Kaman Rota geh nau ntưp bah trong ăch-mbung, bah mpang ty, ndơ dŏng, ndơ ngêt sa mô lah dak geh kman nê. Kon se jê̆, ngăn lah kon se tâm dâng 5 năm, mra geh nau ji aơ hô ngăn yor lah tâm săk ê geh nau dơi dăng châl ma nau ji ndrel bau geh mâp pah ma ndoh ndơ, ntŭk ntu êp nơm. Nau ji aơ vay tâm ntưp tâm rnăk vâl, tâm ngih săm ƀŭt mât rong kon se ndrel ăp ntŭk rgum âk kon se nau ngăn lah, kon se geh nau ji ndul uor kman Rota mra nơih luh hok ndrel hăn ăch dak âk tŏ tâm di nar, ƀư roh dak, roh chất điện giải. Lah mô geh ntop dak tâm ban, kon se mra geh ăp nau tât khuch êng đŏng.

Ngoai tâm ăp nau kan gay ma njrăng rdâng ma nau ji aơ lah ân kon se ngêt vắc xin Rota tâm di nar. Ntơm năm 2024, vắc xin Rota njrăng ji ndul njroh hŏ geh leo lăp tâm Bôk nau kan Chuh n’gang pơk hvi, pơk trong nơih ueh gay kon se geh dŏng dơm ntil dak si tĭng bôk nau kan. Tâm n’gor Dak Lak, me mbŏ mra dơi hăn tât ntŭk bu nchuh n’gang gay geh mbơh ndrel ƀư nar ngêt dak si vắc xin ân tâm di. Yuh Nguyễn Thị Hồng tâm Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak mbơh: "Kon gâp mhe aơ geh 2 khay, mpeh ngih dak si phường đă ân rnăk hên hăn tât tâm nê gay ma ngêt Rota. Ăp rmôt nŭih cán bộ, nai dak si bu mbơh lah ngêt vắc xin Rota mra kơl an kon se dơi njrăng ma ntil ji ndul ndjroh yor kman Rota lơh, ri ma gâp saơ nau ân kon gâp ngêt vắc xin aơ lah nau khlay. Gâp saơ nau ji djroh khuch ngăn, kơt sakư gâp rnôk geh ji ndul ndjroh ri lêt rgănh ngăn, jêr tâm săk. Gâp geh dơi gĭt lahnau ngêt vắc xin Rota ê geh ân dơm ôh, rnôk aơ ri lĕ geh bu ân dơm hôm. Gâp lah ueh ma n’gâng kan dak si âk yor lĕ geh kơl an ma oh kon phung hên”.

Yuh Nguyễn Thị Kim Chung, gŭ tâm Phường Buôn Ma Thuột, kŏ leo kon nơm 2 khay tât Ngih dak su gay geh mbơh tât vắc xin Rota. Jêh rnôk geh cán bộ nai dak si mbơh, yuh gĭt kloh lơn mpeh nau khuch ji ndrul ndjroh tâm kon se ndrel nau dơi bah vắc xin tâm nau njrăng ji: "Kon gâp geh 2 khay geh nai dak si mbơh lah ngêt dak si Rota gay ma njrăng ji ndul jdroh. Gâp saơ kon gâp ngêt vắc xin lah nau khlay yor kon se vay geh nau ji ngăn, lah djroh ri mra roh dak ndrel lêt rgănh. Bah năp nơh ngêt dak si aơ ri roh âk prăk ngăn, rnôk aơ ngih dak kơl an ngêt dơm tâm bôk nau dơi chuh n’gang pơk hvi ƀư rnăk hên bah oi nau roh hoach prăk rêh”.

          Gay nau kan ân kon se ngêt vắc xin ân nơih, tâm ntŭk chuh n’gang, nau kan vơt, khám săch ndrel ntĭm mbơh ân me mbŏ kon se geh ƀư ueh. Yor aơ lah ntil vắc xin ngêt ri ma cán bộ nai dak si ân geh ƀư ân mbrơi, tâm di nau, nkre mbơh ân me mbŏ kon se mpeh mông nar ngêt, nau mât chăm kon se bah năp ndrel jêh rnôk ngêt vắc xin gay huch nau luh hok, dôl. Bah năp ma ân kon se ngêt, cán bộ nai dak si mêt uănh n’hâm soan kon se ndrle ntĭm mbơh me mbŏ ân geh tâm rgop gay kon se ngêt vắc xin ân tâm di. Jêh rnôk ngêt, kon se geh uănh n’ôi tâm ntŭk chuh tâm di nau ntrŭnh, mbơh mbŏ geh ntĭm mbơh nau năl saơ ăp nau tât ân geh nkah njrăng ndrel nau rklaih tâm di. Ăp kon se geh nau mpơl saơ tât khuch ndal geh nŭih nai dak si uănh, năl ndrel rklaih năn. Bah nê, nau ntrŭnh ƀư Rota geh ƀư đăp mpăn, tâm di nau ntrŭnh, kơl an me mbŏ đăp mpăn lơn rnôk leo kon nơm tât ngêt vắc xin. Wa Trương Thị Thoa-cán bộ ƀư nau kan chuh n’gang tâm Tân Lợi, Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak, mbơh: “Gay đăp mpăn nau kan chuh n’gang ân kon se geh săk tam, ngih dak si mra ntrŭnh ƀư ăp nar chuh tâm nar puăn ăp pơh. Ngih dak si n’hao nau nkoch mbơh, mbơh, kuăl điện tât đah rnoh mrô điện thoại, mbơh tâm zalo, trang facebok bah Ngih dak si gay ƀon lan dơi gĭt. Nau kan ân kon se ngêt vắc xin Rota geh ƀon lan kơl âk ngăn. Bah năp ma rnôk vắc xin Rota geh ntrŭnh ngêt tâm Bôk nau kan chuh n’gang pơk hvi, N’gâng kan dak si, ngih dak si ndrel CDC hŏ geh ăp jrâu ntĭm mbơh ân cán bộ trạm mpeh nau kan ân kon se ngêt ndrel rklaih nau khuch jêh nget gay đăp mpăn ân kon se”.

          Rnôk aơ, Bôk nau kan Chuh n’gang pơk luh dôl dŏng ăp ntil vắc xin kơt lah Rotavin ndrel RotaRix. Tĭng nau chuh n’gang, ăp kon se geh ngêt 2 tŏ, tâm nê rơh bôk năp geh ntrŭnh ƀư tâm kon se 2 khay deh ndrel dĭng tal bar tâm ƀah ma rơh bôk năp du khay. Nau kan ngêt tŏng 2 dĭng ân geh jêh rnôk kon se geh 6 khay deh.

Nchrăp njrăng nau ji ndul djroh yor kman Rota mô knŭng lah ân kon se ngêt vắc xin tâm di nar ma hôm lah nau mât chăm, răk kloh ndrel uănh n’ôi n’hâm soan ăp nar. Rnôk kon se geh ngêt tŏng ding vắc xin tĭng nau đă, geh răm chăm tâm di trong ndrel ơm saơ ăp nau mpơl tât ndal, nau tât ji ndrel nau tât jâk mra geh n’huch lơn. Me mbŏ kon se tâm n’gor Dak Lak ân geh nchrăp leo kon nơm tât ntŭk ngêt vắc xin tĭng nau đă bah nkuăl, nkre ƀư ueh ăp nau kan njrăng ji ndul djroh gay đăp mpăn mât n’hâm soan ân kon se ntơm bah ăp khay mhe deh./.

         Nau vaccine Rota dơi ndơ̆ tâm bôk nău kan chuh pơk hvi kơl kon se, lơn lah rnăk wâl geh nău rêh jêr jŏt geh tay nău dơi mât njrăng săk soan. Ndrĭ ji ndul djroh yor kaman Rota khuch m'hâm tât săk soan bah kon se? Vaccine Rota geh nău khlay m'hâm tâm nău njrăng n'gang n'hanh me bơ̆ moh ndơ njrăng rnôk an kon se ngêt vaccine gay đăp mpăn săk rnglăy, uĕh tam mêh? Gay rblang ăp nău ôp dja, Thạc sĩ, Nai dak si Chuyên khoa II Lê Phúc - Groi Giám đốc Ntŭk rgum mât kân kop ji n'gor Dak Lak nkoch nău mbơh bah kơi aơ.

- Ơi nai dak si, ji ndul djroh ta kon se lah moh nău ji n'hanh ji mbra ƀư khuch m'hâm tât săk soan bah kon se mêh?

Nai dak si Lê Phúc: Ji ndul djroh lah nău ji ndul djroh ntoh ndal, hăn ăch dak âk bah 3 tơ̆ let lơ tâm 24 mông n'hanh jŏ mô rlău 14 nar. Nkô̆ nău dŭt âk lah ntưp kaman trong proch yor ăp ntil kơt kaman, ký sinh trùng mô lah khih ndơ sa. Đah kon se ri Rota kaman lah nkô̆ nău bôk năp ƀư ji ndul djroh mbăn ta kon se bah dâng 5 năm deh. Ji ndul djroh geh âk rnoh êng êng bah đêt tât âk, nsing tâm nău roh dak n'hanh săm ngăch đŏng lah mô. Ji ndul djroh mbra ƀư jêng nău rgâl kơt lêt rgănh, khuch rngok n'hanh khĭt.

 - Ơi nai dak si, tâm ăp nkô̆ nău ƀư ji ndul djroh ta kon se, kaman Rota geh nău khlay m'hâm n'hanh nău dŏng vaccine Rota geh nău khlay m'hâm tâm nău njrăng n'gang ji mêh?

Nai dak si Lê Phúc: Ta ăp dak dôl hun hao kaman Rota ƀư rlău 500.000 nŭh khĭt ăp năm ta kon se bah dâng 5 năm deh. Ta Việt Nam, tĭng rnoh kơp, groi nđôi tâm rlău 10 năm bah năp, kaman Rota geh bah 20-57% ăp nŭh ji ndŭl djroh ta kon se bah dâng 5 năm deh lăp ngih dak si. Nău ji ndŭl djroh yor kaman Rota aƀaơ mô hŏ geh dak si săm tam. Vắc xin lah trong rchăng n'gang ji tam n'hanh uĕh ngăn. Vắc xin Rota lah ntil vắc xin rêh n'hŭch nău khuch, tâm nĕ kaman Rota lĕ dơi ƀư n'hŭch n'hanh mô geh nău dơi ƀư ji yơn dơi ntrŭt nsôr săk soan ƀư chŏl nău ji tam âk tâm nău rchăng n'gang ji ndul djroh yor kaman Rota.

- Rnôk ndơ̆ kon se hăn ngêt vắc xin Rota, mê̆ bơ̆ moh ndơ njrăng gay nău ngêt vắc xin đăp mpăn n'hanh geh nău tam, hơi nai dak si?

Nai dak si Lê Phúc: Vắc xin Rota lĕ dơi ndơ̆ tâm Bôk nău kan chuh pơk hvi ta n'gor Dak Lak tâm 2 năm plơ̆ ma aơ. Aơ lah vắc xin geh chŏl nău ji âk gay rchăng n'gang ji ndŭl djroh an kon se yor lah ndŭl djroh jêng tât ăp nău tât mô ueh đah kon se, ngăn lah nu nău ndơ sa jêh ndŭl djroh lah mô uănh khlay kon se mbra dơh geh brêt têh. Yơn lah, rnôk me bơ̆ ndơ̆ kon se hăn ngêt Rota ri an njrăng: Tal bôk năp, rơh 1 lĕ an kon se ngêt vắc xin moh ntil ri rơh tal 2 an kon se ngêt tay di vắc xin nĕ, mô dơi ngêt 2 ntil êng êng. Lor rnôk ngêt 30 mnĭt mô dơi an kon se pu âk ir, gay dêr nău luh mham jêh rnôk kon se ngêt vắc xin. Tal pe, an mbơh an cán bộ dak si nău tă geh bah kon se, lah kon se geh nău tă geh ndul djroh an mbơh nai dak si but uănh săch gay uănh năl lor rnôk ntĭm an kon se ngêt. Ăp vắc xin đăp mpăn, yơn lah, me bơ̆ ân tĭng groi nđôi ăp nău ji jêh chuh gay ngăch mbơh tât cán bộ dak si gay mkra ngăch an kon se.

- Bah meng nău an kon se ngêt vắc xin Rota tŏng ăp, di nar, nai dak si moh geh nău njrăng đă gay me bơ̆ lor nchrăp njrăng n'gang ji ndŭl djroh an kon se?

Nai dak si Lê Phúc: Ta kon se nkô̆ nău ƀư ji ndul djroh yor Rota kaman dŭt âk jêng ăp me bơ̆ an kon se ngêt vắc xin njrăng n'gang ji ndul djroh ndal yor Rota kaman tŏng ăp n'hanh di nar. Tal 2 an mât an kon se pu toh me lĕ rngôch dŭt đêt tâm 6 khay bôk năp an tât rnôk kon se 1 năm, mô dŏng ăp ntil dak toh mô kloh mô lah mât prăp mô đăp mpăn mbra ƀư khuch tât trong proch bah kon se. Tal 3, an ƀư tĭng đăp mpăn sa sĭn, ngêt sĭn, đăp mpăn ndơ sa kloh tu tơm, đăp mpăn ndơ kah an kon se. Tal 4 ân đăp mpăn kloh uĕh săk nơm, ntŭk gŭ rêh, lơn lah ta ăp kon se mâp đah ntŭk gŭ rêh ngih sam ƀŭt, mẫu giáo ân kloh uĕh ntŭk ntĭm nti, ndơ pâl, ntŭk gŭ rêh, ngêt sa gay đăp mpăn an kon se./.

- Dăn lah ueh nai dak si!