VOV4.Êđê - Ơ [^ng dôk hmư\! Ai êwa mjh^t m’ua\t mơ\ng du\m hruê tết hla\k dôk lar bra hla\m dja\p anôk, jing yan bi kuh ku\m ênu\m ênap. Dja\p [uôn êlan kr^ng la\n dap kngư dôk m’ak hlak, bi siam êlan klông, [uôn sang, pưk sang pô…. Mpra\p kkuh drông thu\n mrâo êđa\p ênang, yâo m’ak.

Y - Bhiông Niê, kreh iêu jing Ama H’Loan, ti [uôn Ako\ Dhông, [uôn hgu\m Tân Lợi, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak, brei thâo, go\ sang mâo mprăp êmiêt leh tết mâo ho\ng anei giăm sa mlan, grăp ]ô mnuih mdê bi brua\, dơ\ng mơ\ng kna\ kpiê ]eh, truh kơ brua\ hiu duah djuh pioh ria\ [ê` tek ti mlam 30 tết.

“Mơ\ng giăm tết, braih đio\ anei, kpiê ]eh mâo mprăp leh mơ\ng êlâo. Lehana\n đ^ng đrao, êtak mtah, mnu\ng, hla mtei, hla êdru, lehana\n djăp mta mnơ\ng mkăn mâo mprăp leh mơ\ng êlâo hla\m brô 5 – 6 hruê leh. Bi mbha brua\ kơ jih jang mnuih hlăm sang, mdê pô mdê brua\, đa mnuih nao koh đrao, đa mnuih nao blei braih đio\, blei êtak, lehana\n mprăp djăp mta mnơ\ng ]ia\ng kơ jih jang mnuih bi đu\ng đio\ lehana\n dôk bi ria\ hlăm mlam đ^ nao kơ thu\n mrâo”./.

Mnuih [uôn sang thôn Bình Lợi, sa\ }ư\ Mlan, kdriêk Êa Sup, ]ar Daklak a\t dôk mjê] rua\t nga\ rue# jih du\m brua\ knhal tui] mơ\ng thu\n hđa\p ]ia\ng kkuh drông thu\n mrâo. Thu\n êgao, kyua du\m klei amâo ja\k ga\l kơ yan adiê, nga\ brua\ duh mkra pla mjing amâo ja\k ga\l, kha\dah klei hd^p adôk lu klei dleh dlan, [ia\dah mnuih [uôn sang a\t mpra\p du\m mta mnơ\ng dôk ]ia\ng yua ]ia\ng kkuh drông sa yan tết trei mđao, yâo m’ak lehana\n mkiêt mkriêm. Bế Văn Long, Khua anôk brua\ Đảng thôn Bình Lợi brei thâo:

“ Mơ\ng hruê 22, mnuih [uôn sang nao ma\ brua\ kbưi w^t blei mpra\p mnơ\ng dhơ\ng Tết, [ê` ke\o leh kơna\n mnơ\ng yua hla\m pưk sang. Mơ\ng hruê 1 mtam mkra mnơ\ng pioh nga\ yang, du\m mta mnơ\ng [ơ\ng mse\ si }^m mnu\ sna\n amsâo dưi k[ah ôh, lehana\n [ê` tek, nem, chả…”

Go\ sang Ksor Glơi, djuê ana Jrai, ti Plei Jut 1, sa\ Ia Dêr, kdriêk Ia grai, ]ar Gialai hlăk jih ai tiê bi leh brua\ pưk hma, kna\ kpiê ]eh ]ia\ng drông tết:

“Jih jang mnuih hlăm go\ êsei bi prăp êmiêt pưk sang, ]ia\ng kơ amiêt khua awa mduôn hriê bi hơê] hmưi thu\n bhang mrâo. {ri hlăm wưng anei bi yăl dliê kơ brua\ hma pưk, mdơ\ng sang mrâo mko\ mjing klei hd^p mda. Pô ăt hiu nao hơê] hmưi thu\n bhang mrâo truh ho\ng du\m go\ êsei hla\m [uôn, ]ang hmăng kơ brua\ duah [ơ\ng jăk h^n, bi mđ^ ai hdơ\ng găp hla\m klei hd^p, si srăng ngă ]ia\ng bi mlih hdră ngă brua\, mâo klei hd^p đ^ kyar h^n, thâo ba yua klei kreh knhâo hlăm brua\ pla kphê, ngă lo\, rông mnơ\ng. Hlăm du\m hruê anei jih jang mnuih hlăm go\ êsei bi đru piăt êmiêt pưk sang, blei mprăp [ê` ke\o, hla pioh đu\ng đio\, lehana\n kna\ kpiê ]eh, kăp drông mnuih hlăm găp djuê hriê bi hơê] hmưi klei hd^p bi jăk, hmăng hmưi kơ hdơ\ng găp klei jăk siam h^n hlăm thu\n mrâo, thu\n hđăp leh êgao, thu\n mrâo truh ho\ng jih jang mnuih mâo klei suaih pral, êđăp ênang nanao”./.

 Ti kr^ng [uôn sang Pô jho\ng ktang Nơ Trang Lơng, mnuih [uôn sang Mnông ti bon Bu Nơ, sa\ Quảng Tâm, kdriêk knông la\n Tuy Đúc, ]ar Daknông a\t dôk mjê] rua\t mpra\p drông tết. Điểu Vinh, khua bon brei thâo: Kyua hd^p mb^t mbla ho\ng ayo\ng adei djuê ana mka\n ana\n mnuih [uôn sang kha\ng bi tui hria\m ko hdra\ mnê] nga\ brua\, mđ^ lar ai tiê bi hgu\m mguôp, mko\ mkra klei hd^p trei mđao:

“ Hruê tết djuê ana, mnuih Mnông hmei lo\ mkra pưk sang, blei mpra\p ]hum ao mrâo kơ anak ]ô, blei [a` ke\o, đu\ng [a` tek ]ia\ng kkuh drông thu\n mrâo, go\ êsei bi kuh ku\m ênu\m ênap ]ang hma\ng klei hd^p hla\m thu\n mrâo sra\ng trei mđao, dja\p ênu\m h^n. Ti bon Bu Nơ hmei, mâo ayo\ng adei Yua\n hriê hd^p mb^t, ayo\ng adei mnuih Mnông a\t tui hria\m kơ hdra\ duh [ơ\ng mơ\ng digơ\. Êlâo adih, mnuih [uôn sang kha\ng nao hla\m dliê ma\ êbu\ng, pe\ djam [ơ\ng hla\m hruê, amâo mâo hnư hrui w^t h’^t. Bi ara\ anei, mâo leh hnư hrui w^t mơ\ng kphê, tiêu… klei hd^p mnuih [uôn sang ara\ anei mâo leh klei đ^ kyar h^n mka\ ho\ng êlâo adih”./.

Alu\ Da\ Kna\ng, sa\ Da\ Knăng, kdriêk Dam Rong, ]ar Lâm Đồng, mnuih [uôn sang djuê ana K’ho ]il ăt bi mdoh pưk sang, blei mprăp mnơ\ng [ơ\ng, mnơ\ng yua bi djăp ênu\m ]ia\ng hrăm mb^t mơak drông thu\n bhang mrâo. Kon Sơ Ha Tuy, khua alu\ Da\ Knang, brei thâo, mâo brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mđing, đru ba, mnuih [uôn sang mâo leh klei hd^p jăk yâo hơ^t ênang mse\ ara\ anei:

“Kha\dah thu\n anei yan adiê amâo mâo jăk găl ôh, ăt hmăi amâo mâo jăk mơh kơ klei hd^p mnuih [uôn sang, kha\snăn mnuih [uôn sang ăt mơak tết djuê ana lăn ]ar pô. Alu\ Da\ Knang mnuih [uôn sang mâo leh klei bi mlih klei m^n. hdră duah [ơ\ng, boh nik hđeh hlăm [uôn mâo leh lu mnuih thâo hra\, kyuana\n đru mguôp leh lu hlăm brua\ mđ^ kyar klei hd^p mda alu\ wa\l pô. Mnuih [uôn sang ara\ anei jih ai tiê bi ktưn duh [ơ\ng, lehana\n răng mgang kjăp klei êđăp ênang [uôn sang”./.

Thu\n êgao jing sa thu\n dleh dlan ho\ng brua\ nga\ lo\ hma ti kr^ng La\n dap kngư, hla\k yan adiê amâo ja\k ga\l, hnơ\ng mâo boh mnga mnơ\ng pla amâo h’^t, ênoh ]h^ tru\n. Du\m thu\n êgao, du\m gưl, anôk brua\, du\m alu\ wa\l mb^t ho\ng lu êpul êya đru kơ mnuih knap m`ai hra\m mb^t hgu\m kngan hluê nga\ lu hdra\ đru kơ mnuih [uôn sang drông tết trei mđao, dja\p ênu\m.

Mpra\p drông Yan Mnga Kỷ hợi, brua\ sang ]ư\ êa sa\ Đa\k Hr^ng, kdriêk Đa\k Hà, ]ar Kontum hluê nga\ leh hdra\ k]ah mđing kriê dla\ng tết kơ mnuih [uôn sang dja\p ênu\m, ]ia\ng kơ gra\p go\ êsei dưi drông sa yan mnga trei mđao, yâo m’ak. Aduôn Y Nông, K’ia\ng khua anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Đa\k Hr^ng brei thâo: Thu\n êgao, sa\ dưi mđ^ kyar leh brua\ duh mkra ala [uôn, hnư hrui w^t kah knar gra\p ]ô mâo 28 êkla\k pra\k. Hnơ\ng tu\ ja\k brua\ mdrao mgu\n, sang hra\ m’ar [rư\ hruê dưi mkra mđ^, brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang brua\ kđi ]ar dưi kriê kja\p:

“Sa\ Đa\k Hr^ng ]ih mkra leh hdra\ k]ah kơ du\m alu\, [uôn mpra\p drông tết, mko\ mjing “Hruê m’ak [a` tek mtah” kơ mnuih [uôn sang. Jih go\ êsei dôk hd^p ti alu\ wa\l, amâo djo\ kno\ng go\ êsei [un, [ia\dah jih jang go\ êsei dưi tu\ ma\ 2 klo\ [a` tek, bi knar ho\ng 100 êbâo pra\k. Sa\ a\t mđing dla\ng mko\ mjing kna\m drông yan mnga m’ak tết kơ mnuih [uôn sang ti du\m alu\, [uôn dleh dlan. Braih đru do\ng gra\p thu\n mâo s’a^, sa\ đru kơ gra\p go\ êsei 500 êbâo pra\k, ho\ng go\ êsei gia\m [un brei 250 êbâo pra\k ]ia\ng blei mpra\p du\m mta [ê` ke\o kơ go\ êsei, rơ\ng amâo lui hlei go\ êsei k[ah êwư hla\m hruê tết, ]ia\ng kơ gra\p go\ êsei dưi drông yan mnga, hriê tết ja\k j^n, êđa\p ênang lehana\n m’ak m`ai./.

Kon Gang jing sa\ dleh dlan êdi hlăm kdriêk Đăk Đoa, ]ar Gialai. Sa\ mâo êbeh 80% ênoh mnuih djuê ana Bahnar, hnơ\ng ênoh go\ êsei [un truh 45%. Aduôn Lenh, k’ia\ng khua brua\ mặt trận sa\ Kon Gang brei thâo, hlăm wưng têta anei, sa\ ngă leh klei ksiêm yap kăp đru bi hmao du\m go\ êsei [un mâo klei găl drông yan mnga mơak tết:

“Mâo brua\ đảng sa\ đru, grăp thu\n sa\ mko\ mjing nao ]ua\ êmuh, lehana\n mđup brei mnơ\ng kơ mnuih [uôn sang, boh nik du\m go\ êsei [un. Grăp go\ sang [ia\ êdi mâo dua giêt êa ms^n, sa anu\ng bột ngọt, anu\ng hra. Sa\ Kon Gang mâo êbeh 80% jing mnuih djuê ana Bahnar, du\m adôk jing djuê lar, lehana\n sa boh [uôn Dâp jing mnuih djuê ana Jrai. {ri wưng tết anei kâo mâo klei ]ia\ng hơê] hmưi jih jang mnuih je\ giăm taih kbưi mâo klei suaih pral, duah [ơ\ng myun mdan, grăp boh sang đ^ kyar, kpưn đ^ tlaih mơ\ng klei knap m`ai”./.

Să N’Thol Hạ, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng mâo êbeh 1 êbâo 900 go\ êsei, 8 êbâo ]ô mnuih, lu êdi jing djuê ana K’ho. Kyua mâo klei bi mlih hlăm klei bi m^n, hdră ngă bruă, mb^t ho\ng klei mđing dlăng duh bi liê, đru djăp mta bruă mơ\ng Đảng leh ana\n Knu\k kna, klei hd^p mda bruă duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang ti anei mâo leh klei đ^ kyar pro\ng. Kluôm să mâo giưam 400ha ênhă ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang. Thu\n êgao, yap mdu\m ênoh yuôm bruă duh mkra mơ\ng să N’Thol Hạ truh 153 êklăk prăk hlăm 1 thu\n, hnư hrui w^t yap mdu\m 1 ]ô mnuih truh 47 êklăk prăk. Hluê si K’Sói, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să N’Thol Hạ, khă gơ\ klei hd^p mda bruă duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l đ^ kyar h^n, [ia\dah kluôm să ăt dôk 55 go\ êsei [un. Alu\ wa\l iêu la] lu anôk bruă đru mguôp prăk leh ana\n du\m mta mnơ\ng yua aguah tlam ]ia\ng krơ\ng djăp boh sang [ơ\ng tit ênu\m ênap leh ana\n trei mđao:

“Ênoh go\ êsei [un jing mnuih [uôn sang djuê [ia\ mơ\ng să N’Tho Hạ hlăm du\m thu\n êgao hro\ tru\n êdi, êngao kơ klei đru brei grăp thu\n mơ\ng knu\k kna, bruă đảng, sơnăn knu\k kna alu\ wa\l iêu la] leh phung mâo ai tiê thâo pap, du\m êpul bruă mnia mblei hlăm ala ]ar, ]ar, kdriêk đru brei ]ia\ng mnuih [uôn sang mâo klei găl drông tit h’uh mđao. Hluê si ai tiê amâo lui hlei go\ êsei mnuih [uôn sang, boh nik gơ\ ho\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ [un k[ah mnơ\ng [ơ\ng huă, krơ\ng brei kơ digơ\ dưi m’ak yang mnga, drông tit”./.

Thuận An jing să knông lăn ti kdriêk Dak Mil, ]ar Dak Nông. Du\m hruê giăm truh tit, mb^t ho\ng klei mđing dlăng mơ\ng Đảng leh ana\n Knu\k kna mđup myơr mnơ\ng kơ phung knu\k kna dlăng ba, bruăd đảng, knu\k kna leh ana\n knơ\ng bruă djo\ tuôm alu\ wa\l, l^ng kahan răng mgang knông lăn ăt mko\ mjing klei ]ua\ ]hưn, mtru\tt mjhar phung adôk dleh dlan. Du\m alu\, [uôn dưi tu\ mă ênoh prăk duh bi liê ]ia\ng mko\ mjing klei tu\ drông mlam thu\n bhang mrâo, mjing ai êwa hơ\k m’ak, drông thu\n mrâo mâo klei tu\ dưi mrâo. Y Bling Jing, khua g^t gai Chi bộ bon Bu Dak, să Thuận An brei thâo; mlam thu\n mrâo, mnuih [uôn sang bi k[^n ti sang k[^n pro\ng bon ]ia\ng ]uh pui dram, mdah klei kdo\ mui`, tông ]ing drông thu\n mrâo Kỷ Hợi:

“ Mâo klei mđing dlăng mơ\ng Đảng leh ana\n Knu\k kna, bon hmei mâo leh klei đ^ kyar h^n. Kâo jing khua g^t gai Chi bộ ba ana\p hluê ngă. Ara\ anei êlan klông, pui kmlă ala ]ar ênu\m ênap leh. Du\m hruê knăm m’ak pro\ng, boh nik gơ\ tit djuê ana, sơnăn mnuih [uôn sang hơ\k m’ak êdi. Mnuih [uôn sang bi k[^n ti sang k[^n [uôn mdah klei tông ]ing, kdo\ mui` du\m klei mui` đưm ]ia\ng drông thu\n mrâo ho\ng klei hơ\k m’ak. }ang hmang thu\n mrâo, mnuih [uôn sang duh [ơ\ng đ^ kyar h^n”./

Hdră bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo đru leh lu [uôn sang, lu să mơ\ng kr^ng lăn Dap kngư mâo leh klei bi mlih năng yap kơ mta bruă nah gu\ ăt mse\ mơh klei bi m^n kơ bruă duh mkra. Ayo\ng Vi, [uôn Brêp, să Đak Djrăng, kdriêk Mang Yang, ]ar Gia Lai brei thâo; hlăm thu\n mrâo, mnuih [uôn sang srăng lo\ dơ\ng g^r ktưn duh [ơ\ng, ngă bruă duh mkra leh ana\n hgu\m mguôp ]ia\ng mko\ mjing kr^ng [uôn sang [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar: Băng Bana

“Mâo klei mđing dlăng mơ\ng Knu\k kna duh bi liê kơ să Đak Djrăng mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, êlan mlir alu\, [uôn, hlăm [uôn mâo êlan ngă ho\ng [êtông, mko\ mjing sang dhar kreh êpul êya siam êdi, klei hd^p mda mnuih [uôn sang h’^t kjăp h^n. Kâo [uh [uôn sang pô bi mlih lu êdi. Thu\n mrâo mnuih [uôn sang srăng g^r duh [ơ\ng, hgu\m mguôp bi jăk h^n ]ia\ng klei hd^p mda trei mđao h^n. Tit truh mnuih [uôn sang m’ak drông thu\n mrâo. Mâo knu\k kna alu\ wa\l mđing dlăng đru brei, [uôn mko\ mjing drông tit mb^t ti sang dhar kreh [uôn leh ana\n grăp go\ êsei ăt mko\ mjing klei [ơ\ng tit th’u h’uh mđao. Thu\n mrâo h’ê] hmưi kơ mnuih [uôn sang djăp kr^ng wa\l ala ]ar suaih pral asei mlei, duh [ơ\ng đ^ kyar”./.