VOV4.Êđê -Jih sa thu\n bo\ ho\ng klei g^r ga\n hgao du\m klei dlen dlan kyua mơ\ng yan adiê nga\, hla\m du\m hruê êgao, mnuih [uôn sang ti kr^ng Dap Kngư hla\k  mtluk mtlak mpra\p drông Tit:

Hlăm du\m hruê knhal jih thu\n 2016, weh ]hưn kơ [uôn Têa Djiê Krâm, să Đak Rơnga, kbưi ho\ng wa\l krah kdriêk Đak Tôm ]ar Kontum hlăm nrô 15km, srăng [uh ai êwa ngă bruă ti anei pral kdal. Mdê êpul hlăk ai êkei mniê đ^ êdeh máy, êdah kang nao kơ hma hlo\ng pe\ jih boh kphê ksă hlăm adhan, bu] hbei [lang adôk hlăm hma… ]ia\ng hmao prăp êmiêt drông thu\n bhang mrâo. Thu\n êgao, kyua mâo hdră mtru\n đru duh bi liê mđ^ kyar kơ bruă ngă lo\ hma, kr^ng [uôn sang leh ana\n klei kpưn đ^ mơ\ng mnuih [uôn sang, lu go\ êsei hlăm [uôn mâo leh mnơ\ng [ơ\ng, mnơ\ng pioh, đađa go\ êsei mâo prăk ru\ mdơ\ng sang dôk pro\ng siam, [o# mta kr^ng [uôn sang [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar. M’ak kyua klei hd^p h’^t kjăp leh, amai Y Liat, [uôn Têa Djiê Krâm, la] kơ bruă prăp êmiêt drông yan mnga mơ\ng go\ êsei pô:“ Drông thu\n mrâo anei, go\ êsei kâo prăp êmiêt knă kpiê ]eh, nao hlăm dliê pe\ djam mse\ si: êbua, djam ktô`, mtei dliê, guôl, djam dliê mkăn phung khua mduôn khăng pe\ [ơ\ng đưm adih. M’mông dôk ti sang sơnăn go\ êsei kâo đu\ng [ê` tit, [ê` chưng… Drông thu\n mrâo, mnuih [uôn sang hmei ti anei mâo [uôn mko\ mjing mb^t ti sang rông [uôn, h’ê] hmưi klei suaih pral hdăng [uôn sang pô. Leh jih [uôn mko\ mjing klei drông thu\n mrâo, snăn du\m go\ êsei ăt mko\ mjing ti sang pô, jak iêu găp djuê hriê m’ak mb^t. Hluê si klei bhiăn mơ\ng mnuih [uôn sang djuê ana Sêdang ti anei, go\ êsei, djuê găp bi nao ]ua\ ]hưn, h’ê]\ hmưi klei suaih pral, h’ê] hmưi thu\n bhang mrâo du\m go\ êsei duh [ơ\ng đ^ kyar, mâo klei hd^p mda trei mđao”.

{uôn Ngai Ngo\, sa\ Ia Hrung, kdriêk Ia Grai, ]ar Gialai pa\t ]ia\ng jih ênoh mnuih jing mnuih djuê ana Jarai. Mđ^ lar ai tiê ba ana\p, êpul êdam êra s^t êm^t mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ pla mjing, hd^p ja\k đa\o djo\, amâo mâo duah hmư\ klei phung jhat mplư. Ksor Lớt, Khua dla\ng brua\ Đoàn [uôn Ngai Ngo\ kah lac\ snei:“ Mpra\p drông Tết, brua\ Đoàn hmei kih wa], huai mdoh êlan klông, [uôn sang. Jing khua dla\ng brua\ Đoàn, iêu m[^n phung Êdam êra hriê bi hgu\m leh ana\n mu\t hla\m Êpul brua\ Đoàn ]ia\ng hra\m mb^t bi mtô la] kơ hdơ\ng ga\p nga\ brua\ duh mkra, mko\ mkra [uôn sang. Hla\m thu\n 2017, hdra\ k`a\m mơ\ng êpul brua\ đoàn jing hra\m mb^t ho\ng du\m anôk brua\ ti alu\ wa\l mko\ mkra [uôn sang ja\k siam h^n, đru mguôp mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Bi mguôp ho\ng du\m êpul êya, go\ sang mta\ ra\ng kơ phung Êdam êra kreh kria\ng ma\ brua\ knua\, mđ^ kyar brua\ duh mkra, hd^p ja\k đru kơ go\ sang pô”.

Ti să Trang, să dleh dlan h^n mơ\ng kdriêk Đak Đoa, ]ar Gialai, mnuih [uôn sang djuê ana Bahnar ăt mtluk mtlak drông yan mnga mrâo. Awa Angêl, mduôn [uôn [uôn Ghe, să Trang brei thâo; klei hd^p mda mơ\ng mnuih [uôn sang [rư\ [rư\ dưi h’^t kjăp leh ana\n đ^ kyar, anăn thu\n anei mnuih [uôn sang [ơ\ng Tit m’ak m`ai h^n. Awa Angêl la]:“ Klei hd^p mda mơ\ng muih [uôn sang [uôn Ghe hmei [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar h^n. Tit truh, jih jang go\ êsei hlăm [uôn Ghe hmei mko\ mjing klei [ơ\ng tit m’ak m`ai mb^t ho\ng kluôm ala. {ri thu\n bhang mrâo, kâo ]ang hmang jih jang du\m djuê ana kluôm ala mko\ mjing sơa^ klei [ơ\ng tit m’ak m`ai, mkiêt mkriêm. Thu\n mrâo h’ê] hmưi kơ mnuih [uôn sang je\ giăm taih kbưi mâo klei suaih pral, duh [ơ\ng đ^ kyar, [rư\ hruê sah mdro\ng, mko\ mjing [uôn sang siam ê[a\t”.

Hra\m mb^t ho\ng ai êwa kkuh drông thu\n bhang mrâo, du\m boh [uôn mnuih [uôn sang Êđê ti sa\ Êa Bông, kdriêk Krông Ana, ]ar Daklak a\t dôk m]h^t m’ua\t nga\ brua\ du\m brua\ knhal tui] mơ\ng thu\n hđa\p. Thu\n mrâo êgao, kyua klei amâo mâo ja\k ga\l mơ\ng yan adiê kyua ana\n brua\ pla kphê, mdiê kuê, pla djam mtam, ktơr mơ\ng mnuih [uôn sang ti sa\ Êa Bông lui] boh mnga. Kha\ sna\n, kyua ênoh ]h^ kphê đ^ hla\m du\m hruê knhal jih thu\n, sna\n mâo lu go\ êsei mâo ba w^t hnư hrui w^t yua hla\m klei hd^p aguah tlam leh ana\n mpra\p kkuh drông thu\n bhang mrâo. Y’Them Hmo\k, [uôn Dham brei thâo:“ Kâo thâo thu\n anei jing sa thu\n mrâo drông Tết m’ak m`ai, go\ sang hmei a\t mpra\p kơ thu\n mrâo drông Tết leh ana\n sra\ng iêu anak ]ô, ga\p djuê ênuê êpul hriê hra\m mb^t ho\ng go\ sang hmei ]ia\ng mâo ai êwa drông Tết. Mb^t ana\n, hmei a\t mko\ mjing klei nao ]ua\ ]hưn mnuih [uôn sang hla\m [uôn ]ia\ng hyua\ kja\p klei bi hgu\m mguôp hla\m go\ sang, ga\p djuê. Hmei ]ang hma\ng snei, truh thu\n mrâo 2017, sra\ng mâo lu klei myun mdan hla\m brua\ ma\ leh ana\n ]ang hma\ng sra\ng ba w^t lu klei tu\ jing mơ\ng ana kpê, k’su, mdiê kuê”.

Du\m thu\n giăm anei, [uôn Tân Hợp, să Tân Thanh, kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng mâo leh lu klei bi mlih. Lu sang mrâo ênoh yuôm êbeh 1 êklai prăk. Êlan klông tuh gu dro\ng, [êtông, lu go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti anei thâo po\k anôk ]h^ mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, sang ]h^ mnơ\ng [ơ\ng huă, sang ]h^ kphê… Mâo êlan mrâo, pui kmlă w^t truh kơ [uôn, drông Tit thu\n anei, mnuih [uôn sang mâo lu klei m’ak. Mduôn [uôn Ha Song brei thâo:“ Hlăm hruê tit djuê ana mnuih [uôn sang bi nao ]uă c\hưn êmuh hra\m, h’ê] hmưi tit. Mnuih [uôn sang hgu\m mguôp, mđ^ lar klei thâo khăp ]ia\ng hlăm êpul êya. La] jăk kơ Đảng, kơ Knu\k kna mđing dlăng leh kơ [uôn 10 Tân Hợp mâo êlan klông, pui kmlă mjing klei găl kơ mnuih [uôn sang mđ^ kyar bruă duh mkra. Mnuih [uôn sang drông tit bi mkiêt mkriêm, đăm bi liê ti mang, asei mlei thâo kriê dlăng klei suaih pral, ]ia\ng leh rue# tit lo\ dơ\ng ngă bruă aguah tlam. H’ê] hmưi mnuih [uôn sang hlăm thu\n mrâo bi hgu\m mguôp h^n, suaih pral, duh [ơ\ng [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar”./.

Nao kơ [uôn Sar Pa, sa\ Thuận An, kdriêk Dak Mil, ]ar Daknông, gia\m 400 boh go\ êsei mnuih djuê ana M’nông a\t nga\ rue# leh brua\ hrui pe\ boh kphê, nga\ mkra êlan klông, bi mdoh pưk sang, mpra\p dja\p ênu\m mnơ\ng blei yua… kkuh drông thu\n bhang mrâo. Y’ }ô] Mlô, Khua [uôn Sarpa brei thâo: Kah knar gra\p go\ êsei tinei mâo 1 ha ana kphê. Mnuih [uôn sang thâo ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ duh mkra pla mjing, lo\ pla w^t mrâo ana kphê ba leh hnơ\ng boh mnga h’^t kja\p mâo êbeh 3 ton asa\r/ha. Klei hd^p mda [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar, mnuih [uôn sang mko\ mjing klei [ơ\ng Tết trei mđao. “ {uôn sang hmei mko\ mjing klei drông yan mnga, m’ak Tết ti Sang dhar kreh [uôn, tông ]ing ]har, mna\m kpiê ]eh, bi mje\ mjuk brua\ dhar kreh, kdo\ mmui` m’ak thu\n mrâo. Leh ana\n du\m go\ êsei a\t mko\ mjing kna\m [ơ\ng Tết, nao ]ua\ ]hưn go\ sang, ga\p djuê, h’ê] hmưi hdơ\ng ga\p suaih pral, nga\ brua\ duh mkra pla mjing tu\ jing. Tui hluê ho\ng klei mâo mơ\ng gra\p go\ sang, sang thâo mâo [ia\ sra\ng mko\ mjing klei hua\ mna\m hla\m 1 – 2 hruê, go\ sang k[ah bi blei [ê`, ke\o ]ia\ng bi tuôm, hla\p ]hưn ho\ng go\ sang, ga\p djuê, anak ]ô leh ana\n mnuih [uôn sang hla\m [uôn”./.

                                                                              H’Nê] – Y Khem pô ]ih mkra.