Nau nteh bah ntŭk ƀư nau kan Bơi tât bar khay ma aơ, ăp tơ̆ jur tâm mir bah ăp rnăk tâm boh tâm xã Ia Nhin, n'gor Gia Lai, yuh Nguyễn Thị Diệu, Giám đốc ntŭk tâm boh nau kan tuch tăm tăch rgâl pâl n'aih Vũ Nam, lŏ ndrel kônh wa uănh săm ƀŭt nchih. Yuh ôp rơh dăch aơ poh phân lah moh rnôk, dŏng moh ntil, hŏ puh dak si moh nar ndrel nchrăp moh rnôk lêh play. Ăp nau mbơh nê dôl geh ntŭk tâm boh nau kan rgum gay ma nchrăp đăng ký mrô nkual tăm ân chanh rse, kơl an ndơ geh ƀư dơi joi tu tơm ndrel tŏng dơi nau ŭch bah nŭih rvăt. Yuh Diệu mbơh, bah năp nơh, tât yan, moh nŭih tât mir rvăt ri kônh wa tăch. Aƀaơ, ŭch râng nkual tăm geh mã mbrô, ăp rnăk ân nchih tay rnôk mât chăm tơm rnôk nău kan ƀư. Đah âk nuĭh, lơn lah kônh wa mô hŏ bên dŏng nhật ký điện tử, nău nkre ƀư nkre nchih nê ân geh mông nar gay jêng nău bên. "Mpôl hên ntĭm an kônh wa gĭt dŏng dak si mât njrăng si tăm dŭt khlay. Mơh ntil dak si puh an tơm lĕ geh  nchih tay gay geh mbơh năl, rnôk tăch ndơ an ntŭk tăch rgâl nuĭh dŏng gĭt nĕ lah ndơ he tăm nar nĕ, puh dak si nar nĕ n'hanh poh phân moh ntil. Gâp mĭn knơm lah kônh wa djăt tĭng ri ndơ geh ƀư mbra uĕh lơn, kloh lơn n'hanh kah lơn đah nuĭh dŏng. M'hâm ƀư gay kônh wa rgâl dơi nău mĭn lah du nău kan đŏng".

Ntơm bah nău mĭn doanh nghiệp, rnoh mbrô nkual tăm mô di lah du nău kan hành chính dơm. Aơ lah du gâl tâm trong mât uănh săk kah n'hanh ƀoi tĭng tơm luh, lơn lah đah ăp nkual tơm ndơ rhŏ dŏng tăch n'gluh.

Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Hưng Sơn aƀaơ geh bơi 400 ha prit n'hanh chanh rse rhŏ dŏng tăch n'gluh n'hanh dôl geh trong nchrăp pơk hvi tay rnoh neh. Tĭng wa Lê Hoàng Linh, Giám đốc nkual tăm bah doanh nghiệp, nău ƀư dơh glêh siƀŭt kơl doanh nghiệp dơh lơn rnôk đăng ký ăp mã mbrô mhe.

Yơn rnôk nkual tăm pơk hvi, nău ŭch mât uănh âk lơn đŏng. Ăp rnăk ndrel ƀư tâm du nkual tâm ban đah nău rêng dŏng ndơ dŏng, mât chăm, pĕ lêh an dơi mât uănh tâm ban. Wa Lê Hoàng Linh an gĭt, du gâl mô tĭng ƀư mbra khuch tât săk kah n'hanh nău dơi joi tu tơm bah lĕ rnoh ndơ. "Aƀaơ công ty mpôl hên mô knŭng rlu ta 400 ha, êp tât hôm geh trong nchrăp pơk hvi tay rnoh neh tăm gay n'hao săk geh, n'hao rnoh âk geh n'hanh n'hao rnoh khlay tăch n'gluh. Nghị quyết 36 mhe n'gluh nta trong dŭt dơh an doanh nghiệp. Let năp tay, rnôk doanh nghiệp pơk hvi tay rnoh neh, đăng ký tay ăp mã mbrô nkual tăm mhe, mã mbrô ntŭk tâl dŭng mhe ri dơi ƀư dâl ta ntŭk, dŭt dơh an doanh nghiệp."

Hăn ndrel đah ƀon lan kan lŏ mir n'hanh doanh nghiệp, Hội Nông dân ăp ntŭk ta Gia Lai hôm nha dôl kơl an hội viên rgâl nău mĭn mpeh rnoh mbrô nkual tăm. Wa Nguyễn Sáng, kruanh Hội Nông dân xã Bờ Ngoong, Gia Lai an gĭt, aƀaơ mpôl kan hội nông dân ta ntŭk dôl nsrôih mbơh tơih an ƀon lan gĭt ndơ geh ƀư bâh âk rnăk mbra ndrel ntơ du nkual tăm, jêng nău kan bâh ăp rnăk geh nău tât đah nău knơm nsum. Lah du rnăk dŏng ndơ mô tâm di nău ntrŭnh mô lah nchih mbơh mô tâm di, nău uănh năl n'hanh tăch ndơ geh ƀư bâh ăp rnăk êng mbra geh jêr đŏng. Yor kơt nê̆, nău kan bah Hội mô rlu ta nău rgŏ jă kônh wa đăng ký, ma ân saơ nău geh bah nău ndrel ƀư tuch tăm tĭng du rêng.  "Mpeh đah Hội Nông dân ri râng tâm Ban ntĭm rđău bah xã. Đah ăp Chi hội trưởng, Chi hội phó n'hanh ăp nuĭh Hội Nông dân ta ăp thôn ƀon kŏ râng nsrôih tâm Rmôt ntrŭt nsôr tuch tăm nsum mpôl ta ăp thôn ƀon gay tĭng kơn ntĭm nti kônh wa ƀon lan tâm ban kơt hội viên n'hao âk râng tâm ăp rêng tâm rgop tâm ban kơt rêng tuch tăm bah công ty n'hanh ăp ntŭk rvăt."

Gay ma rnoh mbrô nkual tăm ngăn ngên jêng ndơ dŏng mât uănh nău pah kan jan sa, Gia Lai dôl rgum rdâk njêng ntŭk mât prăp nău lư n'hanh ƀư an tâm di nău lư nkual tăm. Ntơm bah kêng dŭt khay 8, Gia Lai mbơh ƀư nău kan ntĭm nti ƀư tĭng Nghị quyết 36, nkre lah uănh nđôi nău lư nkual tăm sầu riêng, cà phê. Ntŭk kan khuyến nông n'gor nchrăp ntĭm nti ta 61 xã, phường geh nkual tăm bar ntil tơm aơ. Tât nar 9/9, 40 xã, phường lĕ geh ntĭm nti; 37 ntŭk mbơh ƀư nău nchrăp kan, tâm nĕ 15 ntŭk njêng rmôt kan. Ntŭk kan hôm nha nchrăp 15 jrô nti an mpôl kan khuyến nông ntŭk rêh jêng n'hanh ƀon lan kan lŏ mir tơm.

Lôch 55 nar ƀư tĭng Nghị quyết 36, Gia Lai pă mhe 43 mã mbrô nkual tăm, n'hao lĕ rngôch rnoh mbơh ta rƀŭn nchră hao 424 mbrô. Ndrel đah nău pă mbrô, n'gor dôl rgum nău lư mpeh mir tơm n'hanh nuĭh ƀư njêng gay rhŏ dŏng joi tu tơm. Wa Nguyễn Thị Tố Chân, Groi Giám đốc Sở Nông nghiệp n'hanh Môi trường n'gor, an gĭt:  "Nău ŭch mpôl hên ndơ̆ luh nê lah ntŭk mât prăp nău lư bah nkual tăm mbra lah ntŭk nsing gay rdâk njêng joi tu tơm, lơn lah an ăp ntil nău kan aƀaơ dôl rƀŏng tât ntŭk tăch n'gluh tâm ban kơt kloh rvah tâm joi gĭt tu tơm cà phê, chanh rse, sầu riêng n'hanh âk ntil tơm tăm êng ƀa ƀă."

 Uănh bah nău ngăn Gia Lai, Nghị quyết 36 dôl pơk luh trong tât mhe đah rnoh mbrô nkual tăm: n'hŭch siƀŭt yơn mô hŭch nău ŭch mât uănh. Rnôk prăk kaih dơi ƀư dơh, nău dơn kan bah hợp tác xã, doanh nghiệp n'hanh nuĭh tuch tăm lơn ma ân kloh rvah; ntơm bah nchih nar tuch tăm, mât uănh ndơ dŏng bôk năp tât mât uănh rnoh âk n'hanh joi tu tơm.

Khlay lơn, aơ lah jâng nsing gay dăp rgum tay nău kan tuch tăm, buăt nthoi ăp rnoh neh tăm jê̆ jêng nkual tăm rgum, đăp mpăn, tŏng đah nău ŭch geh bah ntŭk tăch rgâl. Bah nău lư bah tĭng rnăk tât ntŭk mât prăp nău lư nkual tăm, bah nuĭh ƀon lan kan lŏ mir tât doanh nghiệp, ăp ntŭk rgum tơm dôl dơi buăt nthoi gay mã mbrô mô knŭng lah nău dơh soih tăch n'gluh, ma jêng ndơ rhŏ dŏng n'hao săk kah, rnoh khlay n'hanh suan dăng tâm rlong bah ndơ tuch tăm Gia Lai.

Nghị quyết 36 pơk luh trong ƀư mhe tâm nău pă an mã mbrô nkual tăm, mã mbrô ntŭk nklâm tâl. Yơn ntơm bah nău kơl nuĭh ƀon lan nchih mbơh ta ntŭk ƀư điện tử tât leo ƀư tuch tăm, tâm nkrêp kan nsum đah doanh nghiệp gay tŏng an nău ŭch geh bah ntŭk tăch rgâl, hôm âk nău kan ân ƀư đŏng. Ăp jêr jŏt aƀaơ lah moh ndơ n’hanh bah ntơm ƀư? Phóng viên nkô̆ way nkoch tâm ôp đah wa Lê Quốc Thanh, Giám đốc Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak. Jă kônh wa n’hanh băl mpôl djăt ndrel:

- Hơi wa, bah ngăn geh an ƀư ta ăp n’gor, ntŭk lah kô̆ yơn kol khan dŭt têh rnôk ƀon lan đăng ký mã mbrô nkual tăm, lơn lah nău nchih mbơh ta ndơ điện tử mêh?

Wa Lê Quốc Thanh: Aƀaơ jêr jŏt, wăk kol bah kônh wa hôm lah nău nkoch rnôk tât đah ăp phần mềm công nghệ ri hôm wĭ wĕ đŏng. Rnôk nchih mbơh ta ntŭk điện tử, kônh wa mô hŏ way bên ân geh nău ntop kơl na nê̆ bah mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl xã. Ăp ntŭk nchih mbơh nău lư mô lah geh ndơ công nghệ ta du đêt n’gor hôm dŭt jêr jŏt đah kônh wa, âk nkual jru nkual ngai tât dŏng ăp nkô̆ nău dja hôm ƀah ngai, yor kơt nê̆ ân dŭt ŭch geh nău ntop kơl bah cán bộ way blău kan ta ntŭk.

-  Hơi wa, ngăn an saơ âk n’gor ndăn ƀư ngăch rnôk tât khay klêh play dơm. Ndrĭ khay klêh play mhâm ring tam tât rnoh ngăch pă an n’hanh mât dŏng mã mbrô nkual tăm mêh wa?

Wa Lê Quốc Thanh: Di kơt nê ngăn đŏng, bol geh nău nsrôih lăp kan bah ăp gưl, yơn đah ndơ geh ƀư dŭt ŭch geh ngăch kơt sầu riêng, lah mô an ngăch dĭl ri dŭt jêr tât đah ntŭk tăch rgâl, jêng rnôk ƀư ân ntrôl ngăch lơn. Hôm đah ăp ndơ tăm êng rnôk mô hŏ tât khay klêh ri hôm geh du nar khay jong ƀư ăp ntŭk kâp chăm đŏng; bol trong nkra n’hanh siƀŭt rgum nchih ăp nuĭh hŏ geh da dê hôm yơn mô hŏ mpet jâk bah khay klêh tă bah mông nar hôm jong ngai. Jêng tât rnôk ăp tơm tăm hŏ tât khay klêh mpet jâk ri lĕ ma mpôl kan, ntĭt kơt ta Dak Lak geh trong kan 30 nar măng. Lĕ rngôch ăp mpôl kan lăp ƀư n’hanh rgum bơi lĕ rngôch gay ntop kơl kônh wa.

-  Đah ăp tơm tăm bơi tât khay klêh, n’gâng kan ta ntŭk n’hanh nuĭh tuch tăm ân bah ntơm nchrăp, bah ntơm rnôk gay der bah nău rsŭn siƀŭt rkĭt nar klêh, mêh wa?

Wa Lê Quốc Thanh: Aƀaơ mpôl hên dăn đă, mpeh siƀŭt rgum nchih tâm ban kơt kơi năp nti tay he ân ƀư dŭt lam hvi, ăp cán bộ way blău kan n’hanh mpôl ƀư ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong hŏ nchrăp da dê. Yơn he lơi uănh lhơ, rnôk tât khay klêh, rnoh siƀŭt dăn ƀư ri âk nău mât uănh mbra mô dơi lhăt jăp. Mpôl hên dăn đă n’hanh ŭch rŏng ntơm bah aƀaơ ân ntrôl ngăch lơn đŏng, lăp kan dăng lơn đŏng, lơi an jăch ndăn ir, rnoh siƀŭt hao âk ir jêng ƀư mbrơi nkai an kônh wa.

Tâl bar, dăn đă kônh wa ân nsrôih lơn đŏng n’hanh uănh aơ lah ndơ geh lor bôk năp gay he râng ntŭk tăch rgâl, aơ lah nău geh dŭt kloh rvah an kônh wa. Mpôl hên ŭch rŏng rnôk hŏ ntrŏng lăp ntŭk tăch rgâl ri ân geh mã mbrô nkual tăm; ŭch geh mã mbrô nkual tăm ân ƀư lor bah aƀaơ, lơi an tât rkĭt khay klêh hăn tăch mơ dĭng rvah rvăch ƀư mã mbrô; mpôl hên ŭch rŏng lĕ rngôch ăp gưl ân ntrŭt ntrôl ngăch dĭl.

-  Geh mã mbrô nchô ma ntơm bôk năp dơm. Ting may, ân mhâm ƀư gay âk nkual tăm jê̆ tâm ntêng lêng jêng nkual tăm têh hvi đăp mpăn, tŏng an rnoh di n’hanh siƀŭt dăn rvăt bah doanh nghiệp?

Wa Lê Quốc Thanh: Đah mã mbrô nkual tăm, nê lah ndơ nchô ma ntơm geh bôk năp dơm. Ŭch ƀư mã mbrô nkual tăm jêng tơm ntŭk têh hvi ri he ân ntrŏng kloh: tơm ndơ tăm nuĭh an. Mpôl hên dăn đă ăp doanh nghiệp ân kan nsum đah n’gâng kan ta ntŭk, đah kônh wa ƀon lan gay rdâk njêng nkual tăm têh hvi an he nơm, yor nkual tăm têh hvi lah nău rêh nha bah doanh nghiệp, tŏng dơi rnoh di n’hanh lĕ rngôch ăp ntil ndơ ma doanh nghiệp ŭch rŏng. Mpôl hên ndrel ăp doanh nghiệp mbra ký ton dŭt kloh: rnôk geh mã mbrô nkual tăm hôm, ƀư mã mbrô nkual tăm jêng ntŭk tăm têh hvi nuĭh an, an moh doanh nghiệp he ân kloh rvah ntơm bah bôk năp. He ân geh rnoh uĕh di mât chăm, geh rêng mât chăm, ân dăp rgum tay âk mã mbrô nkual tăm jêng du nkual tăm têh hvi gay mât uănh ăp kôp; kơt nê he mơ đăp mpăn đah ntŭk tăch rgâl nar lơn ma ŭch geh kah uĕh lơn.

-Ơ, dăn lah uĕh wa.