ha lăn hlăm kdriêk }ư\ Prong, ]ar Gialai, lehana\n hlăm bô 4 êbâo ha lăn hlăm kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak. Ho\ng boh pro\ng knơ\ng knơ\ng kdơ\ng êa mâo ]ua\l mka\ pioh krih mđoh kơ jih jang kr^ng lăn pla mjing la] ana\n, snăn anei jing knơ\ng êa pro\ng êdi, dah k[^n jih jang du\m knơ\ng êa mkăn kno\ng mrâo mil 25% du\m ênha\ dôk ]ia\ng kơ êa krih mđoh ti Lăn Dap Kngư. Kyuana\n, Nguyễn Hải Thanh, khua anôk brua\ mkra mjing knơ\ng mbông êa, hlăm phu\n brua\ lo\ hma la], brua\ mko\ mjing du\m knơ\ng êa hlăm Ia Mơr jing djo\ guôp ho\ng klei dôk ]ia\ng kơ êa krih mđoh hlăm alu\ wa\l:Boh s^t phu\n brua\ lo\ hma ksiêm duah leh snăn jih jang ênha pla mjing dôk ]ia\ng kơ êa hlăm kr^ng Lăn Dap Kngư jing pro\ng, jih jang du\m knơ\ng êa leh mâo kno\ng djăp mil 25% đui]. Kyuana\n, brua\ mkra mjing knơ\ng kdơ\ng êa anei tui si klei bhiăn jing djo\ êdi kơ kr^ng Lăn Dap Kngư”.

Ho\ng anôk jing kr^ng knông lăn sia\ ho\ng Campuchia, lu mnuih djuê [ia\ hd^p mda ăt adôk hlăm klei bhiăn kthu\l mluk, kno\ng dôk jưh knang ma\ kơ êa hl^m hjan, kyuana\n mơ\ng leh mâo klei mkla\ mklơ\ng mkra mjing knơ\ng kdơ\ng êa pro\ng anei, dơ\ng mơ\ng phung khua g^t gai phu\n brua\ lo\ hma, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l, boh nik mnuih [uôn sang kơ anei dôk ]ang hmăng kơ sa klei mlih mrâo pro\ng hlăm kr^ng lăn ]uah êga kla klê] anei. Go\ sang Rmah Tu\, sa Ia Mơr, kdriêk }ư\ Prong, ]ar Gialai jing leh sa go\ êsei dôk nanao hlăm klei dleh dlan knap m`ai hlăm du\m thu\n êgao kyua klei hd^p mda kno\ng jưh knang kơ yan adiê, kreh lui] nanao boh mnga, grăp thu\n kno\ng mâo ma\ sa yan hjan pla mjing. Tu\ ]ang hmăng kơ klei hd^p go\ sang `u srăng mâo klei bi mlih mơ\ng anei mơh:“Ara\ anei mâo leh knơ\ng kdơ\ng êa, ]ang hmăng kơ knu\k kna mđing truh kơ mnuih [uôn sang hmei. Hmei dôk ]ang guôn mâo pla mjing lo\ dua yan, pioh mđ^ kyar klei hd^p mda, msir klei ư\ êpa [un knap”.

Nguyễn Tuấn Anh, k’ia\ng khua sa\ Ia Mơr brei thâo, brua\ sang ]ư\ êa sa\ ăt mâo klei ]ang hmăng lu kơ knơ\ng kdơ\ng êa Ia Mơr, ho\ng klei hmăng hmưi tinei srăng jing sa kr^ng pla mjing ]a\t đ^, jing kdrăn pla mjing đang boh kroh kơ jih kr^ng Lăn Dap Kngư, lehana\n kr^ng Lăn kwar Dhu\ng:“Knơ\ng kdơ\ng êa Ia Mơr hlăk mrâo mkra mjing snăn mnuih [uôn sang hlăm sa\ Ia Mơr bo\ ho\ng klei hơ\k mơak, dôk ]ang guôn kơ knơ\ng êa mkra mjing bi leh mâo djăp êa krih mđoh pioh mđ^ kyar klei hd^p mda, bi hro\ klei [un knap kơ mnuih [uôn sang pla mjing, rông mnơ\ng pioh mđ^ kyar klei hd^p mda”.

Tui si klei ]ua\l mka\, amâo mâo djo\ kno\ng pioh krih mđoh êa kơ mnơ\ng pla mjing hlăm kr^ng thu krô kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\ kơ ana\n, [ia\dah brua\ anei dưi ]ua\l mka\ pioh krih mđoh kơ du\m pluh êbâo ha lăn pla mjing hluê ho\ng kdrăp mrâo mrang. Mơ\ng ana\n srăng mjing kr^ng pla mjing sa anôk, mâo klei bi mlih pro\ng hlăm kr^ng knông lăn anôk [un [in anei. Êgao h^n kơ ana\n, knơ\ng kdơ\ng êa pro\ng anei, mâo mkra mjing ho\ng klei ]ang hmăng srăng đru mghaih msir klei mnuih [uôn sang đue# hriê êngiê ti Lăn Dap Kngư, mko\ mjing sa kr^ng kơ mnuih [uôn sang dôk hơ^t sa anôk ti knông lăn. {ia\dah, 14 thu\n leh êgao, leh lu klei brua\ sang ]ư\ êa lehana\n mnuih [uôn sang ti La\n Dap Kngư dôk ]ang guôn, jih jang knơ\ng êa Ia Mơr mâo bi leh, [ia\dah kr^ng lăn anei ăt adôk snăn amâo mâo klei bi mlih ôh. Êgao h^n kơ ana\n, knơ\ng kdơ\ng êa anei hlăk dôk tuôm ho\ng lu klei amâo mâo jăk, snăn jing: Leh mkra mjing, [ia\dah amâo mâo anôk pla mjing pioh krih mđoh ôh, kơyuadah hlăm jih jang ênha\ ]ua\l mka\ ana\n ăt jing dliê. Kha\dah jing dliê êdrah, dliê tu\l, ăt kăn dưi bi lih jing lăn pla mjing rei. Boh mơ\ng klei ana\n jing 3 êbâo êklai prăk leh 14 thu\n ru\ mkra, ăt ka mâo anôk krih mdoh mơh. Lu mnuih bi mâo klei êmuh: Hlei pô srăng đua klam êjai ru\ mkra hưn la] jing brua\ năng dưi ngă mơ\ng hră brua\ anei?./.